IV SA/Gl 1162/15

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Andrzej Majzner po rozpoznaniu w dniu 9 marca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi J. M. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania dotyczącego nieprawidłowości w wykonywaniu obowiązków pracownika samorządowego oraz nadania statusu strony w tym postępowaniu w kwestii wniosku o przyznanie skarżącej prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata postanawia: 1. zwolnić skarżącą z wpisu od skargi; 2. oddalić wniosek w pozostałym zakresie. W treści skargi z dnia 18 listopada 2015 r. J. M. zażądała zwolnienia z opłat sądowych powołując się na trudną sytuację materialną. Następnie, to jest w dniu 22 stycznia 2016 r. skarżąca nadała do Sądu urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, w którym sprecyzowała, iż wnosi o zwolnienie od kosztów sądowych, a nadto także o ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu skarżąca powołała się na trudną sytuację życiową. Podkreśliła bowiem, że jest osobą bezrobotną, nie osiąga żadnego dochodu i pozostawała na wyłącznym utrzymaniu męża, aczkolwiek w dniu 17 grudnia 2015 r. jej małżonek wyprowadził się do innego miasta pozostawiając ją z "niezapłaconymi rachunkami" i nie przekazuje jej niezbędnych środków na przeżycie. W tej sytuacji strona utrzymuje się z pożyczek otrzymanych od rodziny oraz z pomocy swojej matki, która ponosi koszty związane z zamieszkiwanym przez nią domem. Równocześnie wnioskująca oświadczyła, że nie posiada żadnych zasobów pieniężnych ani przedmiotów wartościowych. Posiada natomiast: - dom o pow. 140 m2, (współwłasność z matką) o wartości ok. 250-300 tys. zł; - działkę o powierzchni 2000 m2; - działkę z domem do wyburzenia o powierzchni 1.600 m2 - współwłasność, o wartości ok. 120 tys. zł - działkę o powierzchni 2.700 m2 - współwłasność, o wartości ok. 130 tys. zł. W tym miejscu strona podniosła, iż powyższe nieruchomości (poza zamieszkiwanym domem) zostały wystawione na sprzedaż w biurach nieruchomości, jednak od dawna brak jest osób chętnych by je nabyć. Nie przynoszą one także żadnych dochodów, lecz przeciwnie - generują koszty. Następnie, to jest w dniu 22 lutego 2016 r. strona, odpowiadając na wezwanie z dnia 3 lutego 2016 r. nadesłała kopie umów pośrednictwa w sprzedaży nieruchomości, kopię decyzji o uznaniu jej z dniem 29 grudnia 2015 r. za osobę bezrobotną bez prawa do zasiłku, dowody wpłaty należności za tzw. media, oświadczenia: J. i J. B. oraz R. J., potwierdzające fakt udzielenia jej pożyczek, w kwotach odpowiednio 600 zł i 500 zł, a także kopię złożonego przez nią wraz z innym współwłaścicielem wniosku o zniesienie współwłasności nieruchomości. W toku rozpoznania wniosku zważono, co następuje. Stosownie do art. 243 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) - zwanej dalej p.p.s.a., stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Zgodnie zaś z art. 245 §1 przywołanej regulacji, prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie całkowitym lub częściowym. Odnosząc się do wniosku J. M. należy podnieść, iż w myśl zasady wynikającej z art. 246 §1 pkt 1 p.p.s.a., przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym (czyli, po myśli art. 245 §2 cytowanej ustawy, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego) następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z kolei warunkiem przyznania osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym (zgodnie z art. 245 §3 p.p.s.a. obejmującym tylko zwolnienie od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmującym tylko ustanowienie jednego z wymienionych w tym przepisie profesjonalnych pełnomocników) jest wykazanie niemożności poniesienia pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a.). Należy tu zaakcentować, że prawo pomocy stanowi wyjątek od generalnej zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości obowiązującej w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym (rzeczona zasada znalazła wyraz w art. 199 p.p.s.a.) i dlatego jego zastosowanie powinno sprowadzać się wyłącznie do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest dla strony rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por.: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, publ. ONSA i WSA z 2005 r., z.1, poz. 8). Instytucja prawa pomocy przewidziana została celem zapewnienia realizacji prawa do sądu osobom ubogim. W tym kontekście uznano, że okoliczności sprawy uzasadniają jedynie zwolnienie skarżącej z wpisu od skargi. Obowiązek wniesienia tej opłaty istnieje w chwili obecnej i warunkuje rozpoznanie sprawy przez Sąd, tymczasem skarżąca jest bezrobotna (vide: nadesłane zaświadczenie), nie posiada aktualnie żadnego dochodu, zaś z jej oświadczeń wynika, że niedawno, bo w grudniu 2015 r., małżonek, na którego utrzymaniu była do tej pory, wyprowadził się i nie przekazuje jej pieniędzy. W tej sytuacji stwierdzić przyjdzie, iż w nie jest ona w stanie wygenerować na obecną chwilę środków pozwalających na uiszczenie wpisu sądowego bez uszczerbku w swym koniecznym utrzymaniu. Stan majątkowy strony w żadnym razie nie uzasadnia jednak uwzględnienia jej wniosku w pozostałym zakresie, obejmującym ewentualne pozostałe opłaty sądowe, do uiszczenia których może być obowiązana dopiero w przyszłości, a także ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika. Zasadniczym argumentem przemawiającym za takim stanowiskiem jest fakt, iż posiada ona cały szereg nieruchomości, a mianowicie - jak wymieniła we wniosku - jest właścicielką, ewentualnie współwłaścicielką: domu o pow. 140 m2, o wartości ok. 250-300 tys. zł; działki o powierzchni 2.000 m2; działki z domem do wyburzenia o powierzchni 1.600 m2 (współwłasność) o wartości ok. 120 tys. zł oraz działki o powierzchni 2.700 m2 (współwłasność), o wartości ok. 130 tys. zł. Skarżąca nie powoływała się przy tym, aby nieruchomości te było obciążone (np. hipotekami). Wnioskodawczyni posiada zatem niewątpliwe możliwości pozyskania znacznych środków, zapewniających pokrycie wspomnianych wyżej ewentualnych przyszłych kosztów sądowych jak również opłacenie adwokata (o ile jego udział w postępowaniu uzna za niezbędny). Nie jest przy tym trafne powoływanie się przez stronę na to, iż wspomniane nieruchomości od wielu miesięcy nie mogą znaleźć nabywcy. Istotny jest bowiem fakt, że choć wyżej wymieniona powołuje się na wyjątkowo ciężką sytuację, nie wykorzystuje niewątpliwych możliwości zarobkowych, jakie wiążą się z rzeczonymi nieruchomościami. Nie budzi przecież wątpliwości, że J. M. mogłaby po pierwsze - obniżyć oferowaną cenę sprzedaży do poziomu, na którym znalazłaby kupca, po drugie - mogłaby uzyskać środki finansowe poprzez obciążenie tych nieruchomości celem uzyskania np. pożyczek hipotecznych. Możliwościom tym nie przeczy fakt, iż w przypadku części spośród tych nieruchomości jest współwłaścicielką. Nawet bowiem, gdyby pozostali współwłaściciele nie wyrażali zgody na obniżenie ceny ich sprzedaży lub obciążenie, może przecież wystąpić z pozwem o zniesienie współwłasności (co nawiasem mówiąc już uczyniła w odniesieniu do jednej z nieruchomości - patrz: nadesłany wniosek o zniesienie współwłasności z dnia 18 lutego 2016 r.). Wobec powyższego stwierdzić przyjdzie, że wnioskująca ma możliwości pozyskania środków wystarczających na uiszczenie wspomnianych kosztów związanych z niniejszym postępowaniem, a co więcej - na wyraźne polepszenie swojej sytuacji materialnej i powinna mieć świadomość, że udział w postępowaniu sądowym, z którym mogą się wiązać określone koszty, wymaga wykorzystania tych możliwości. Powyższe stanowisko w pełni koresponduje z orzecznictwem sądowym, gdzie wielokrotnie podkreślano, że właściciela nieruchomości o niewątpliwie znacznej wartości nie sposób uznać za osobę ubogą. Właściciel kilku nieruchomości posiada bowiem wystarczającą zdolność majątkową, by pokryć koszty postępowania sądowego, pomimo tego nawet, że jego dochód miesięczny jest nieznaczny (vide: między innymi postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 maja 2005 r., sygn. akt II FZ 211/05, z dnia 4 listopada 2015 r., sygn. akt I OZ 1444/15 oraz postanowienie tutejszego Sądu z dnia 6 października 2014 r., sygn. akt IV SA/Gl 1395/13 - orzeczenie dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych - zwanej dalej CBOSA). Posiadanie majątku, w szczególności nieruchomości, w zasadzie wyklucza możliwość zwolnienia od kosztów sądowych, zwłaszcza w sytuacji, gdy majątek ten nie jest obciążony prawami osób trzecich i w żaden inny sposób nie została ograniczona możliwość jego zbycia (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 lipca 2009 r., sygn. akt I OZ 713/09, dostępne w CBOSA). Mając na względzie wszystkie przywołane wyżej okoliczności postanowiono jak w sentencji, działając na podstawie art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a. w związku z art. 258 §1 i §2 pkt 7 tej ustawy.