IV SA/Gl 1161/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Stanisław Nitecki (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Beata Kozicka, Sędzia WSA Marzanna Sałuda, Protokolant Referent-stażysta Damian Szczurowski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 kwietnia 2018 r. sprawy ze skargi M.K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie nienależnie pobranego zasiłku okresowego oddala skargę. Prezydent Miasta B. decyzją z [...]r. nr [...] wydaną na podstawie art. 104 ustawy z 12 marca 2014 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2016 r. poz. 930 ze zm.) i art. 104 Kodeksu postępowania administracyjnego ustalił należności podlegające zwrotowi z tytułu nienależnie pobranego zasiłku okresowego w okresie od 15 stycznia 2016 r. do 31 marca 2016 r. w wysokości 807,76 zł.; odmówił umorzenia wskazanej kwoty tytułem nienależnie pobranego zasiłku okresowego oraz odroczył termin spłaty wskazanej kwoty do 31 października 2016 r. W motywach rozstrzygnięcia przybliżono sytuację strony ze stycznia 2017 r. i wskazano, że począwszy od 15 stycznia 2016 r. strona nienależnie pobierała zasiłek okresowy, gdyż od wskazanego dnia jej już nie przysługiwał. Następnie organ ten odniósł się do umorzenia nienależnie pobranego zasiłku okresowego i doszedł do konstatacji, że w aktualnej sytuacji osobistej strony takie rozstrzygnięcie nie jest zasadne. Dodatkowo organ ten wskazał, że kierując się treścią art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej termin zwrotu został odroczony do 31 października 2017 r. Z decyzją tą nie zgodził się M. K., który wniósł odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach. W odwołaniu tym wyraził swoje niezadowolenie z otrzymanego rozstrzygnięcia, jak również podkreślił, że utrzymuje się z żebractwa pod kościołami i z otrzymywanych datków. Zdaniem odwołującego się odbywając karę pozbawienia wolności i nie mogąc uzyskać zatrudnienia państwo winno przyjść mu z pomocą. W końcowej części odwołania przywołał sytuacje osób, które w jego ocenie nadużywają swojej pozycji i okradają państwo, które nie bierze pod ochronę osób będących w niedostatku. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach decyzją z [...]r. nr [...] wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W motywach rozstrzygnięcia organ ten przedstawił wpierw dotychczasowy przebieg postępowania, a następnie przedstawił własną ocenę zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego. Organ odwoławczy podniósł, że 26 lipca 2017 r. został przeprowadzony w miejscu zamieszkania strony wywiad środowiskowy, w trakcie którego ustalono obecną sytuację osobistą i dochodową. Nadto organ ten przybliżył sytuację strony oraz działania podejmowane przez organ pierwszej instancji zmierzające do zaspokojenia jej podstawowych potrzeb. W dalszej części uzasadnienia organ odwoławczy odniósł się do sytuacji strony ze stycznia 2016 r. i stwierdził, że strona nienależnie pobrała przyznany jej zasiłek okresowy, gdyż nie poinformowała o zmianie jej sytuacji faktycznej. Następnie wskazany organ dokonał analizy sytuacji strony pod kątem jej sytuacji i możliwości zwrotu nienależnie pobranego zasiłku. Analiza ta doprowadziła organ do konstatacji, że ustalenia poczynione przez organ pierwszej instancji były prawidłowe i zasługują na aprobatę, gdyż to jaka będzie sytuacja strony w przyszłości nie jest obecnie wiadome i może ona ulec poprawie w takim stopniu, że będzie ona w stanie zwrócić nienależnie pobrany zasiłek okresowy. Z rozstrzygnięciem tym nie zgodził się M. K., który wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach. W skardze tej przedstawił swoją sytuację osobistą, a w szczególności podniósł, że po odbyciu kary pozbawienia wolności nie może podjąć zatrudnienia, a jego sytuacja osobista jest dramatyczna. Wynika to z tego, że pomimo znajdowania się w skrajnie złej sytuacji materialnej nie otrzymuje należnego mu wsparcia ze strony instytucji pomocowych. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach wniosło o oddalenie skargi i przywołało analogiczną argumentację do tej, którą zamieściło w uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje; Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Kontrola legalności zaskarżonej decyzji przeprowadzona w oparciu o postanowienia art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2017 r., poz. 2188 ze zm.) nie wykazała, aby zaskarżona decyzja naruszała wymogi prawa, a zgodnie z treścią art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 poz. 1369 ze zm.) sąd administracyjny uwzględnia skargę na decyzję lub postanowienie, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego lub naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy jak również naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego. Po myśli art. 134 wyżej wymienionej ustawy sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Na wstępie niniejszych rozważań przyjdzie dostrzec, że sytuacja faktyczna skarżącego nie budzi istotniejszych wątpliwości, ponieważ ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że jest ona trudna i spowodowana jest złym stanem zdrowia skarżącego, jak również brakiem stałych źródeł dochodu, które nie związane byłyby ze świadczeniami z pomocy społecznej. Podniesiona okoliczność nie zmienia faktu, że skarżący w styczniu 2016 r. nie poinformował organów pomocy społecznej o zmianie jego sytuacji osobistej rzutującej na prawo do otrzymywania zasiłku okresowego. W następstwie tego wskazane świadczenie zostało uznane za nienależnie pobrane i w tym zakresie obowiązuje już ostateczna decyzja organów administracji (decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z [...]r.). Okoliczność ta posiada kluczowe znaczenie dla rozpoznawanej sprawy, ponieważ stanowi ona podstawę dla uruchomienia tego postępowania. Organ pierwszej instancji kierując się postanowieniami art. 98 oraz art. 104 ust. 3 i ust. 4 ustawy o pomocy społecznej ustalił należności podlegające zwrotowi z tytułu nienależnie pobranego zasiłku okresowego jak również odmówił skarżącemu umorzenia kwoty nienależnie pobranego zasiłku okresowego. Przypomnieć należy, że stosownie do postanowień art. 98 przedmiotowej ustawy świadczenia nienależnie pobrane podlegają zwrotowi od osoby lub rodziny korzystającej ze świadczeń z pomocy społecznej, niezależnie od dochodu rodziny. Natomiast po myśli art. 104 ust. 3 tej ustawy wysokość należności podlegających zwrotowi oraz terminy ich zwrotu ustala się w drodze decyzji administracyjnej. Zgodnie z treścią ust. 4 tego przepisu w przypadkach szczególnie uzasadnionych, zwłaszcza jeżeli żądanie zwrotu wydatków na udzielone świadczenie, z tytułu opłat określonych w ustawie oraz z tytułu nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części stanowiłoby dla osoby zobowiązanej nadmierne obciążenie lub też niweczyłoby skutki udzielanej pomocy, właściwy organ, który wydał decyzję w sprawie zwrotu należności na wniosek pracownika socjalnego lub osoby zainteresowanej, może odstąpić od żądania takiego zwrotu, umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty. Treść przywołanych unormowań pozwala stwierdzić, że żądanie zwrotu nienależnie pobranego świadczenia jest obowiązkiem organu pomocy społecznej, przy czym organ ten podejmując stosowne rozstrzygnięcie w tym zakresie winien mieć w polu widzenia okoliczności uzasadniające odstąpienie od żądania zwrotu takiego świadczenia jak również rozłożenia na raty czy też odroczenia terminu płatności. W świetle poczynionych ustaleń przyjdzie dostrzec, że organy administracji publicznej wypowiadające się w niniejszej sprawie obowiązane były do podjęcia rozstrzygnięcia w zakresie domagania się zwrotu nienależnie pobranego zasiłku okresowego. W tym zakresie poddana kontroli decyzja nie zawiera wskazanych uchybień i nie narusza prawa, a tym samym brak jest podstaw dla jej wyeliminowania z obrotu prawnego. W dalszej kolejności organy te obowiązane były do rozważenia sytuacji wynikającej z postanowień art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej. Uzasadnienia obu poddanych kontroli decyzji pozwalają stwierdzić, że organy te miały w polu widzenia postanowienia przywołanego przepisu, ponieważ z jednej strony dokonały analizy sytuacji osobistej i majątkowej skarżącego, a następnie podjęły rozstrzygnięcie mocą którego co prawda odmówiły umorzenia przewidzianej do zwrotu kwoty, jednakże w pkt 3 decyzji organu pierwszej instancji odroczono termin spłaty tej kwoty do 31 października 2017 r. Podkreślić należy, że we wskazanym zakresie organ pierwszej instancji podejmował rozstrzygnięcie w warunkach uznania administracyjnego i przeprowadzona kontrola działań tego organu nie dała podstaw do uznania, że granice tego uznania zostały przekroczone. Podejmując rozstrzygnięcie w tym zakresie organy obu instancji miały w polu widzenia zarówno sytuację dochodową skarżącego jak również jego sytuację osobistą. Organy te podniosły, że skarżący jest jeszcze osobą w wieku produkcyjnym i w przyszłości może uzyskiwać dochody z własnej pracy. Skoro organy administracji obu instancji nie dopuściły się naruszenia granic uznania administracyjnego, a w sposób właściwy zastosowały przepisy ustawy o pomocy społecznej, zatem brak jest podstaw dla uwzględnienia wniesionej skargi. W skardze do tutejszego Sądu skarżący akcentował złą sytuację materialną oraz zdrowotną, przyjdzie dostrzec, że podnoszone przez skarżącego okoliczności były znane organom administracji, albowiem brane były pod uwagę przy podejmowaniu poddanych kontroli rozstrzygnięć. Także fakt, iż skarżący przebywał w zakładzie karnym nie uszedł uwagi wypowiadającym się organom pomocy społecznej, ponieważ stanowiła ona element analizy sytuacji skarżącego. Podnoszone w skardze do tutejszego Sądu przez skarżącego okoliczności związane z pobytem w zakładzie karnym jak również inne enuncjacje dotyczące sytuacji w kraju nie mogły być uwzględnione i nie mogły stanowić podstawy uwzględnienia wniesionej skargi. Skoro Sąd nie znalazł podstaw prawnych do uwzględnienia skargi, to stosownie do postanowień art. 151 wyżej wymienionej ustawy należało skargę oddalić.