IV SA/Gl 1217/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Szczepan Prax, Sędziowie Sędzia WSA Beata Kalaga-Gajewska, Sędzia WSA Renata Siudyka (spr.), Protokolant Starszy sekretarz sądowy Joanna Drożdżał, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 marca 2018 r. sprawy ze skargi S. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zasiłku rodzinnego i dodatków do zasiłku rodzinnego uchyla zaskarżoną decyzję. Prezydent Miasta K. decyzją z dnia [...] r. nr [...], działając na podstawie art. 6, art. 9 - 15 oraz art.24 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U z 2016 r, poz. 1518 ze zm.-dalej "ustawa"), a także art. 104 i 108 K.p.a. przyznał na okres od 1 listopada 2017 r. do 31 października 2018 r. zasiłek rodzinny na dzieci: A.K., O.K. i W.K.; dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego powyżej 5 roku życia, przyznany na W.K.; dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego 2018/2019, przyznany na O.K. i W.K. wypłacany jednorazowo we wrześniu 2018 zł., dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu wychowywania dziecka w rodzinie wielodzietnej, przyznany na W.K. oraz odmówił przyznania wnioskowanego na K.L. zasiłku rodzinnego, na okres od 1 listopada 2017 r. do 31 października 2018 r.; dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego 2018/2019, a także dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu wychowywania dziecka w rodzinie wielodzietnej. Podając w uzasadnieniu, że strona nie spełnia warunków do przyznania jej prawa do wnioskowanego świadczenia, gdyż nie jest ani rodzicem, ani opiekunem prawnym dziecka. Od powyższej decyzji S.K. wniósł odwołanie, wskazując, że zgodnie z wyrokiem sądu rodzinnego jest jedynym opiekunem prawnym małoletniej K.L., a za przyznaniem wnioskowanych świadczeń przemawia dobro dziecka i dobro rodziny. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach decyzją z dnia [...]r. nr [...], działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a., utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Kolegium omówiło stan faktyczny i prawny sprawy. Wskazało, że postępowanie organu I instancji zostało wszczęte na wniosek S.K. (data wpływu do organu 5 września 2017 r.), w którym strona zwróciła się o przyznanie zasiłku rodzinnego na małoletnie dzieci: O.K., W.K., A.K. i K.L. oraz dodatków do zasiłku rodzinnego: tytułu rozpoczęcia roku szkolnego, z tytułu wychowywania dziecka w rodzinie wielodzietnej, z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego powyżej 5 roku życia. Kolegium przywołało art. 4 i art. 5 oraz art. 3 pkt 14 ustawy o świadczeniach rodzinnych stwierdziło, że S.K. nie spełnia przesłanek ustawowych do otrzymania zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami na dziecko: K.L. Podzieliło ustalenia organu I instancji, że rodzina S.K. składa się z 5 osób tj. strony, jego konkubiny i dzieci O.K., W.K. i A.K. Stwierdziło, że w rodzinie S.K. przebywa małoletnia K.L., a zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego K. z dnia 14 marca 2017 r. sygn. akt [...] sąd powierzył mu pieczę nad małoletnią K.L. Kolegium wskazało również, że dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie wyniósł 338.93 zł. Dalej wskazało, że skoro dziecko K.L. zostało powierzone stronie w pieczę, to aktualnie S.K. nie jest osobą uprawnioną do wnioskowanego świadczenia i dodatków na niego na wskazane dziecko. W szczególności S.K. nie jest dla tego dziecka rodzicem, opiekunem faktycznym zgodnie z definicją określona w art. 3 pkt 14 ustawy, ani też opiekunem prawnym, a zatem decyzja organu I instancji w części dotyczącej K.L. jest prawidłowa. W skardze na powyższą decyzję skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skarżący zarzucił, iż jest ona błędna. Podkreślił, że jest opiekunem faktycznym K.L., matka dziecka ma zabrane prawa rodzicielskie a jego partnerka jest opiekunem prawnym dziecka K.L. Stwierdził, że to nim spoczywa ciężar leczenia i edukacji dziecka. Do skargi dołączył kserokopię postanowienia Sądu Rejonowego K. [...] Wydział Rodzinny i Nieletnich w K. z dnia 13 listopada 2017 r. sygn. akt [...], którym ustanowiono A.W. opiekunem prawnym małoletniej K.L. oraz zaświadczenie z dnia 14 listopada 2018 r. o ustanowieniu A.W. opiekunem prawnym małoletniej K.L. Odpowiadając na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie podtrzymując dotychczas prezentowane stanowisko. Na rozprawie skarżący w całości podtrzymał skargę, a dodatkowo okazał pismo Prezesa Sądu Rejonowego K. w K. z dnia 14 marca 2018 r. adresowane do skarżącego, z którego wynika, że pod sygnaturą [...] zawisła sprawa o ustalenie ojcostwa (uprzednio [...] o przysposobienie). Natomiast z drugiego pisma z dnia 15 marca 2018 r. wynika, że chodzi o sprawę z powództwa skarżącego odnośnie małoletniej K.L. Skarżący wyjaśnił, że o przysposobienie wytoczył prokurator w 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm. - dalej "p.p.s.a."), wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Dokonując tak rozumianej oceny zaskarżonego rozstrzygnięcia, Wojewódzki Sąd Administracyjny doszedł do przekonania, że została ona wydana z naruszeniem prawa materialnego i procesowego. Materialnoprawną podstawę orzekania przez organy administracji publicznej stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2016 r. poz. 1518 z późn. zm. -dalej "ustawa". Ustawa ta określa warunki nabywania prawa do świadczeń rodzinnych oraz zasady ich przyznawania i wypłacania (art. 1 ust. 1). Świadczeń rodzinnymi w świetle ustawy są m.in. zasiłek rodzinny oraz dodatki do zasiłku rodzinnego (art. 2 pkt 1 ustawy). Zgodnie z art. 4 ust. 2 ustawy prawo do zasiłku rodzinnego i dodatków do tego zasiłku przysługuje: 1) rodzicom, jednemu z rodziców albo opiekunowi prawnemu dziecka; 2) opiekunowi faktycznemu dziecka; 3) osobie uczącej się. Do zasiłku rodzinnego, omawiana ustawa, w przepisie art. 8, przewiduje między innymi dodatek z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego (pkt 6). Przy czym możliwość przyznania dodatku do zasiłku rodzinnego uzależniona jest od uprzedniego przyznania samego zasiłku. Zgodnie z tym przepisem zasiłek rodzinny ma na celu częściowe pokrycie wydatków na utrzymanie dziecka, a prawo do zasiłku rodzinnego i dodatków do tego zasiłku przysługuje: rodzicom, jednemu z rodziców albo opiekunowi prawnemu dziecka: opiekunowi faktycznemu dziecka lub osobie uczącej się. Z definicji legalnej określonej w art. 3 pkt 14 ustawy wynika, że ilekroć w ustawie jest mowa o opiekunie faktycznym oznacza to osobę faktycznie opiekującą się dzieckiem, jeżeli wystąpiła z wnioskiem do sądu rodzinnego o przysposobienie dziecka. W ustawie o świadczeniach rodzinnych pojęcie opiekuna faktycznego wzmocniono o element wystąpienia opiekuna z wnioskiem do sądu rodzinnego o przysposobienie dziecka. Można stwierdzić, że opieka faktyczna jest postrzegana jako swoisty stan przejściowy z ekspektatywą ustanowienia formalnych relacji opiekuna i osoby, która sama nie może zapewnić sobie opieki. W rozpoznawanej sprawie organ dokonał jedynie językowej wykładni w szczególności art. 3 pkt 14 ustawy wskazując, że S.K. nie jest w rozumieniu art. 4 ust. 2 w związku z art. 3 pkt 14 ustawy opiekunem faktycznym dziecka – z uwagi na brak wniosku do sądu opiekuńczego o przysposobienie dziecka. Natomiast organy pominęły analizę całości materiału dowodowego znajdującego się w aktach sprawy. W realiach niniejszej sprawy podkreślenia wymaga, że Sąd Rejonowy K. Wydział [...] Rodzinny i Nieletnich, w sprawie zainicjowanej wnioskiem S.K. zmierzającym do uregulowania sytuacji małoletniej K.L. o sygn. akt [...], najpierw w trybie zarządzeń opiekuńczych postanowieniem z dnia 6 lipca 2016 r. w drodze zabezpieczenia powierzył pieczę nad małoletnią K.L. wnioskodawcy S.K., a następnie postanowieniem z dnia 14 marca 2017 r. ograniczając władzę rodzicielską nieznanej z miejsca pobytu matki dziecka A.L., powierzył S.K. piecze nad małoletnią, ustalając także , iż miejscem zamieszkania dziecka jest miejsce zamieszkania wnioskodawcy (S.K.). Jak wynika z uzasadnienia postanowienia Sądu z dnia 6 lipca 2016 r. S.K. poczuwa się do ojcostwa K.L., która pochodzi z nieformalnego związku z A.L., podobnie jak dwójka jego małoletnich dzieci tj. O.K. i W.K. Skarżący pozostawał w nieformalnym związku z A.L. od 2008 r. do grudnia 2014 r. Przy czym w dacie urodzenia K.L. A.L. pozostawała w związku małżeńskim co spowodowało domniemanie pochodzenia tego dziecka z małżeństwa. S.K. z zamiarem uznania dziecka, zwrócił się do Prokuratury o wystąpienie do Sądu o zaprzeczenie ojcostwa. Przy czym analiza DNA potwierdziła ojcostwo S.K. w ponad 99,9999 %. Zauważyć należy, że postanowieniem z dnia 13 listopada 2017 r. ustanowiono opiekunem prawnym dziecka K.L. A.W., z którą S.K. pozostaje w faktycznym pożyciu, z którą wychowuje i utrzymuje czwórkę dzieci, wspólnego z A.W. syna A.K., oraz małoletnie dzieci ze związku z A.L. – O. i W. oraz małoletnią K.L., do ojcostwa której się poczuwa, a co do której wydano wskazane wyżej zarządzenia opiekuńcze W tym miejscu wskazać trzeba, że na podstawie art. 112 5 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lutego1964r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2015r. poz. 2082 ze zm.), zwanej dalej "K.r.o." Sąd może powierzyć sprawowanie pieczy zastępczej małżonkom albo osobie niepozostającej w związku małżeńskim, którzy są wstępnymi albo rodzeństwem dziecka. Sprawowanie pieczy zastępczej sąd może także powierzyć małżonkom albo osobie niepozostającej w związku małżeńskim, którzy nie są wstępnymi albo rodzeństwem dziecka, jeżeli osoby te zostały wpisane do rejestru osób zakwalifikowanych do pełnienia funkcji rodziny zastępczej zawodowej, rodziny zastępczej niezawodowej, prowadzenia rodzinnego domu dziecka albo pełnią już funkcję rodziny zastępczej zawodowej lub rodziny zastępczej niezawodowej oraz prowadzących rodzinny dom dziecka (§ 1). Jeżeli jest to uzasadnione dobrem dziecka sąd może tymczasowo, nie dłużej jednak niż na 6 miesięcy, powierzyć pełnienie funkcji rodziny zastępczej małżonkom albo osobie niepozostającej w związku małżeńskim, którzy nie są wstępnymi albo rodzeństwem dziecka, niespełniającym warunku niezbędnych szkoleń, określonego w przepisach o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, dotyczących rodzin zastępczych. (§ 2). Tym samym ustawodawca, kierując się zasadą dobra dziecka, określił zasady funkcjonowania pieczy zastępczej nad dzieckiem, która ma charakter tymczasowy do czasu unormowania jego sytuacji życiowej i prawnej. W dacie wydawania decyzji organu I instancji w obrocie prawnym pozostawało postanowienie Sądu Rejonowego K. w K. z dnia 14 marca 2017 r., na mocy którego K.L. została umieszczona pod bieżącą pieczą skarżącego, a nadto jego miejsce zamieszkania zostało wskazane jako miejsca zamieszkania dziecka. Wobec powyższego centrum spraw życiowych dziecka stanowi miejsce zamieszkania S.K., który sprawując na mocy postanowienia Sądu pieczę nad dzieckiem jest zobowiązany do zapewnienia kosztów opieki, utrzymania, leczenia i wychowania dziecka. W realiach rozpatrywanej sprawy, w ocenie składu orzekającego, postanowienie w kwestii ustanowienia pieczy nad małoletnią K.L. należałoby traktować jako równorzędne z ustanowieniem opieki prawnej. Opiekunem prawnym małoletniej K.L. na mocy postanowienia Sądu Rejonowego K. w K. z dnia 13 listopada 2017 r. została ustanowiona A.W. Należy podkreślić, że organy nie kwestionują wykonywanych przez skarżącego czynności związanych z wychowywaniem K.L., jednakże nie ustaliły, co jest istotne w rozpatrywanej sprawie kiedy i w jaki sposób zakończyła się sprawa o zaprzeczenie ojcostwa, ponadto kiedy skarżący wystąpiło ustalenie ojcostwa i o przysposobienie, a nadto nie wyjaśniły charakteru pieczy jaką skarżący sprawuje nad małoletnią K.L. na mocy postanowień sądu rodzinnego. Zauważyć także należy, że wyrok ustalający ojcostwo wywołuje skutek wstecz. W ocenie składu orzekającego organy dopuściły się naruszenia przepisów prawa procesowego poprzez niewyjaśnienie stanu faktycznego sprawy czym naruszyły art. 7 k.p.a. oraz art. 77 § 1 k.p.a. w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy oraz prawa materialnego tj. art. 4 w związku z art. 3 pkt 14 ustawy w stopniu mającym wpływ na wynik tej sprawy poprzez ich niewłaściwą wykładnię i zastosowanie. Ponownie rozpoznając sprawę organy winny przede wszystkim wyjaśnić okoliczności faktyczne we wskazanym wyżej kierunku i uwzględni ocenę prawną zawartą w uzasadnieniu niniejszego orzeczenia. Organ przeprowadzi postępowanie wyjaśniające w zakresie wyjaśnienia wszystkich przesłanek ustawowych do uzyskania przez skarżącego świadczenia rodzinnego i dodatków do tego świadczenia wnioskowanych na małoletnią K.L. W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, na podstawie art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a i c p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.