IV SA/Gl 1179/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia WSA Andrzej Matan (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Małgorzata Walentek Sędzia WSA Teresa Kurcyusz - Furmanik Protokolant Monika Rał po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 listopada 2015 r. sprawy ze skargi M. F. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia oraz odroczenia terminu płatności należności z tytułu opłaty za pobyt dziecka w domu dziecka uchyla zaskarżoną decyzję w części w jakiej utrzymuje w mocy punkt 2 decyzji Prezydenta Miasta P. z dnia [...] roku nr [...]. Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w P., działający z upoważnienia Prezydenta Miasta P., decyzją z dnia [...] Nr [...] odmówił M.F. umorzenia 95% kwoty [...] zł plus odsetki, tj. należności z tytułu nieuiszczania opłat za pobyt syna M.F. w Domu Dziecka w P. w okresie od dnia [...] do dnia [...], a także odroczenia terminu płatności lub rozłożenia na raty pozostałych 5%. Odmówił także odroczenia terminu płatności powyższej należności. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia wyjaśniono, iż decyzją z dnia [...] nr [...] ustalono M.F. odpłatność za pobyt syna M.F. w Domu Dziecka w P. w wysokości średnich miesięcznych wydatków przeznaczonych na utrzymanie dziecka w ww. placówce, tj. w kwocie [...] zł w okresie od [...] do [...] oraz w kwocie [...] zł miesięcznie w okresie od dnia [...] do dnia [...]. Następnie decyzją z dnia [...] nr [...] uchylono decyzję ustalającą odpłatność z uwagi na fakt, że syn w dniu [...] został skreślony z listy wychowanków ww. placówki i przekazany w pieczę kandydatom na rodzinę zastępczą. Zatem łączne zobowiązanie F. wobec MOPR w P. z tytułu nieuiszczania opłaty za pobyt ww. małoletniego syna w pieczy zastępczej wynosi [...] zł plus odsetki, które na dzień wydania decyzji wynoszą [...] zł. W dniu [...] do organu wpłynął wniosek strony o umorzenie 95% ww. należności oraz o odroczenie terminu płatności lub rozłożenie na raty pozostałych 5% a w przypadku odmowy, odroczenie terminu płatności całej należności. W uzasadnieniu decyzji organ przywołał § 3 uchwały Rady Miasta P. z dnia [...] Nr [...] w sprawie określenia szczegółowych warunków umorzenia w całości lub w części, łącznie z odsetkami, odroczenia terminu płatności, rozłożenia na raty lub odstępowania od ustalenia opłaty za pobyt dziecka lub osoby, która osiągnęła pełnoletność przebywając w pieczy zastępcze (dalej: Uchwała). Stosownie do § 3 pkt. 5 umorzenie opłaty w całości bądź w części, łącznie z odsetkami, może nastąpić w przypadku trudnej sytuacji rodzinnej, dochodowej, majątkowej lub zdrowotnej. Natomiast odroczenie terminu płatności i rozłożenie na raty osobie zobowiązanej należności powstałej z tytułu nie uiszczania opłaty za pobyt dziecka lub osoby pełnoletniej w pieczy zastępczej może nastąpić w szczególności gdy zdarzenie losowe lub trudna sytuacja socjalno-bytowa uniemożliwia uiszczenie opłaty z zachowaniem terminu płatności (§ 4 tej Uchwały). Analizując sytuację życiową i materialną strony ustalono, że prowadzi ona samodzielne gospodarstwo domowe, jej dochód stanowiła renta rodzinna w kwocie [...] zł miesięcznie przyznana do [...]. Z oświadczenia strony z dnia [...] wynika, że od dnia [...] podjęła zatrudnienie na umowę zlecenie. Jednakże z uwagi na to, że nie przedstawiła zawartej umowy, okres zatrudnienia oraz wysokość wynagrodzenia z tytułu zatrudnienia nie została ustalona. Biorąc pod uwagę wyłącznie dochód z tytułu renty rodzinnej, to przekracza on znacznie ustawowe kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej, tj. kwotę 542,00 zł. Organ wyszczególnił też podane przez stronę wydatki poniesione w miesiącu [...]. Wskazał na sytuację materialną strony podając, że mieszkanie, w którym obecnie zamieszkuje jest lokalem własnościowym oraz że strona i małoletni syn M.F. są spadkobiercami i dziedziczą co najmniej dwa samochody (marki [...] i [...]) przyczepkę i dom jednorodzinny w P. przy ul [...]. W ocenie organu, w sytuacji strony umorzenie wskazanych należności byłoby przedwczesne, gdyż istnieje realna możliwość spłaty powstałej zaległości. Zastosowanie ulgi w postaci umorzenia powinno zostać podyktowane taką sytuacją, która daje podstawy do przyjęcia, iż uregulowanie należności przez stronę nie będzie możliwe - teraz jak i w przyszłości. Komisja ds. opiniowania wniosków dotyczących udzielania ulg klientom korzystającym z pomocy MOPR w P. analizując akta przedmiotowej sprawy nie znalazła podstaw do umorzenia, rozłożenia na raty lub odroczenia terminu płatności ww. należności. W tej sytuacji biorąc pod uwagę sytuację socjalno-bytowa strony oraz przedstawione fakty odmówiono zastosowanie ulgi w postaci umorzenia 95% ww. należności oraz rozłożenia na raty bądź odroczenia terminu płatności pozostałych 5%, a także odroczenia terminu płatności całej należności. Jednocześnie organ poinformował stronę, że po złożeniu stosownego wniosku istnieje możliwość rozłożenia na raty całego zobowiązania względem MOPR w P. Strona w ustawowym terminie odwołała się od powyższej decyzji wnosząc ponownie o umorzenie 95% kwoty [...] zł i odsetek, a także odroczenie terminu płatności lub rozłożenia na raty pozostałych 5% kwoty bądź odroczenie terminu płatności należności z tytułu nieuiszczania opłat za pobyt syna w Domu Dziecka w P. Sprawa spadkowa po zmarłym mężu, jak stwierdza strona, nie jest prawomocnie zakończona. Nie jest ostatecznie znany skład masy spadkowej, a ponadto ona jaki i syn nie są właścicielami żadnej wymienionej w decyzji rzeczy. Organ nie wziął pod uwagę tego, że spadek może być obciążony długami, a także czasu trwania samego postępowania cywilnego w tej sprawie oraz wymaganego dla spieniężeniu otrzymanego spadku. Jeśli współwłaścicielem jest małoletni, jak to ma miejsce w jej sprawie, należy wystąpić o zgodę na dokonanie powyższych czynności, która nie zawsze musi być udzielona. Zdaniem strony nie można jej obciążać jej tak dużą kwotą nie uwzględniając bieżącej sytuacji materialnej, a jedynie hipotetyczną możliwość nabycia spadku. Obecnie nie jest w stanie podać dat, kiedy mogłaby dysponować żądaną sumą. W odwołaniu wskazuje także, że aktualnie nie otrzymuje renty rodzinnej, a pracę którą podjęła na umowę zlecenie ma do [...] i nie jest jej znana kwota miesięcznego wynagrodzenia i może ona być zmienna. Obecnie nie dysponuje żadną kwotą, a nawet proponowane przez organ rozłożenie na raty całości należności byłoby nadmiernym obciążeniem jej budżetu. Podniosła, że nadal systematycznie co miesiąc wnosi opłatę tytułem należności za pobyt syna według swoich możliwości finansowych i deklaruje dalsze wpłaty. Zdaniem strony najbardziej rozsądnym i zasadnym rozwiązaniem byłoby odroczenie terminu płatności na 1 rok. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. decyzją z dnia [...] nr [...] utrzymało w całości w mocy powyższe rozstrzygnięcie. W uzasadnieniu przedstawiono przebieg postępowania wyjaśniającego prowadzonego przez organ I instancji, poczynione w jego wyniku ustalenia, zarzuty podnoszone w odwołaniu oraz treść przepisów znajdujących zastosowanie w przedmiotowej sprawie. Zgodnie z art. 194 ust. 2 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej z dnia 9 czerwca 2011 r. (tekst jedn. Dz. U. z 2013 r., poz. 135, z póżn.zm.) rada powiatu określa w drodze uchwały szczegółowe warunki umorzenia w całości lub w części, łącznie z odsetkami, odroczenia terminu płatności, rozłożenia na raty lub odstępowania od ustalenia opłaty, o której mowa w art. 193 ust. 1. W ocenie organu odwoławczego, w stanie faktycznym i prawnym sprawy strona nie spełnia warunków określonych w § 3 i § 4 Uchwały, koniecznych do umorzenia bądź odroczenia terminu płatności należności z tytułu opłaty za pobyt syna w Domu Dziecka. W szczególności, odnosząc się do kwestii umorzenia, nie znajduje się ona w trudnej sytuacji rodzinnej, dochodowej, majątkowej i zdrowotnej. Kolegium stwierdza, że w przypadku strony nie zachodzi także okoliczność, o której mowa w § 4 w/w uchwały uzasadniająca odroczenie terminu płatności należności powstałej z tytułu nie uiszczania opłaty za pobyt syna M.F. w Domu Dziecka w P., gdyż nie wystąpiło żadne zdarzenie losowe. Strona nie ujawnia natomiast swojej sytuacji dochodowej, tj. dochodów uzyskiwanych z tytułu zatrudnienia na umowę zlecenie, a organ ustalił, że aktualnie składki na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne są odprowadzane od dwóch płatników. Zdaniem Kolegium w przypadku strony nie zachodzą przesłanki do umorzenia jej należności z tytułu nieuiszczania opłaty za pobyt ww. syna w Domu Dziecka w P. jak również odroczenia terminu płatności tej należności. Organ pierwszej instancji daje stronie możliwość skorzystania z ulgi w postaci rozłożenia całego zobowiązania na raty. Zgodnie z § 4 pkt 3 powoływanej uchwały Rady Miasta P. rozłożenie na raty należności powstałej z tytułu nie uiszczania opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej następuje na okres nie dłuższy niż 36 miesięcy i od należności, którą rozłożono na raty nie pobiera się odsetek za zwłokę za okres od dnia wydania decyzji do upływu terminu spłaty. W związku z powyższym strona ma możliwość wystąpienia do Dyrektora MOPR w P. ze stosownym wnioskiem w przedmiotowej sprawie. W skardze z dnia [...] M.F. zarzuca organowi odwoławczemu powoływanie się "nieprawdziwe fakty i okoliczności, które nie mają pokrycia z aktualnym stanem faktycznym". Wskazuje także na trudną sytuację finansową, która uniemożliwia jej spłatę należności powstałych w związku z pobytem jej syna w Domu Dziecka. Wnosi o uchylenie kwestionowanej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. W uzasadnieniu wyjaśnia, iż aktualnie nie pobiera renty rodzinnej, gdyż upłynął okres na jaki była ona przyznana czyli od [...]. Pieniądze pochodzące z renty zużyła na bieżące potrzeby życiowe. Pracuje w ramach umowy zlecenie w NZOZ A w K. jako pielęgniarka. Umowa zawarta jest do [...], a wynagrodzenie osiągane z tego tytułu nie jest stałą kwotą i jego wysokość jest zmienna. Wynagrodzenie za [...] uzyskała w [...] i wynosiło ono [...]. Wynagrodzenie za miesiąc [...] otrzyma w miesiącu [...]. Skarżąca wyjaśnia także, że przyczepka, która rzekomo wchodzi w skład spadku, nie jest w jej posiadaniu i nie wie gdzie obecnie się znajduje, nie można jej zatem zaliczyć do składników masy spadkowej. Kwestionuje także podaną w uzasadnieniu informację o współpracy z firmami B z siedzibą w K. ul. [...] i C Sp. zo.o. z siedzibą we W. ul. [...] oraz , że z tego tytułu odprowadzane są składki na ubezpieczenie społeczne zdrowotne. Od [...] z żadną z wymienionych firm nie współpracuje w jakiejkolwiek formie i nie są przez nie odprowadzane składki. Ponadto lokal mieszkalny, który obecnie zamieszkuje, nie stanowi jej własności. Posiadam jedynie spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu. Wskazuje na fakt, że do chwili złożenia skargi nie zostało przeprowadzone postępowanie dotyczące działu spadku. Nie może zatem w żaden sposób rozporządzać majątkiem, który jest współwłasnością jej i małoletniego dziecka. Na powyższą czynność (rozporządzeniem majątkiem wspólnym) winna być wydana zgoda sądu rodzinnego. Cały zatem majątek, na który się wskazuje się w decyzji jest faktycznie majątkiem wirtualnym i zupełnie nie wiadomo kiedy zostanie on przekształcony w środki pieniężne. Obecnie jej sytuacja finansowa jest bardzo trudna, o czym świadczą przedłożone w załączeniu dokumenty. Reguluje opłaty za czynsz, który obecnie jest wyższy i wyżywienie a osiągany przeze nią dochód, nie wystarcza na nic więcej. W odpowiedzi na skargę Kolegium podtrzymuje stanowisko wyrażone w decyzji zgodnie, z którym stan faktyczny i prawny sprawy nie dawały podstawy do zastosowania ulgi w postaci odstąpienie od ustalenia opłaty jak i umorzenia jej w całości. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie powołując się na stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje. Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone między innymi art. 1 §1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2014 r., poz. 1647) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. Dalej: p.p.s.a.), sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Jednocześnie zgodnie z art. 134 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd obowiązany jest zatem dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji także wtedy, gdy dany zarzut nie został podniesiony w skardze. Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] nr [...], utrzymująca w mocy rozstrzygnięcie Prezydenta Miasta P. z dnia [...] Nr [...] w sprawie odmowy skarżącej umorzenia 95% kwoty [...] zł plus odsetki, tj. należności z tytułu nieuiszczania opłat za pobyt syna M.F. w Domu Dziecka w P. w okresie od dnia [...] do dnia [...], a także odroczenia terminu płatności lub rozłożenia na raty pozostałych 5% oraz o odmowie odroczenia terminu płatności powyższej należności. Podstawę materialnoprawną rozstrzygnięć zawartych w tej decyzji stanowiły przepisy art. 194 ust. 3 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej ( t.j. z Dz. U. z 2015 r., poz. 332, z późn. zmian.,dalej: ustawa) oraz § 3 i § 5 uchwały Rady Miasta P. z dnia [...] Nr [...] w sprawie określenia szczegółowych warunków umorzenia w całości lub w części, łącznie z odsetkami, odroczenia terminu płatności, rozłożenia na raty lub odstępowania od ustalenia opłaty za pobyt dziecka lub osoby, która osiągnęła pełnoletność przebywając w pieczy zastępcze (dalej: Uchwała). (Dz.Urz.Woj. [...] z dnia [...] poz. [...], dalej: uchwała). W myśl art. 194 ust. 3 ustawy, starosta na wniosek lub z urzędu, uwzględniając uchwałę rady powiatu określającą szczegółowe warunki umorzenia, odroczenia terminu płatności, rozłożenia na raty lub odstępowania od ustalenia opłaty, może umorzyć opłatę w całości lub w części łącznie z odsetkami, odroczyć termin płatności, rozłożyć na raty lub odstąpić od jej ustalenia. Stosownie do § 3 pkt. 5 umorzenie opłaty w całości bądź w części, łącznie z odsetkami, może nastąpić w szczególności w przypadku trudnej sytuacji rodzinnej, dochodowej, majątkowej lub zdrowotnej. Natomiast odroczenie terminu płatności i rozłożenie na raty osobie zobowiązanej należności powstałej z tytułu nie uiszczania opłaty za pobyt dziecka lub osoby pełnoletniej w pieczy zastępczej może nastąpić w szczególności gdy zdarzenie losowe lub trudna sytuacja socjalno-bytowa uniemożliwia uiszczenie opłaty z zachowaniem terminu płatności (§ 4 tej Uchwały). Analiza wskazanych przepisów prowadzi do kilku, istotnych dla rozpatrywanej sprawy, wniosków. Po pierwsze – rozstrzygnięcia tak w kwestii umorzenia, jak i odroczenia terminu płatności bądź rozłożenia na raty mają charakter uznaniowy, na co wskazuje zwrot zawarty w art. 194 ust. 3 starosta "może umorzyć opłatę", "odroczyć termin płatności, rozłożyć na raty lub odstąpić od jej ustalenia." Po drugie – przysługujące mu uznanie starosta powinien wykorzystywać zgodnie z zasadami określonymi w uchwale wykonawczej, podjętej przez radę powiatu na podstawie upoważnienia wynikającego z art. 193 ust. 2 ustawy; uchwała określa "szczegółowe warunki" umorzenia, odroczenia terminu płatności oraz rozłożenia na raty . Po trzecie – uchwała taka, ustalając szczegółowe warunki, wyznacza w istocie rzeczy zasady i granice uznania przysługującego staroście. Po czwarte – wśród tych "warunków" pojawiają się przesłanki umorzenia, odroczenia terminu płatności oraz rozłożenia na raty, przy czym w Uchwale znajdującej zastosowanie w niniejszej sprawie przesłanki te poprzedza zwrot "w szczególności". Wobec tego w ramach uznania organ podejmujący rozstrzygnięcie ma możliwość powołania się na inne, niż wyraźnie wskazane przesłanki umorzenia (odroczenia terminu płatności oraz rozłożenia na raty 3) oraz odroczenia terminu płatności i rozłożenia na raty (§ 4). W ocenie Sądu odmowa umorzenia należności z tytułu opłaty za pobyt syna skarżącej w Domu Dziecka znajduje, w ustalonych okolicznościach sprawy, pełne uzasadnienie, zważywszy zwłaszcza na niewykazanie trudnej sytuacji, rodzinnej, dochodowej, majątkowej czy zdrowotnej (§ 4). Spełnienie tej przesłanki stanowi wstępny warunek umorzenia, bowiem dopiero wtedy organ mógłby przystąpić do uznaniowego rozstrzygnięcia w tej kwestii. Skoro nie został on spełniony, a jednocześnie zachodzi prawdopodobieństwo, w związku ze spadkobraniem po zmarłym mężu (jej oraz syna), że w przyszłości będzie ona w stanie należność tę uregulować, decyzja w tej części jest zgodna z prawem. Natomiast nie można zgodzić się z drugim rozstrzygnięciem, dotyczącym odmowy odroczenia terminu płatności. Zgodnie z § 4 Uchwały odroczenie terminu płatności (podobnie jak i rozłożenie na raty) należności powstałej z tytułu nieuiszczenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej może nastąpić w szczególności w sytuacji, w której zdarzenie losowe lub trudna sytuacja socjalno-bytowa uniemożliwia dokonanie opłaty z zachowaniem terminu. Skarżąca w odwołaniu, kwestionując całą decyzję, prosiła (alternatywnie, jak należy rozumieć) o odroczenie terminu płatności o jeden rok. Organ odwoławczy do wniosku tego się nie odniósł, stwierdzając ogólnie brak podstaw do odroczenia, mimo posiadanej wiedzy o niezakończeniu postępowania spadkowego oraz dysponowaniu przez nią źródłem stałego dochodu w postaci części renty rodzinnej w kwocie[...] zł netto (przyznanej do [...]). Należność z tytułu opłaty na dzień wydania decyzji przez Kolegium wynosiła [...] zł plus odsetki, zwiększające tą sumę. W tym stanie rzeczy przyjęcie a priori stanowiska, iż nie zachodzi "trudna sytuacja socjalno-bytowa", bądź też inna sytuacja szczególna, która uniemożliwia uiszczenie należności (tj. wskazanej wyżej kwoty wraz z odsetkami) z zachowaniem terminu, nie znajduje wystarczającego uzasadnienia. Jeśli tak, to i samo rozstrzygnięcie o odmowie odroczenia, które mogło być podjęte dopiero po stwierdzeniu istnienia przesłanki koniecznej do odroczenia, nie może zostać zaaprobowane. Przyjdzie przy tym zauważyć, że organy orzekające w sprawie popadły w sprzeczność, z jednej strony informując stronę o możliwości rozłożenia na raty, tym samym zakładając że zostały spełnione przesłanki określone w § 4, identyczne dla rozłożenia na raty jak i odroczenia terminu płatności, a jednocześnie odmawiając odroczenia. Z uwagi zatem na wskazane wyżej naruszenia prawa procesowego, polegające na niepełnym wyjaśnieniu stanu faktycznego sprawy, które mogły mieć wpływ na wynik postępowania w części dotyczącej odmowy odroczenia terminu płatności należności z tytułu opłaty za pobyt syna skarżącej w Domu Dziecka Sąd, w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1c p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy, wskazania co do dalszego postępowania wynikają wprost z rozważań zawartych w treści niniejszego uzasadnienia, które po myśli art. 153 p.p.s.a. mają charakter wiążący.