IV SA/Gl 1160/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Tadeusz Michalik Sędziowie Sędzia WSA Teresa Kurcyusz – Furmanik (spr.) Sędzia NSA Szczepan Prax Protokolant sekr. sąd. Arkadiusz Kmiotek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 maja 2008 r. sprawy ze skargi G.P. na decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie choroby zawodowej uchyla zaskarżoną decyzję Decyzją Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w R.Ś. z dnia [...] r. nr [...] wydaną na podstawie art. 104 § 1i 2 k.p.a. oraz art. 5 pkt. 4a ustawy z dnia 14 marca 1985 o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (Dz. U. z 1998 r. nr 90, poz. 575 z późn. zm.) nie stwierdzono u G. P. choroby zawodowej wywołanej działaniem promieniowania jonizującego pod postacią [...] wymienionej w poz. [...] wykazu chorób zawodowych określonych w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (Dz. U. nr 132, poz. 1115). Organ I instancji wydał wskazaną decyzję na podstawie zgromadzonego w sprawie materiału w postaci dochodzenia epidemiologicznego i orzeczeń lekarskich właściwych w sprawie placówek medycznych. W karcie oceny narażenia zawodowego w związku z podejrzeniem choroby zawodowej wskazano, jako czynniki będące przyczyną choroby zawodowej - zamknięte źródła promieniowania jonizującego. G. P. pracowała bowiem od [...]r. do nadal, jako [...], [...] i [...] w kopalni węgla kamiennego KWK A. Analiza pomiarów dozymetrycznych w środowisku pracy wykazała, iż narażenie na promieniowanie jonizujące pracowników pracujących w rejonie urządzeń pomiarowych wykorzystujących promieniowanie jonizujące jest na bardzo niskim poziomie i nie przekracza dawki efektywnej określonej liczbą 1 mSv/rok. Przeprowadzone w [...]r. badania szczelności źródeł promieniowania wykazały ich szczelność i możliwość dalszego eksploatowania. Opisane szczegółowo czynności związane z wykonywaniem przez G. P. jej pracy wskazywały , iż miała ona do czynienia zawsze z zamkniętym źródłem promieniowania jonizującego, a w konsekwencji nie była na nie narażona. Orzeczenia lekarskiego wystawione przez Poradnię Chorób Zawodowych Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy w S. stwierdzało brak podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej wywołanej działaniem promieniowania jonizującego. W wyniku przeprowadzonego badania okulistycznego rozpoznano [...] oka [...] z prawidłową ostrością wzroku z korekcją, odnosząc się jednak do treści karty oceny narażenia zawodowego lekarze specjaliści placówki stopnia I orzekli o braku podstaw do rozpoznania zawodowej [...] oka [...]. Powyższe rozpoznanie potwierdzone zostało przez Przychodnię Chorób Zawodowych Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S. Instytut ten wydał bowiem orzeczenie , z którego wynikało, iż u badanej występują początkowe [...] oka [...]. Zdaniem lekarzy jednostronność [...] ( zmiany tylko na oku [...]) oraz brak narażenia zawodowego na promieniowanie jonizujące – przemawiają przeciwko związkowi [...] z pracą zawodową. G. P. złożyła od przywołanej decyzji odwołanie, w którym zakwestionowała wiarygodność dochodzenia epidemiologicznego. Jej zdaniem pracowała od [...]r. na stanowisku pracy [...], który nie był zamykany. [...] te natomiast są zamykane dopiero od [...]r. Wniosła o ponowne przeprowadzenie badań. W toku postępowania odwoławczego, Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w K. uzupełnił materiał dowodowy protokołami badania szczelności źródeł promieniowania jonizującego z okresu od [...] do [...]r. Wszystkie przedstawione protokoły stwierdzały, iż źródła promieniotwórcze w aparaturze i pojemnikach wyszczególnionych w załączniku są szczelne i mogły być nadal eksploatowane. Kompania Węglowa S.A. Oddział KWK A dołączyła nadto pismo stwierdzające, iż w okresie od [...]r. w próbobierni kontroli jakości węgla pracował [...] Centrum B. Wytwórca prowadził serwis i konserwację urządzenia. Firmy zewnętrzne przeprowadzały badania szczelności źródła zgodnie z przepisami Państwowej Agencji Atomistyki. Badania te nie wykazały nieszczelności źródeł, a wyniki pomiarów ekspozycji promieniowania wykazywały , ze skażeń brak. Kompania Węglowa S.A. oświadczyła, iż analizator [...] posiadał inną obudowę, niż pracujące obecnie analizatory [...]. Jednakże źródło promieniowania umieszczone w analizatorze [...] było również źródłem zamknięty, a skoligowana wiązka promieniowania podała prostopadle na badany materiał dopiero po otwarciu źródła. W oparciu o tak uzupełniony materiał dowodowy Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w K. ,działając na podstawie 138 §1 pkt 1 k.p.a. wydał w dniu [...]r. decyzję nr [...] utrzymując decyzję organu I instancji w mocy w całości. Odnosząc się do treści odwołania Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny zauważył, iż do stwierdzenia choroby zawodowej wymagane jest rozpoznanie przez kompetentną placówkę diagnostyczną służby zdrowia istnienia schorzenia jako choroby zakwalifikowanej do chorób zawodowych, a więc znajdującej się w wykazie chorób zawodowych stanowiącym załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. oraz wykazanie związku przyczynowego pomiędzy środowiskiem pracy, a rozpoznaną jednostką chorobową, tj. wykazanie, że narażenie na czynnik szkodliwy, który wywołał rozpoznane schorzenie, istniało w miejscu pracy i w czasie jej wykonywania. Zdaniem organu orzeczenia lekarskie uzyskane z dwóch kompetentnych ośrodków orzeczniczych wykluczyły wystąpienie u odwołującej choroby zawodowej i brak jest podstaw, by kwestionować uzyskane w sprawie diagnozy medyczne. Wykluczyło także stwierdzenie tej choroby dochodzenie epidemiologiczne, gdyż zgodnie z oceną narażenia zawodowego ekspozycja na promieniowanie jonizując nie przekraczała 1mSv/rok. Nie godząc się z rozstrzygnięciem Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w K. G. P. wystąpiła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach ze skargą, w której wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i stwierdzenie choroby zawodowej. Wskazała, iż w okresowych badaniach okulistycznych stwierdzono u niej [...] na dowód czego załączyła zaświadczenia lekarskie oraz odpisy wyników badań profilaktycznych. Podtrzymała nadto swoje oświadczenie zawarte w odwołaniu złożonym od decyzji organu I instancji o wykonywaniu przez nią pracy , do [...]r., przy źródle otwartym [...]. W odpowiedzi na skargę Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w K. wniósł o jej oddalenie , podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle paragrafu drugiego powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, wchodzi tutaj w grę kontrola aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywana pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów odnoszących się do słuszności rozstrzygnięcia. Uwzględnienie skargi następuje tylko w przypadku stwierdzenia przez Sąd naruszenia przepisów prawa materialnego lub istotnych wad w przeprowadzonym postępowaniu (art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271) zwanej dalej P.p.s.a. Ponadto, co wymaga podkreślenia, wojewódzkie sądy administracyjne rozstrzygają w granicach danej sprawy nie będąc jednak związane zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 P.p.s.a.) Kontrola legalności zaskarżonej decyzji przeprowadzona przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach pozwoliła na stwierdzenie naruszenia przepisów procesowych co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a tym samym uwzględniona została skarga złożona przez G. P. Stosownie do § 2 rozporządzenia w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach ( Dz. U. Nr 132 poz. 1115) zwanego dalej rozporządzeniem w sprawie wykazu chorób zawodowych, chorobą zawodową jest choroba ujęta w wykazie, jeżeli w wyniku oceny warunków pracy można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że choroba została spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy, zwanymi "narażeniem zawodowym". Zgodnie ze słowniczkiem pojęć dla celów ustawy z dnia 29 listopada 2000 r. Prawo atomowe (tekst jednolity Dz.U. z 2007 Nr 42 poz.276 ) jako "narażenie" wskazany został proces, w którym organizm ludzki podlega działaniu promieniowania jonizującego (por. art. 3 pkt 15). Mając zatem na względzie regulację prawną zawartą zarówno w rozporządzeniu w sprawie wykazów chorób zawodowych, jak i ustawę Prawo atomowe, istotnym dla sprawy ustaleniem było, czy skarżąca poddana była procesowi, w którym jej organizm podlegał działaniu promieniowania jonizującego. Natomiast kwestia czy wystąpienie tego narażenia mieściło się w granicach dawek dopuszczalnych (granicznych), zdaniem Sądu nie może przesądzać o braku narażenia zawodowego w środowisku pracy skarżącego. Wystąpienie szkodliwych czynników w środowisku nie musi bowiem wynikać z przekroczenia dopuszczalnych norm (por. wyrok NSA z dnia 7 stycznia 1994 r. w spr. I SA 1640/93 opubl. ONSA nr 1/1995 poz. 28). Bezspornym jest w sprawie, że skarżąca pracowała od [...]r. w kontakcie ze źródłami promieniowania jonizującego. Jako czynnik stanowiący hipotetyczną przyczynę choroby zawodowej wskazano w karcie oceny zagrożenia zawodowego zamknięte źródła promieniowania jonizującego pracujące w automatyce. Jak wynika z karty oceny narażenia zawodowego i dokumentacji zgromadzonej w aktach pracowała ona w rejonie urządzeń pomiarowych wykorzystujących promieniowanie jonizujące na poziomie nie przekraczającym dawki skutecznej w wysokości 1 mSv/rok Według słowniczka pojęć zawartego w art. 3 pkt 1ustawy Prawo atomowe, dawka graniczna to wartość dawki promieniowania jonizującego, wyrażona jako dawka skuteczna lub równoważna, dla określonych osób, pochodząca od kontrolowanej działalności zawodowej, której, poza przypadkami przewidzianymi w ustawie, nie wolno przekroczyć. Wysokość dawki granicznej określa rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 18 stycznia 2005 r. w sprawie dawek granicznych promieniowania jonizującego (Dz. U. Nr 20 poz.168) , gdzie w § 2 ust. 1 stwierdza się ,że dla pracowników dawka graniczna, wyrażona jako dawka skuteczna (efektywna), wynosi 20 mSv w ciągu roku kalendarzowego. W istocie można zatem zgodzić się organem, iż udokumentowany przez zakład pracy wpływ promieniowania jonizującego, z jakim w czasie wykonywania pracy spotykała się skarżąca, nie przekraczał dawek tzw. granicznych , czyli największych dawek promieniowania ponad tło naturalne, które uznawane są za bezpieczne. Należy zauważyć, że regulacja zawarta w powyższym rozporządzeniu nie wyklucza jednak możliwości powstania schorzenia w postaci [...] w warunkach nie przekraczających dopuszczalnych dawek promieniowania jonizującego. Nie wyklucza również możliwości wystąpienia [...] w warunkach nie przekraczających dawek granicznych rozporządzenie w sprawie wykazów chorób zawodowych. Dla zakwalifikowania [...], jako choroby zawodowej opisanej w pozycji [...] wykazu chorób zawodowych , ustawodawca nie przewidział wymogu w postaci określonej dawki promieniowania jonizującego występującego w środowisku pracy. Jeżeli zatem takiego ograniczenia dla wystąpienia omawianej choroby zawodowej nie przewidują przepisy prawa materialnego, przyjęcie braku narażenia zawodowego ze względu na nieprzekroczenie dopuszczalnych dawek promieniowania jonizującego w środowisku pracy jako przesłanki uzasadniającej odmowę stwierdzenia choroby zawodowej , pozostaje w sprzeczności z prawem. Wymagane jest bowiem w tym wypadku wyraźne stwierdzenie braku narażenia zawodowego niezależne od wysokości tego promieniowania. Biorąc pod uwagę zgromadzony w sprawie materiał dowodowy zauważyć należy, iż stanowisko pracodawcy , co do tego faktu nie zostało w sposób precyzyjny wyrażone. Skarżąca, jak wynika z karty oceny narażenia zawodowego dnia [...]r. pracowała w warunkach, w których wykonywane pomiary dozymetryczne wykazywały brak przekroczenia dawki skutecznej. Jednocześnie jednak ( karta oceny narażenia z dnia [...]r.) stwierdza się, iż pracowała ona w kontakcie z zamkniętymi źródłami promieniowania. Zamknięte źródło promieniotwórcze oznacza zgodnie ze słowniczkiem pojęć zawartym w art. 3 pkt 54a ustawy Prawo atomowe - źródło promieniotwórcze o takiej budowie, która w warunkach określonych dla jego stosowania uniemożliwia przedostanie się do środowiska zawartej w nim substancji promieniotwórczej. Pozostaje zatem nie wyjaśnione w sposób wymagany przez rozporządzenie w sprawie wykazu chorób zawodowcy, czy skarżąca pozostawała w narażeniu na promieniowanie jonizujące o niskiej dawce promieniowania, czy też w środowisku jej pracy nie występowało narażenie na promieniowanie jonizujące. Zauważyć należy jednocześnie, iż zgodnie z wymogami § 7 ust. 1 rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 18 stycznia 2005 r. w sprawie dawek granicznych promieniowania jonizującego, oceny narażenia pracowników dokonuje się dla każdego roku kalendarzowego w oparciu o dawki wyznaczone na podstawie pomiarów dozymetrycznych wykonywanych w okresach nie dłuższych niż trzymiesięczne. Wyników takich pomiarów pracodawca nie przedstawił organowi . Przedstawił wyłącznie protokoły kontroli szczelności źródeł promieniowania odnoszące się wyłącznie do okresu lat [...]. Odnosząc się do dalszych ustaleń poczynionych w toku postępowania przed organami inspekcji sanitarnej, jako bezsporne należy uznać, iż przeprowadzone przez uprawnione jednostki orzecznicze badania pozwoliły na rozpoznanie u skarżącej [...] z prawidłową ostrością wzroku z korekcją. Z orzeczeń placówek medycznych nie wynika jednak , czy obraz kliniczny zdiagnozowanego u skarżącej schorzenia odpowiada [...], o której mowa w poz. [...] wykazu chorób zawodowych. Placówki medyczne odmówiły stwierdzenia u skarżącej choroby zawodowej biorąc wyłącznie pod uwagę przedstawiony w dochodzeniu epidemiologicznym pogląd, iż skarżąca nie była narażona na promieniowanie jonizujące. Zwraca uwagę, iż zgodnie z § 6 ust 1 rozporządzenia w sprawie wykazu chorób zawodowych . lekarz zatrudniony w jednostce orzeczniczej wydaje orzeczenie lekarskie o rozpoznaniu choroby zawodowej lub o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej na podstawie wyników przeprowadzonych badań lekarskich i pomocniczych, dokumentacji medycznej pracownika, dokumentacji przebiegu zatrudnienia i oceny narażenia zawodowego. Jak z powyższego wynika , przy diagnozowaniu choroby ocena narażenia zawodowego jest tylko jednym z elementów, które mogą wpłynąć na wynik oceny lekarskiej. Przede wszystkim jednak lekarzy diagnozujących schorzenie jako chorobę zawodowa obciąża obowiązek dokonania właściwych badań pracownika i zebranej w jego sprawie dokumentacji medycznej. Z treści orzeczeń placówek medycznych nie można wywnioskować, czy przy wydawaniu ich wzięto pod uwagę dokumentację lekarską pochodzącą z kolejnych badań profilaktycznych skarżącej, a także zbadań , jakim poddana była przy przyjmowaniu do pracy. Przypominając ponownie brzmienie §2 rozporządzenia w sprawie wykazu chorób zawodowych, zauważa się , iż przepis ten pozwala na odmowę uznania schorzenia biologicznego za chorobę zawodową , gdy w wyniku oceny warunków pracy nie można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem zawodowej etiologii tego schorzenia. Jak już wyżej wskazano, skarżąca wykonywała przez wiele lat pracę w warunkach zagrożenia promieniowaniem jonizującym w czasie pobierania prób z węgla surowego w celu określenia jego parametrów jakościowych, a brak jest w materiale zebranym w sprawie jakiegokolwiek dowodu , by schorzenie mogło zostać wywołane czynnikami spoza środowiska pracy . Trzeba zauważyć , iż zarówno ocena medyczna, jak i ocena epidemiologiczna podlega kontroli organów inspekcji sanitarnej dokonywanej w oparciu o treść przepisów kodeksu postępowania administracyjnego , a to art. 7, art.77 i art. 80 k.p.a, gdyż jest to materiał dowodowy podlegający prawnej ocenie organów, przy czym trzeba podkreślić, iż w postępowaniu o stwierdzenie choroby zawodowej organy inspekcji sanitarnej są związane rozpoznaniem choroby podanym w orzeczeniu lekarskim, wydanym w trybie rozporządzenia w sprawie wykazu chorób zawodowych i nie są uprawnione do samodzielnej oceny dokumentacji lekarskiej, prowadzącej do odmiennego rozpoznania schorzenia. Bezspornie natomiast mają obowiązek kontrolować, czy wydane orzeczenia wyjaśniły istotne dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności wymagające wiadomości specjalistycznych i czy są rzeczowo i przekonywająco uzasadnione. Bezsporne jest również, iż organ nie może oprzeć rozstrzygnięcia na orzeczeniu lekarskim, nie zawierającym przekonywającego uzasadnienia, bądź sprzecznym z przepisami prawa. Dysponując bowiem tak wadliwym orzeczeniem , organ, po myśli § 8 rozporządzenia w sprawie wykazu chorób zawodowych zobowiązany jest wezwać orzeczników do uzupełnienia wydanych orzeczeń w kierunku przez siebie wskazanym bądź z urzędu zasięgnąć opinii innej placówki naukowej służby zdrowia z zakreśleniem jej okoliczności, jakie winny być w opinii ustalone. W niniejszej sprawie, Wojewódzki Sąd Administracyjny , mając na względzie wyżej przytoczoną argumentację uznał, iż sprawa nie została należycie wyjaśniona, a organy inspekcji sanitarnej rozpoznały sprawę, z naruszeniem art. 7 i art. 77i art.107 § 3 k.p.a. W ponowny postępowaniu , rolą organów będzie dokonanie weryfikacji stanowiska placówki medycznej przede wszystkim w celu uzyskania odpowiedzi , czy uszkodzenie narządu wzroku w postaci [...] , jakie wystąpiło u skarżącej nosi cechy [...]. Nadto ocena wpływu środowiska pracy na jej schorzenie powinna zostać dokonana , przy uwzględnieniu indywidualnych cech skarżącej na czynniki szkodliwe występujące w pracy. Konsekwencje jakie miał dla skarżącej kontakt z promieniowaniem zależą bowiem nie tylko od tego na jaką dawkę promieniowania była narażona, ale również jaki były jej predyspozycje osobiste. W ponownym postępowaniu konieczne będzie także zweryfikowanie oceny narażenia zawodowego poprzez nakazanie pracodawcy dokonać ustaleń , czy skarżąca poddana była procesowi, w którym jej organizm podlegał działaniu promieniowania jonizującego. Natomiast kwestia czy wystąpienie tego narażenia mieściło się w granicach dawek dopuszczalnych (granicznych), jako kwestia następcza wymaga przedstawienia wyników pomiarów dozymetrycznych w latach zatrudnienia skarżącej o jakich mowa w § 7 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 stycznia 2005 r. w sprawie dawek granicznych promieniowania jonizującego Jest także istotne dla sprawy, iż pojęcie "zamknięte źródło promieniotwórcze" wprowadzone zostało do ustawy Prawo atomowe ustawą z dnia 24 lutego 2006 r. o zmianie ustawy - Prawo atomowe (Dz.U.Nr.52 poz.378), a zatem pracodawca musiałby wyjaśnić jakie rodzaju urządzenie obsługiwała skarżąca w tym okresie czasu, gdy pojęcie "zamknięte źródło promieniowania" nie miało odniesienia prawnego. Przeprowadzone dowody pozwolą dopiero na ustalenie, czy skarżąca w całym okresie zatrudnienia pozostawała poza narażeniem zawodowym w postaci promieniowania jonizującego , czy też była narażona na promieniowanie jonizujące. W tym stanie rzeczy - działając w granicach właściwości sądu ograniczonej do badania zgodności z prawem zaskarżonych decyzji administracyjnych , na podstawie art. 145 w 1 pkt 1 lit c P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji. •