IV SA/Gl 1198/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Tadeusz Michalik Sędziowie Sędzia WSA Teresa Kurcyusz – Furmanik Sędzia NSA Szczepan Prax (spr.) Protokolant sekr. sąd. Arkadiusz Kmiotek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 maja 2008 r. sprawy ze skargi A.C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranej zaliczki alimentacyjnej uchyla zaskarżoną decyzję i określa, że nie może być ona wykonana. Decyzją z dnia [...] Prezydent Miasta R. uznał kwotę [...] zł, wypłaconą A. C. z tytułu zaliczki alimentacyjnej za okres od [...] do [...] za nienależnie pobrane świadczenie i zobowiązał ją do spłaty tej należności łącznie z odsetkami w terminie 7 dni od daty uprawomocnienia się decyzji. W jej uzasadnieniu podano, że decyzją z dnia [...] uchylona została pierwotna decyzja z dnia [...] o przyznaniu zaliczki alimentacyjnej, w części dotyczącej okresu [...]. Postępowanie wykazało, iż strona nie jest wychowywana przez osobę samotną, gdyż jej ojciec w dniu [...] wyjechał za granicę z zamiarem stałego pobytu i nie wychowuje strony. Informacja ta ma istotne znaczenie przy ustaleniu prawa do zaliczki alimentacyjnej. Wypłacone świadczenie za okres od [...] do [...] jest świadczeniem nienależnie pobranym. W końcu organ orzekający przytoczył treść art. 15 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz. U. Nr 86, poz. 732 ze zm.), zwanej dalej ustawa o zaliczce, oraz art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. Nr 228 z 2004 r., poz. 2255 ze zm.). W odwołaniu A. C. powołała się na swoją trudną sytuację życiową, wskazując m.in., że jest w klasie maturalnej a utrzymuje się wyłącznie z alimentów od matki. Zaskarżoną decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. w trybie art. 138 § 1 pkt 1 kpa utrzymało w mocy decyzję I instancji, zasadniczo powielając treść jej motywów. Dodatkowo Kolegium wywodziło, że strona była pouczona o konieczności informowania o zmianach mających wpływ na prawo do świadczeń, czego jednak nie uczyniła w odpowiednim czasie. Wprawdzie w [...] powiadomiła o wyjeździe ojca za granicę, ale wycofała się z tego oświadczenia. Tymczasem ustalono, że jej ojciec od [...] przebywa na stałe w W. B., a zatem strona nie jest wychowywana przez osobę samotną w rozumieniu art. 2 pkt 5 ustawy o zaliczce. Kolegium wskazało również na możliwość umorzenia przedmiotowej należności. W skardze A. C., powołując treść odwołania, zarzuciła, że nie jest w stanie zwrócić kwoty określonej w zaskarżonej decyzji. Odpowiadając na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga podlega uwzględnieniu, aczkolwiek głównie z przyczyn, które Sąd wziął pod uwagę z urzędu, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi stosownie do art. 134 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 z 2002 r., poz. 1270 ze zm.), dalej: ppsa. Otóż zaskarżona decyzja nie spełnia wymogów legalności, które stanowią kryterium sądowej kontroli działalności administracji publicznej (art. 1 Prawa o ustroju sądów administracji publicznej – Dz. U. Nr 153 z 2002 r., poz. 1269 ze zm.). Mianowicie sprawa dotyczy zwrotu nienależnie pobranej zaliczki alimentacyjnej. Ustawa o zaliczce w art. 15 mówi o obowiązku takiego zwrotu, nie definiując jednak pojęcia nienależnego pobrania zaliczki. Poprzez art 18 ust. 2 tej ustawy trafnie organy administracyjne powołały zatem art. 30 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Do zaliczki mogą mieć zastosowanie dwa pierwsze punkty tego przepisu, które zresztą zostały zacytowane w omawianych decyzjach. Punkty te zawierają jednak dwie zupełnie różne podstawy uznania świadczenia za nienależnie pobrane, w związku z czym rozstrzygnięcie o zwrocie świadczenia nie może ograniczać się do przytoczenia treści powyższego przepisu, lecz musi wskazać konkretnie, który z punktów art. 30 ust. 2 zachodzi w sprawie i przedstawić ustalenia wykazujące spełnienie przesłanek z tego wyszczególnionego przepisu. Tym bardziej było to konieczne w niniejszej sprawie, skoro kwestia pobrania nienależnego świadczenia nie została przesądzona w decyzji z dnia [...], która nie odwołała się do przesłanek z art. 30 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, stwierdzając jedynie brak przesłanek do udzielenia prawa do zaliczki alimentacyjnej. Tymczasem, wbrew twierdzeniu Kolegium, organ I instancji nie tylko "szeroko" nie uzasadnił swojego rozstrzygnięcia, ale w ogóle tego nie uczynił w odniesieniu do treści normatywnej art. 30 ust. 2. Z kolei okoliczności przytoczone w zaskarżonej decyzji mające świadczyć o zmianach wpływających na prawo do świadczeń, pozwalają jedynie na domniemanie, że organ odwoławczy miał na uwadze art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, który dotyczy wypłacenia świadczeń mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie, zawieszenie lub wstrzymanie wypłaty świadczeń. Jednakowoż z naruszeniem art. 80 kpa Kolegium ustaliło, że skarżąca we właściwym czasie nie powiadomiła o fakcie wyjazdu jej ojca za granicę, co uznało za kryterium nieuznania go za osobę samotnie wychowującą dziecko. Odnośnie tego powiadomienia organ odwoławczy nie wyjaśnił swojego ustalenia, a w szczególności kiedy jego zdaniem pojawił się odpowiedni czas do dokonania tej czynności przez skarżącą. Natomiast co do owego kryterium wyjazdu za granicę, to nie znajduje ono oparcia w prawie materialnym. Niewątpliwie stałe zamieszkiwanie rodzica za granicą nie pozwala uznać go za osobę samotnie wychowującą dziecko w rozumieniu ustawy o zaliczce i ustawy o świadczeniach rodzinnych. Jednakże taki sam skutek powoduje opuszczenie rodziny przez tego rodzica i prowadzenie przez niego odrębnego gospodarstwa domowego na terenie kraju. Wychowanie zakłada bowiem bezpośredni i ciągły udział w zaspokajaniu wszystkich istotnych potrzeb dziecka. Tymczasem o opuszczeniu jej przez ojca skarżąca informowała organ I instancji już w dniu [...], a więc bezpośrednio po dacie, jaka została przez organy przyjęta za początek pobytu ojca skarżącej za granicą. W tym dniu skarżąca wycofała się tylko z kategorycznego twierdzenia o wyjeździe ojca za granicę, natomiast wyraźnie z jej twierdzeń wynikało, że ojciec ją opuścił, a więc przestał być osobą ją wychowującą. Była to przy tym zmiana w zakresie oświadczenia wiedzy, a nie woli, w związku z czym miała ona jedynie znaczenie dowodowe. Organ administracyjny nie mógł tego oświadczenia zatem traktować tak, jakby w ogóle nie było złożone, lecz był zobowiązany do wyjaśnienia rzeczywistego stanu rzeczy. Dla przedmiotu niniejszego postępowania wystarczające jest jednak stwierdzenie, że w czasie, którym organ przyjął za istotny dla oceny uprawnień skarżącej do zaliczki, został on przez nią poinformowany o okolicznościach mających wpływ na te uprawnienia. Tym samym nie zachodziły podstawy do przyjęcia, że wypłacone później świadczenia z tytułu zaliczki były nienależne w rozumieniu art. 15 ustawy o zaliczce. Odmienna ocena organu odwoławczego narusza zatem prawo materialne. Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organ odwoławczy rozstrzygnie sprawę z uwzględnieniem wyrażonej wyżej oceny prawnej. Nie wskazuje on na konieczność uzupełnienia postępowania wyjaśniającego. O ile taka konieczność nie ujawni się w dalszym toku sprawy administracyjnej właściwe będzie umorzenie postępowania w trybie art. 138 §1 pkt 2 kpa. W tym stanie rzeczy na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c oraz art. 152 ppsa orzeczono, jak w sentencji. SJ/