IV SA/Gl 122/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Zofia Borowicz (spr.) Sędziowie WSA Beata Kalaga-Gajewska NSA Szczepan Prax Protokolant ref. staż. Łukasz Konieczny po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 maja 2006 r. sprawy ze skargi U.W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zasiłku okresowego oddala skargę Pisemnym wnioskiem z dnia [...], U.W. zwróciła się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w B. o przyznanie jej pomocy społecznej w formie zasiłku okresowego. Decyzją z dnia [...] nr [...], działający z upoważnienia Prezydenta Miasta B. Zastępca Kierownika Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w B., na podstawie art. 7, art. 8, art. 17 ust. 1 pkt 4, art. 38 ust. 1 i 2, art. 41 pkt 2, art. 106 ust. 1 i 4 oraz art. 147 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jednolity: Dz. U. z 2004 r., Nr 64, poz. 593) i art. 104 Kodeksu postępowania administracyjnego, po przeprowadzeniu wywiadu środowiskowego i rozpatrzeniu wniosku, odmówił U.W. przyznania pomocy w formie zasiłku okresowego. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że dochód rodziny wnioskodawczyni, na który składa się [...] jej męża w kwocie [...] zł., [...] w kwocie [...] zł. oraz [...] zwrotu podatku w wysokości [...] zł., łącznie wyniósł w miesiącu [...] kwotę [...] zł. Natomiast dochód osoby ubiegającej się o świadczenia z pomocy społecznej, w tym o zasiłek okresowy, wyliczony zgodnie ze wskazanymi w podstawie prawnej rozstrzygnięcia przepisami, wynosi w sytuacji wnioskodawczyni [...] zł. Organ ten podkreślił, że żądanie wnioskodawczyni o przyznanie zasiłku okresowego rozpatrzył w oparciu o art. 41 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej, który dopuszcza w szczególnie uzasadnionych przypadkach przyznanie zasiłku okresowego, pod warunkiem zwrotu części lub całości kwoty tego zasiłku. Jednakże z uwagi na aktualne możliwości finansowe Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w B., w oparciu o treść art. 3 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej, wniosek ten nie mógł być uwzględniony z uwagi na cele i możliwości pomocy społecznej. W odwołaniu z dnia [...] od decyzji pierwszoinstancyjnej strona domagała się jej uchylenia i uwzględnienia wniosku o przyznanie zasiłku okresowego. Zarzuciła, że jej sprawa została rozpoznana pobieżnie, bez uwzględnienia wydatków na energię elektryczną i gaz oraz przy zaliczeniu do jej dochodu jednorazowego zwrotu z Urzędu Skarbowego kwoty w wysokości [...] zł. z rozliczenia zeznania rocznego za [...]. Podkreśliła, że dalszym obciążeniem jej budżetu są wydatki na leki, które są niezbędne ze względu na stan zdrowia jej męża. W związku z tym domagała się powtórnego przeanalizowania jej sprawy i przyznania zasiłku okresowego, z uwagi na trudną sytuację zdrowotną i finansową, przy już istniejącym [...] za miesiąc [...]. Decyzją z dnia [...] nr [...], wydaną na podstawie art.138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego oraz art. 2 ust. 1 , art. 3, art. 8 ust. 1 i 3, art. 38, art. 41 pkt 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ odwoławczy zaakceptował ustalenia stanu faktycznego oraz ich ocenę prawną, dokonaną przez organ pierwszej instancji. Podkreślił, że posiadany dochód rodziny strony jest niewspółmierny do jej potrzeb, jako osoby [...] oraz jej męża, który [...]. Jednakże, jak zauważył organ odwoławczy, dochód rodziny strony został ustalony prawidłowo i przekracza ustawowe kryterium dochodowe kwalifikujące do otrzymania bezzwrotnych świadczeń z pomocy społecznej. Powołując się na treść art. 41 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej, organ ten podkreślił, że z uwagi na sytuację materialną i zdrowotną rodziny strony sprawę rozpatrzono pod kątem szczególnie uzasadnionego przypadku. Jednakże z uwagi na ograniczone środki materialne w okresie rozpoznawania sprawy strony nie było możliwości uwzględnienia jej wniosku o przyznanie zasiłku okresowego. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skarżąca domagała się uchylenia zaskarżonej decyzji i podtrzymała argumentację przytoczoną w odwołaniu, wskazując na bardzo trudną sytuację finansową i zdrowotną. Zaznaczyła, iż wysokość jej dochodów miesięcznych jest niewspółmierna do wydatków niezbędnych do utrzymania jej i rodziny w związku z tym, że zaskarżona decyzja jest dla niej krzywdząca. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie oraz przywołał okoliczności i argumenty przytoczone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji stwierdzając, że nie znajduje podstaw do jej zmiany. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie wskazać należy, iż zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli przepisy ustawy nie stanowią inaczej. Tylko w przypadku naruszeń prawa, określonych w art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), zwanej dalej w skrócie ustawa p.p.s.a., Sąd może zaskarżoną decyzje uchylić, stwierdzić jej nieważność lub niezgodność z prawem. Oznacza to, że Sąd w ramach swojej właściwości nie jest uprawniony do przyznania skarżącej zasiłku okresowego, ani też innego świadczenia przyznawanego na podstawie ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jednolity: Dz. U. z 2004 r., Nr 64, poz. 593 z późn. zm.). Jednocześnie w oparciu o art. 134 § 1 ustawy p.p.s.a. sąd dokonuje z urzędu kontroli rozstrzygnięć administracji publicznej pod względem ich zgodności z prawem i nie jest związany w tym zakresie zarzutami, podstawą prawną i wnioskami sformułowanymi w skardze. Przeprowadzając, w oparciu o powyższe uregulowania, ocenę zgodności z prawem podjętych w sprawie rozstrzygnięć należy stwierdzić, że zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji nie naruszają przepisów prawa materialnego, ani też przepisów prawa procesowego w taki sposób, który mógłby mieć istotny wpływ na jej wynik. Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej reguluje prawo do świadczeń z pomocy społecznej, przy wystąpieniu najmniej jednej z okoliczności wymienionych w jej art. 7. W rozpatrywanej sprawie nie może budzić wątpliwości, że dochód rodziny skarżącej w rozumieniu art. 6 pkt 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej wyliczony zgodnie z art. 8 ust. 3 i 12 tej samej ustawy przekracza tzw. kryterium dochodowe określone w jej art. 8 ust. 1 pkt 2, które uprawnia do przyznania zasiłku okresowego na rzecz wnioskodawcy, w oparciu o jej art. 38 ust. 1 pkt 2 i to w związku z ust. 2 pkt 2. W zaistniałej sytuacji wniosek skarżącej został złożony w dniu [...], tak więc dochód jej rodziny ustala się według stanu z miesiąca poprzedzającego jego złożenie tj. [...]. Podkreślić trzeba, że prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, z zastrzeżeniem art. 40, art. 41, art. 78 i art. 91 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej przysługuje rodzinie, której dochód nie przekracza sumy kwot kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednego z powodów wymienionych w art. 7 pkt 2-15 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej lub innych okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy społecznej (por. art. 8 ust. 1 pkt 3 tej samej ustawy). W świetle brzmienia art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej kryterium dochodowe na osobę w rodzinie wynosi 316,- zł. Zatem w przypadku rodziny skarżącej, która składa się z [...] osób, kryterium to wynosi [...] zł. miesięcznie. Nadto, sama skarżąca w skardze, przedstawiając dochód rodziny przyznała, że stanowi on około [...]zł. miesięcznie na osobę, czyli przekracza tzw. kryterium ustawowe. W tej sytuacji, jak trafnie zauważyły organy administracji obu instancji orzekające w sprawie, brak było podstaw do przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia w formie zasiłku okresowego, w oparciu o art. 38 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej. Uwzględniając trudną sytuację materialną i zdrowotną rodziny skarżącej, organy administracji rozpatrywały jej żądanie również w oparciu o treść art. 41 pkt 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej. Przepis ten stanowi, że w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie lub rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany zasiłek okresowy, pod warunkiem zwrotu części lub całości kwoty zasiłku. Użycie w tym przepisie zwrotów: "w szczególnie uzasadnionych przypadkach" oraz "może" wskazuje na uznaniowy charakter decyzji o przyznaniu w tym trybie zasiłku okresowego. W ocenie Sądu, decyzja administracyjna podjęta w wyniku poprawnego i dowolnego wyboru rozstrzygnięcia przez organ administracyjny, czyli tzw. decyzja uznaniowa, powinna w swym uzasadnieniu zawierać wyraźnie określone kryteria, którymi kierował się organ przy jej podjęciu i dopiero wskazanie takich kryteriów pozwala na stwierdzenie, że ta decyzja nie jest dowolna. Pogląd ten został zaaprobowany w artykule prof. dr hab. Adama Błasia pt. "Sądowa kontrola decyzji uznaniowych" (por. CASUS Krajowa Reprezentacja Samorządowych Kolegiów Odwoławczych Kwartalnik Wiosna 2000 Nr 15, str. VI-VIII ). W sprawach świadczeń z pomocy społecznej, zdaniem Sądu, decyzje uznaniowe organów administracyjnych, wydane w oparciu o art. 41 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej powinny być oparte o kryteria wynikające z zasad ogólnych sformułowanych w art. 2 i art. 3 tej samej ustawy. Mając na uwadze powyższe rozważania, zarówno w zaskarżonej decyzji, jak i w decyzji organu pierwszej instancji, wskazano, że organy administracji kierowały się zasadą określoną w art. 3 ust. 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, iż potrzeby osoby i rodziny powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i możliwościom pomocy społecznej. W zaistniałej sytuacji organy administracji prawidłowo uznały, że cele i możliwości pomocy społecznej nie pozwalają na uwzględnienie wniosku skarżącej. Nadto, uzasadnienie zaskarżonej decyzji zawiera wyraźnie określone i omówione kryteria wynikające z zasad ogólnych ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, co jednoznacznie wskazuje, że decyzja ta nie jest dowolna. Odnosząc się do zarzutów skargi należy zaznaczyć, że organy administracji w zakresie pomocy społecznej działają w oparciu o środki finansowe, których wysokość jest ściśle określona i w tak wyznaczonych granicach realizować muszą cele powierzone im w ustawie o pomocy społecznej. Wymaga to realistycznej oceny możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych osób uprawnionych do tych świadczeń określonych w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej. Natomiast racjonalne gospodarowanie posiadanymi środkami finansowymi wymaga określenia, które z tych potrzeb muszą być zaspokojone niezbędnie i w jaki sposób (por. wyrok WSA z dnia 17 kwietnia 2002r., sygn. II SA/Gd 4332/01, Lex nr 77665). Właśnie na te okoliczności, jako jedno z kryteriów przyznania świadczeń z pomocy społecznej, zwróciły uwagę organy administracji orzekające w sprawie. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji podkreślono, że organ pierwszej instancji posiadał ograniczone środki materialne, a potrzebujących było wielu, w tym osoby o najniższych dochodach, których wnioskowane potrzeby wymagały zaspokojenia w pierwszej kolejności. Dodatkowo wypada zauważyć, że organ pierwszej instancji w piśmie z dnia [...] wobec faktu, iż skarżąca wskazywała, że była wieloletnim pracownikiem [...] zwrócił uwagę, że może się zwrócić do funduszu socjalnego zakładu pracy z prośbą o bezzwrotną pomoc (k-[...] akt administracyjnych). W tym stanie rzeczy, przyjąć należy, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa i dlatego na podstawie art. 151 ustawy p.p.s.a. orzeczono, jak w sentencji.