IV SA/Gl 1218/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia WSA Edyta Żarkiewicz Sędziowie Sędzia WSA Beata Kalaga - Gajewska (spr.) Sędzia WSA Małgorzata Walentek Protokolant Monika Rał po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 września 2014 r. sprawy ze skargi M. F. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie specjalnego zasiłku opiekuńczego oddala skargę. M.F. złożyła w dniu 25 czerwca 2013 r. w Ośrodku Pomocy Społecznej w G. wniosek o ustalenie prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego z tytułu opieki nad niepełnosprawną matką K. W. Prezydent Miasta G. decyzją z dnia [...] r., nr [...], wydaną na podstawie art. 3 ust. 11, art. 5, art. 16a, art. 20 ust. 2 i 3, art. 24, art. 25 i art. 28 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j. Dz. U. z 2006 r. nr 139, poz. 992 z późn. zm., zwanej dalej w skrócie jako: "ustawa"), odmówił M.F. przyznania wnioskowanego prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wskazał, że K.W. legitymuje się wydanym na stałe orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności z dnia 17 czerwca 2010 r., a dochód rodziny sprawującej opiekę oraz rodziny wymagającej opieki nie przekracza kryterium dochodowego wynoszącego 623,- zł. Jednocześnie, jak wynika ze świadectwa pracy z dnia 31 grudnia 2001 r., stosunek pracy M.F. ustał w wyniku upływu okresu, na który zawarta była umowa o pracę. W tej sytuacji nie zrezygnowała ona z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad swoją matką. Od powyższej decyzji M.F. wniosła odwołanie, w którym kwestionowała argumentację organu pierwszej instancji i powołała się na ciężki stan zdrowia matki oraz konieczność stałej opieki nad nią. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. decyzją z dnia [...] r., nr [...], utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji. Powołało się na warunki nabywania prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego określone w art. 16a ust. 1 ustawy, który stanowi, że specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 r. poz. 788 i 1529) ciąży obowiązek alimentacyjny, jeżeli rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Przytoczyło poczynione przez organ pierwszej instancji ustalenia faktyczne, w tym dotyczące zatrudnienia M.F. tylko do dnia 31 grudnia 2001 r. oraz ustania stosunku pracy z powodu upływu okresu, na który zawarta była umowa o pracę. Zdaniem organu odwoławczego, rezygnacja z zatrudnienia oznacza faktyczną rezygnację z zarobkowania i przeniesienie aktywności zawodowej na sprawowanie opieki nad członkiem rodziny, co więcej musi istnieć związek przyczynowy pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia a koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą niepełnosprawną. W sytuacji odwołującej taki związek nie występuje, bowiem niepełnosprawność jej matki powstała później niż ustanie stosunku pracy i ona sama nie posiada statusu osoby bezrobotnej, czyli zdolnej i gotowej do podjęcia zatrudnienia. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w G. M.F. wniosła o zmianę zaskarżonego rozstrzygnięcia i przyznanie jej prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego z tytułu opieki nad niepełnosprawną matką K. W. Zakwestionowała stanowisko organu dotyczące braku związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją przez nią z zatrudnienia a koniecznością sprawowania opieki nad matką. Potwierdziła, że od 1 stycznia 2002 r. nie pracuje, jednakże później nie mogła podjąć żadnego zatrudnienia ze względu na pogarszający się od 2001 roku stan zdrowia jej matki i konieczność sprawowania nad nią opieki. Zdaniem skarżącej, ustalenie daty jej niepełnosprawności na dzień 20 maja 2010 r. ma jedynie administracyjny charakter, co jej zdaniem potwierdza dokumentacja medyczna oraz opisała dolegliwości, które wskazują na konieczność sprawowania nad matką stałej opieki. Odwołała się do poglądu orzecznictwa sądowoadministracyjnego, z którego wynika, że osobista opieka musi być stanem trwałym, czyli rezygnacja z zatrudnienia oznacza także nie skorzystanie z możliwości podejmowania jakiegokolwiek zatrudnienia w przyszłości. Nie ma zatem znaczenia w sprawie brak jej rejestracji jako osoby bezrobotnej, ponieważ może ona również sama poszukiwać zatrudnienia nie posiadając takiego statusu. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Ustanowiony z urzędu pełnomocnik skarżącej w piśmie z dnia 4 marca 2014 r. wniósł o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z załączonej dokumentacji medycznej, na okoliczność stanu zdrowia matki skarżącej (k. 41-54 akt sądowych). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Na wstępie podkreślić należy, że Sąd rozstrzyga o legalności zaskarżonej decyzji, to jest o jej zgodności z prawem, na podstawie stanu prawnego i faktycznego istniejącego w dniu jej wydania. Działając, w granicach kompetencji wynikających z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) w związku z art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm., zwanej dalej w skrócie jako: "p.p.s.a."), Sąd obowiązany jest skontrolować, czy zaskarżona decyzja odpowiada prawu, czy też to prawo narusza i w zależności od tej oceny orzec w sposób przewidziany w art. 145 lub art. 151 p.p.s.a., przy czym nie jest związany granicami skargi (art. 134 p.p.s.a.). Zaskarżoną decyzją z dnia [...] r., wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, utrzymana została w mocy decyzja Prezydenta Miasta G. z dnia [...] o odmowie przyznania skarżącej prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego z tytułu opieki nad niepełnosprawną matką. Powodem odmowy było uznanie, że skarżąca w tym celu nie zrezygnowała z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięć podjętych przez organy obu instancji stanowił art. 16a ustawy. Z uwagi na zarzuty skargi należy zaznaczyć, że ten przepis obowiązuje od dnia 1 stycznia 2013 r., na mocy ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2012 r. poz. 1548), która znowelizowała przepisy dotyczące świadczeń przyznawanych z tytułu opieki nad osobą niepełnosprawną. Obok dotychczasowego świadczenia pielęgnacyjnego, uregulowanego w art. 17 ustawy wprowadzono nowy rodzaj świadczenia - specjalny zasiłek opiekuńczy, który przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 r. poz. 788 ze zm.) ciąży obowiązek alimentacyjny, jeżeli rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji (art. 16a ust. 1 ustawy), jeżeli łączny dochód rodziny osoby sprawującej opiekę oraz rodziny osoby wymagającej opieki w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty, o której mowa w art. 5 ust. 2 ustawy (art. 16a ust. 2 ustawy). W rozpatrywanej sprawie nie jest sporne to, że ustawowe kryterium dochodowe zostało spełnione przez rodzinę skarżącej. Nie jest też kwestionowany warunek posiadania przez osobę wymagającą opieki (mamę skarżącej) orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności (orzeczenie z dnia 17 czerwca 2010 r.), potwierdzające istnienie niepełnosprawności w tym stopniu od dnia 20 maja 2010 r. Jednocześnie skarżąca jest osobą, na której względem matki (wdowy), spoczywa obowiązek alimentacyjny w rozumieniu przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, co więcej organy administracji nie kwestionują tego, że skarżąca rzeczywiście sprawuje nad nią stałą opiekę. W niniejszej sprawie przedmiotem sporu jest w istocie ustalenie, czy skarżąca zgodnie z art. 16a ust. 1 ustawy, w brzmieniu obowiązującym w dniu wydania zaskarżonej decyzji jest osobą, która "rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki" nad matką. W ówczesnym stanie prawnym jednym z wymogów uzyskania specjalnego zasiłku opiekuńczego - poza spełnieniem kryterium dochodowego - była rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie z przywołanymi wyżej wskazaniami. Tak więc, osoba ubiegająca się o prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego musiała zrezygnować z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej z własnego wyboru i to w określonym konkretnie celu, jakim jest sprawowanie opieki nad osobą niepełnosprawną (...). Warunek ten wiąże się jednoznacznie z wcześniejszym zakończeniem pracy lub zakończeniem wykonywania innej pracy zarobkowej. Odwołać się przy tym należy do treści art. 3 pkt 22 ustawy, w którym zawarta jest definicja pojęcia "zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej" równoznaczna z wykonywaniem pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonywaniem pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, a także prowadzeniem pozarolniczej działalności gospodarczej. Niezbędne jest również ustalenie istnienia związku przyczynowego pomiędzy określonym przez ustawodawcę celem (koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną) a rezygnacją z zatrudnienia bądź innej pracy zarobkowej. Stąd też konieczne jest wykazanie istnienia związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia a sprawowaniem opieki (por. wyrok WSA w Łodzi z dnia 13 sierpnia 2013r., sygn. akt II SA/Łd 585/13, dostępny w internetowej bazie orzeczeń NSA, w którym akcentowano istnienie powodu rezygnacji z zatrudnienia). Podzielić również przyjdzie prezentowany w orzecznictwie pogląd, zgodnie z którym osoba ubiegająca się o przyznanie prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego musi zrezygnować z zatrudnienia z własnego wyboru, co więcej przez rezygnację z zatrudnienia nie można w związku z tym rozumieć niepodejmowania zatrudnienia. Okoliczność, że dana osoba nie podejmuje zatrudnienia, nie wywołuje bowiem skutku w postaci spełnienia przesłanki "rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej" (por. wyroki WSA: we Wrocławiu z dnia 28 stycznia 2014 r. o sygn. akt IV SA/Wr 668/13 i z dnia 25 czerwca 2014 r. o sygn. akt IV SA/Wr 93/14 oraz WSA w Olsztynie z dnia 19 sierpnia 2014 r. o sygn. akt II SA/Ol 432/14, dostępne w internetowej bazie orzeczeń NSA). Jak wynika z akt sprawy, skarżąca nie zrezygnowała z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad swoją matką, bowiem pracowała tylko od dnia 1 stycznia do dnia 31 grudnia 2001 r., czyli do dnia ustania stosunku pracy z powodu upływu okresu, na który była zawarta jej umowa o pracę. Tymczasem z orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności matki skarżącej z dnia 17 czerwca 2010 r. wynika, że ustalony znaczny stopień niepełnosprawności datuje się dopiero od dnia 20 maja 2010 r. W tej sytuacji ustanie stosunku pracy skarżącej, trwającego cały jeden rok 2001, nie nastąpiło w wyniku jej rezygnacji z zatrudnienia w celu opieki nad matką. Samo natomiast niepodejmowanie zatrudnienia nie jest tożsame z rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w rozumieniu art. 16a ust. 1 ustawy. Niezależnie od tego ustalony stopień niepełnosprawności matki skarżącej datuje się od dnia 20 maja 2010 r., a sama jej niepełnosprawność istniała od 2009 r., a więc osiem lat później niż ustanie stosunku pracy skarżącej, która w wywiadzie podaje, iż nie pracuje od 2002 r. (k. 8 wywiadu). Analiza powyższych okoliczności faktycznych sprawy wskazuje, że skarżąca nie spełniła przesłanki rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu opieki nad matką koniecznej do przyznania wnioskowanego przez nią prawa. Nadmienić przyjdzie, że powołany w skardze wyrok NSA z dnia 17 maja 2010 r. o sygn. akt I OSK 123/10 dotyczył świadczenia otrzymywanego na podstawie art. 42 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jednolity: Dz. U. z 2013 r. poz. 182 z późn. zm.), a więc odmiennego żądania oraz stanu faktycznego i prawnego. Odnosząc się do zawartego w piśmie pełnomocnika z dnia 4 marca 2014 r. wniosku o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodów z załączonej dokumentacji medycznej, na okoliczność stanu zdrowia matki skarżącej należy stwierdzić, że znajdujący się w aktach sprawy materiał dowodowy nie budzi w tym zakresie żadnych wątpliwości. Z tej przyczyny nie było potrzeby przeprowadzania dowodów uzupełniających, w oparciu o treść art. 106 p.p.s.a. Zdaniem składu orzekającego, dokonana w okolicznościach niniejszej sprawy przez organy administracji wykładnia art. 16a ust. 1 w związku z art. 3 pkt 22 ustawy jest prawidłowa. Zatem wydane w sprawie decyzje - wbrew zarzutom skargi - nie naruszają przepisów prawa procesowego, ani też przepisów prawa materialnego w stopniu mogącym mieć wpływ na jej wynik. W tym stanie rzeczy, Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., skargę oddalił, o czym orzekł w sentencji.