IV SA/Gl 122/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia WSA Stanisław Nitecki (spr.) Sędziowie Sędzia NSA Tadeusz Michalik Sędzia WSA Renata Siudyka Protokolant Monika Rał po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 października 2015 r. sprawy ze skargi M. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odpłatności za pobyt w Domu Pomocy Społecznej oddala skargę. Burmistrz Miasta R. działający na podstawie art. 104 Kodeksu postępowania administracyjnego oraz art. 60 ust. 1, ust. 2 pkt 2, art. 61 ust. 1 pkt 1 i 3, ust. 2 pk. 1 i 3, art. 64 oraz art. 103 ust. 2 i art. 106 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1362 ze zm.) decyzją z dnia [...] ustalił odpłatność M.J. za pobyt matki J.J. w Domu Pomocy Społecznej w G. w wysokości [...] zł miesięcznie od dnia umieszczenia w DPS tj. od [...] do dnia [...] w łącznej wysokości [...] zł. Jednocześnie odmówił odstąpienia od zwolnienia z odpłatności za pobyt matki w tym DPS. W uzasadnieniu decyzji przybliżono sytuację związaną z umieszczeniem J.J. w domu pomocy społecznej jak również przedstawiono zasady ustalania tej odpłatności. Następnie organ przybliżył sytuację osobistą i dochodową rodziny strony i doszedł do przekonania, że nie zachodzą przesłanki zwolnienia z odpłatności przewidziane art. 64 ustawy o pomocy społecznej. Wysokość odpłatności ustalona została z uwzględnieniem sytuacji dochodowej rodziny strony i ilości środków, które pozostaną po uiszczeniu tej opłaty. Z decyzją tą nie zgodził się M.J., który wniósł odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. W odwołaniu tym wyraził swoje niezadowolenie z otrzymanego rozstrzygnięcia zarzucając mu naruszenie szeregu przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego jak również ustawy o pomocy społecznej. W szczególności zarzucił brak poinformowania o wszczęciu postępowania administracyjnego, jak również podniósł, że prowadzenie tego postępowania jest bezprzedmiotowe, ponieważ w dniu [...] J.J. zmarła. Nadto zarzucił organom administracji błędną interpretację przepisów ustawy o pomocy społecznej polegającą na zaniechaniu wydania decyzji ustalającej odpłatność wraz z decyzją o skierowaniu J.J. do domu pomocy społecznej. Zdaniem odwołującego obowiązek ponoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej kreuje decyzja administracyjna a nie umowa zawierana na podstawie art. 103 ustawy o pomocy społecznej. W dalszej części odwołania podniesiono, że strona występowała o całkowite zwolnienie z odpłatności a nie o zwolnienie matki z odpłatności jak przyjął organ pierwszej instancji. Nadto zarzucono organowi temu niewłaściwe ustalenie sytuacji faktycznej rodziny oraz nie podjęcie rozstrzygnięcia w zakresie zwolnienia z odpłatności. Podkreślono przy tym, że strona nie odmówiła podpisania umowy, lecz wystąpiła o całkowite zwolnienie z opłat. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. decyzją z dnia [...] utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia przedstawiono wpierw dotychczasowy przebieg postępowania, a następnie przytoczono przepisy ustawy o pomocy społecznej, które mają zastosowanie w sprawie oraz przytoczono orzeczenia sądów administracyjnych podejmowane w sprawach dotyczących ustalania odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej. W dalszej części uzasadnienia organ ten odniósł się do sytuacji faktycznej strony oraz do stawianych przez nią zarzutów i doszedł do przekonania, że organ pierwszej instancji nie dopuścił się ich naruszenia. W ramach prowadzonego postępowania zapewniono stronie czynny udział w postępowaniu zmierzającym do ustalenia odpłatności, a możliwość zastosowania zwolnienia z odpłatności podejmowana jest w warunkach uznania administracyjnego. Nadto podniesiono, że organ pierwszej instancji mało zręcznie zredagował drugi punkt swojego rozstrzygnięcia, jednakże jego intencja jest czytelna i brak jest podstaw do uwzględnienia wniesionego zarzutu. Z decyzją tą nie zgodził się M.J., który wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach. W skardze tej podniósł zarzut naruszenia szeregu przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego jak również przepisów prawa materialnego a mianowicie o pomocy społecznej. W zasadzie treść skargi zbieżna jest z odwołaniem od decyzji organu pierwszej instancji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wyrokiem z dnia 9 kwietnia 2014 r. sygn. akt IV SA/GI 604/13 uwzględnił wniesioną skargę i uchylił zaskarżoną decyzję jak również decyzję organu pierwszej instancji. W motywach tego wyroku stwierdził, że jeżeli odpłatność ponoszona przez osobę umieszczoną w domu pomocy społecznej nie pokrywa całości kosztów pobytu w takim domu, obowiązek ponoszenia tych kosztów spada na osoby wskazane w art. 61 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej w kolejności w nim określonej. W sytuacji kiedy ustalone opłaty nie pokrywają kosztów utrzymania w dps, wysokość różnicy pokrywa gmina właściwa dla osoby skierowanej. Następnie wskazano, że organ administracji w pierwszej kolejności opłatę za pobyt w dps osób zobowiązanych innych niż skierowana do niego ustala w drodze umowy biorąc pod uwagę wysokość dochodów i możliwości, przy czym opłata ta nie powinna być zwiększana w przypadku, gdy jedna z osób jest zwalniana z mocy prawa lub powodów, o których mowa w art. 64 ustawy o pomocy społecznej. W sytuacji, gdy osoba zobowiązana do jej ponoszenia nie zawiera przewidzianej umowy wówczas, organ administracji wydaje decyzję, przy czym decyzja taka jako konstytutywna mogłaby działać wyłącznie do przodu. W konsekwencji opowiedzenie się za takim stanowiskiem oznacza, że nie jest możliwe ustalenie takiej opłaty za okres od momentu umieszczenia osoby w dps do dnia wydania decyzji. W dalszej części uzasadnienia Sąd stwierdził, że obowiązek uiszczenia opłaty powstaje z mocy prawa, bezpośrednio na podstawie art. 61 ust. 1 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej, a to oznacza, że jeżeli gmina zastępczo poniosła wydatki na pokrycie tych opłat z powodu uchylania się przez osoby zobowiązane, to może egzekwować ich zwrot na drodze administracyjnej. Właściwą drogą wyegzekwowania takich należności jest wydanie decyzji na podstawie art. 104 ust. 3 w związku z art. 61 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej. Skoro w rozpoznawanej sprawie obowiązek ponoszenia opłat z tytułu kosztów pobytu matki w dps powstał z mocy prawa i nie została zawarta w tym zakresie umowa, która inaczej obowiązek ten by kształtowała, a jednocześnie nałożono na gminę obowiązek zastępczego ponoszenia opłat, to zachodzi podstawa do ustalenia wysokości należności podlegających zwrotowi w trybie określonym w art. 104 ust. 3 w związku z ust. 1 oraz art. 61 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej. Burmistrz Miasta R.. decyzją z dnia [...] wydaną na podstawie art. 104 Kodeksu postępowania administracyjnego oraz art. 61 ust. 3 i art. 106 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej ustalił wysokość należności podlegającej zwrotowi w kwocie [...] zł. Z tytułu wydatków poniesionych zastępczo przez gminę R. za pobyt J.J. w Domu Pomocy Społecznej w G. zobowiązał M.J. do zwrotu tej kwoty w terminie 30 dni od uprawomocnienia się decyzji. W motywach rozstrzygnięcia organ ten przedstawił wpierw dotychczasowy przebieg postępowania jak również działania organu po otrzymaniu wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach. Następnie organ ten przytoczył postanowienia ustawy o pomocy społecznej odnoszące się do odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej, aby w dalszej kolejności przejść do analizy sytuacji osobistej i dochodowej strony i jej rodziny. Strona wspólnie z żoną i córką stanowi rodzinę, której dochód wynosi [...] zł. (netto), a wydatki rodziny ujęto kwotą [...] zł. W następstwie dokonanych przeliczeń organ ten ustalił, że skarżącemu po odjęciu wydatków na opłatę za dom pomocy społecznej i przy uwzględnieniu wydatków żony na rehabilitację pozostanie kwota powyżej 300 % kryterium dochodowego na osobę w rodzinie. W konkluzji uzasadnienia decyzji przywołano argumentację zaprezentowaną w wyroku odnośnie obowiązku ponoszenia odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej wynikającego z mocy prawa i ustalenia jej wysokości w drodze decyzji administracyjnej, jak również zaakcentowano, że z uwagi na brak współpracy strony z organem, w tym odmowa przeprowadzenia wywiadu środowiskowego uniemożliwiły możliwość zastosowania postanowień art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej. Z decyzją tą nie zgodził się M.J., który wniósł odwołanie i zarzucił jej naruszenie prawa materialnego i procesowego, w tym między innymi nieuwzględnienie wszystkich przedstawionych wniosków dowodowych. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. decyzją z dnia [...] Nr [...] wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W motywach rozstrzygnięcia organ ten przedstawił wpierw dotychczasowy przebieg postępowania, a następnie zamieścił własne rozważania. W tej części uzasadnienia organ ten przywołał wpierw postanowienia ustawy o pomocy społecznej określające zasady ustalania odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej. Następnie organ ten przybliżył sytuację faktyczną związaną z pobytem J.J. w domu pomocy społecznej i ponoszeniem odpłatności przez rodzeństwo skarżącego, podkreślono przy tym, że zgłoszony [...] przez skarżącego wniosek o zwolnienie z opłat za pobyt matki w domu pomocy społecznej nie został uwzględniony. W końcowej części uzasadnienia organ odwoławczy zamieścił pouczenia o prawach przysługujących skarżącemu, a wynikających z przepisów prawa. Z rozstrzygnięciem tym nie zgodził się M.J., który wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach. W skardze tej zarzucił powyższym decyzjom obrazę przepisów prawa materialnego i procesowego. W motywach skargi podniósł, że nie została z nim zawarta umowa przewidziana treścią art. 103 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, ani też nie została wydana prawomocna decyzja w tym zakresie. Zaznaczył, że nie był świadczeniobiorcą pomocy społecznej udzielanej przez MOPS w R. i nie ciąży na nim obowiązek zwrotu wydatków z tego tytułu. W jego ocenie wadliwie przywołano w podstawie prawnej art. 106 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, ponieważ przepis ten odnosi się do przyznania świadczenia. Wskazał również, że zasadne jest stwierdzenie zamieszczone w uzasadnieniu, że nie współpracował z organem w wyjaśnieniu jego sytuacji osobistej i dochodowej, jednakże informacje, które zostały przez niego przekazane do organu administracji drogą elektroniczną nie zostały uwzględnione i nie odniesiono się do nich. Podkreślił również, że na etapie postępowania zmierzającego do umieszczenia jego matki w domu pomocy społecznej nie uczestniczył w tym postępowaniu i nie był o nim informowany. Nadto zaznaczył, że decyzja zobowiązująca go do wnoszenia opłat za pobyt matki w domu pomocy społecznej wydana została po jej śmierci, a z uwagi na to że ma ona charakter konstytutywny nie może być wykonana. W końcowej części skargi skarżący zaakcentował, że dopiero uchylanie się od skonkretyzowanego obowiązku upoważniałoby organ do wydania decyzji o zwrocie kosztów poniesionych zastępczo przez gminę, a w sprawie tej sytuacja taka nie zaistniała. Nadto zaznaczył, że zobowiązany winien mieć możliwość wcześniejszego zapoznania się z warunkami realizacji ciążącego na nim obowiązku, powinien znać warunki odpłatności za pobyt osoby sobie bliskiej w domu pomocy społecznej, aby nie być zaskakiwany wysokością tej opłaty. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. wniosło o jej oddalenie i przywołało analogiczną argumentację do tej, którą zamieściło w uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Kontrola legalności zaskarżonej decyzji przeprowadzona w oparciu o postanowienia art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2014 r. poz. 1647) nie wykazała, aby zaskarżona decyzja naruszała wymogi prawa, a zgodnie z treścią art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) sąd administracyjny uwzględnia skargę na decyzję lub postanowienie, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego lub naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy jak również naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego. Po myśli art. 134 wyżej wymienionej ustawy sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Na wstępie niniejszych rozważań przyjdzie zwrócić uwagę na fakt, że sąd administracyjny uwzględnia wniesioną skargę z powodu naruszenia przepisów postępowanie, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Z takiej treści przepisu wynika, że nie każde naruszenie przepisów postępowania administracyjnego będzie stanowiło podstawę uwzględnienia wniesionej skargi, a jedynie takie, które będzie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, zatem tylko takie naruszenie przepisów postępowania, które będzie rzutowało na końcowy wynik sprawy będzie dawało podstawę do jej uwzględnienia. Dla oceny prawidłowości zaskarżonej decyzji niezbędne jest przywołanie postanowień zawartych w art. 153 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Zgodnie z tym przepisem ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu administracyjnego wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Przywołanie wskazanego przepisu w kontekście rozpoznawanej sprawy jest niezbędne, ponieważ w ramach przedmiotowego postępowania wypowiedział się tutejszy sąd mocą prawomocnego wyroku z dnia 9 kwietnia 2014 r. sygn. akt IV SA/GI 604/13, który legł u podstaw wydania zaskarżonej decyzji. W tym miejscu przyjdzie zauważyć, że w zakresie ustalania odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej unormowania prawne nie były zmieniane, a tym samym wskazania w nim zamieszczone są wiążące dla organów administracji jak również dla tutejszego Sądu. We wskazanym powyżej wyroku tutejszy Sąd stwierdził, że obowiązek uiszczenia opłaty powstaje z mocy prawa, bezpośrednio na podstawie art. 61 ust. 1 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej, a to oznacza, że jeżeli gmina zastępczo poniosła wydatki na pokrycie tych opłat z powodu uchylania się przez osoby zobowiązane, to może egzekwować ich zwrot na drodze administracyjnej. Właściwą drogą wyegzekwowania takich należności jest wydanie decyzji na podstawie art. 104 ust. 3 w związku z art. 61 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej. Skoro w rozpoznawanej sprawie obowiązek ponoszenia opłat z tytułu kosztów pobytu matki w dps powstał z mocy prawa i nie została zawarta w tym zakresie umowa, która inaczej obowiązek ten by kształtowała, a jednocześnie nałożono na gminę obowiązek zastępczego ponoszenia opłat, to zachodzi podstawa do ustalenia wysokości należności podlegających zwrotowi w trybie określonym w art. 104 ust. 3 w związku z ust. 1 oraz art. 61 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej. Przywołane tu postanowienia wyroku są wiążące dla składu orzekającego w niniejszej sprawie w zakresie oceny prawidłowości zaskarżonej decyzji. W wyroku tym Sąd wskazał podstawę prawną decyzji organu administracji, jak również jej zakres merytoryczny. Kierując się powyżej przywołanymi wskazaniami organ pierwszej instancji decyzją z dnia [...] ustalił wysokość należności podlegającej zwrotowi z tytułu pobytu matki skarżącego w domu pomocy społecznej i nałożył na niego obowiązek zwrotu tej należności. Podkreślić należy, że podjęcie tej decyzji poprzedzone zostało działaniami o charakterze procesowym, które pozwoliły skarżącemu wypowiedzieć się w sprawie jak również obejmowały ustalenie rzeczywistej jego sytuacji osobistej i majątkowej. Analiza postanowień decyzji organu pierwszej instancji pozwala uznać, że organ ten w sposób prawidłowy odczytał wskazania zamieszczone w wyroku tutejszego Sądu z dnia 9 kwietnia 2014 r., a postępowanie dowodowe nie zawiera uchybień uzasadniających uwzględnienie skargi. Z rozstrzygnięciem organu pierwszej instancji skarżący nie zgodził się i wniósł odwołanie, jednakże jego treść ograniczył do wyrażenia swojego niezadowolenia i wskazania naruszenia przepisów prawa materialnego i procesowego bez ich wymienienia. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. mocą zaskarżonej decyzji utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji i przeprowadzając własną interpretację przedłożonego materiału dowodowego w sprawie kierowało się wskazaniami zamieszczonymi w przywołanym powyżej wyroku tutejszego Sądu z dnia 9 kwietnia 2014 r. W konkluzji przyjdzie uznać, że organy administracji publicznej obu instancji wypowiadające się w rozpoznawanej sprawie, podejmując rozstrzygnięcia kierowały się wskazaniami zamieszczonymi w przywołanym wyroku, co wynika z powołanych powyżej rozważań. Skoro tak, to brak jest podstaw do uwzględnienia wniesionej skargi, ponieważ powyższe organy w sposób prawidłowy odczytały i zastosowały wskazania zamieszczone w przywoływanym wyroku. Tym samym brak było podstaw do uwzględnienia wniesionej skargi. W tym miejscu odnieść należy się do zarzutów sformułowanych w skardze. W pierwszej kolejności skarżący podniósł, że nie została z nim zawarta umowa przewidziana treścią art. 103 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, ani też nie została wydana prawomocna decyzja w tym zakresie. Zaznaczył, że nie był świadczeniobiorcą pomocy społecznej udzielanej przez MOPS w R. i nie ciąży na nim obowiązek zwrotu wydatków z tego tytułu. Wskazany zarzut nie może być uwzględniony z tego powodu, że przywołany powyżej wyrok tutejszego Sądu z dnia 9 kwietnia 2014 r. zawiera wskazania co do sposobu postępowania przez organy administracji i sformułowany tu zarzut stanowił przedmiot rozpoznania w ramach tamtego postępowania. W ocenie skarżącego wadliwie przywołano w podstawie prawnej art. 106 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, ponieważ przepis ten odnosi się do przyznania świadczenia. Podniesiony zarzut uznać należy za trafny, jednakże nie jest to uchybienie, które w istotny sposób wpływałoby na prawidłowość kontrolowanych decyzji, a jak wynika to z postanowień art. 145 § 1 pkt 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi tylko uchybienie, które mogło mieć wpływ uzasadnia uwzględnienie wniesionej skargi. Zarzut ten byłby zasadny i stanowił podstawę uwzględnienia skargi, gdyby w porządku prawnym brak było przepisu uprawniającego organ administracji do wydania decyzji administracyjnej. Skoro w rozpoznawanej sprawie podstawa taka istnieje, a organy jedynie zamieściły go w podstawie prawnej, to uznać należy, że jest to uchybienie nieistotne. Podkreślić trzeba, że w podstawie prawnej decyzji organu pierwszej instancji przywołano również właściwe przepisy ustawy o pomocy społecznej uprawniające ten organ do wydania kwestionowanego rozstrzygnięcia. Skarżący wskazał, że zasadne jest stwierdzenie zamieszczone w uzasadnieniu, że nie współpracował z organem w wyjaśnieniu jego sytuacji osobistej i dochodowej, jednakże informacje, które zostały przez niego przekazane do organu administracji drogą elektroniczną nie zostały uwzględnione i nie odniesiono się do nich. Zarzut ten także nie jest zasadny, ponieważ informacje te zostały przekazane do organu administracji pierwszej instancji już po jej wydaniu, zatem organ ten nie był w stanie ich uwzględnić i do nich się odnieść. Kolejny zarzut sformułowany przez skarżącego sprowadził się do tego, że na etapie postępowania zmierzającego do umieszczenia jego matki w domu pomocy społecznej nie uczestniczył w tym postępowaniu i nie był o nim informowany. Podnieść należy, że nie jest on trafny, ponieważ w tym postępowaniu stroną jest tylko osoba kierowana do domu pomocy społecznej, zatem skarżący w nim nie miał prawa uczestniczyć jako strona, choć dostrzec należy, że postępowanie to mogło mieć wpływ na jego prawa i obowiązki, jednakże już wynikające z samej decyzji o skierowaniu do tej placówki i wynikającego z mocy prawa obowiązku ponoszenia odpłatności za pobyt w niej jego matki. Nadto zaznaczył, że decyzja zobowiązująca go do wnoszenia opłat za pobyt matki w domu pomocy społecznej wydana została po jej śmierci, a z uwagi na to że ma ona charakter konstytutywny nie może być wykonana. Tak sformułowany zarzut nie mógł zostać uwzględniony, ponieważ obowiązek wydania decyzji o określonej treści wynika z postanowień przywoływanego już wyroku tutejszego Sądu. Zatem rozważania skarżącego w tym zakresie nie mogą rzutować na ocenę prawidłowości zaskarżonej decyzji. W konkluzji prowadzonych rozważań przyjdzie stwierdzić, że organy administracji kierując się treścią postanowień art. 153 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi odczytały wskazania zawarte w wyroku tutejszego Sądu z dnia 9 kwietnia 2014 r. jak również nie dopuściły się naruszenia postanowień przepisów prawa materialnego i procesowego w stopniu uzasadniającym uwzględnienie wniesionej skargi, a tym samym wyczerpana została przesłanka oddalenia skargi przewidziana treścią art. 151 wyżej wymienionej ustawy. sw