IV SA/Gl 1220/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia WSA Andrzej Matan (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Beata Kalaga - Gajewska Sędzia WSA Edyta Żarkiewicz Protokolant Monika Rał po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 września 2014 r. sprawy ze skargi H. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę. Decyzją wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta K. przez Kierownika Terenowego Punku Pomocy Społecznej nr [...] Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w K. nr [...] z dnia [...] zmieniono z dniem 1 maja 2013 r. decyzję [...] z dnia [...] przyznającą zasiłek celowy z przeznaczeniem na dofinansowanie do wydatków na leki i jednocześnie przyznano H. K. zasiłek celowy z przeznaczeniem na dofinansowanie do wydatków na leki w miesiącu maju 2013 r. w kwocie 145,18 zł jednorazowo. Decyzja wydana została na podstawie art. 39 oraz art. 106 ust. 5 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t. j. Dz. U. z 2013 r. poz. 182). Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie organ I instancji stwierdził, że ustalono zmianę okoliczności uzasadniającą przyznanie pomocy, w związku z czym dostosowano formę i rodzaj świadczenia do tych okoliczności. Z uwagi na niewywiązywanie się z postanowień porozumienia w kwestii wypłaty zasiłku na zakup leków, tj. dostarczenie przez H. K. faktur na leki zakupione w maju na kwotę niższą niż przyznana kwota zasiłku, konieczna była zmiana decyzji. Od powyższej decyzji H. K. wniósł do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. odwołanie wyrażając tym samym niezadowolenie z wydanego rozstrzygnięcia. W wyniku wniesionego odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. decyzją z dnia [...] nr [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W motywach uzasadnienia wskazano, że decyzje w przedmiocie zasiłku celowego oraz zasiłku celowego specjalnego mają charakter uznaniowy, co oznacza że organy administracji mają możliwość wyboru treści rozstrzygnięcia zależnie od okoliczności sprawy i posiadanych środków. Podniesiono, że organ I instancji rozważając kwestie udzielania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, winien kierować się ogólną zasadą dostosowywania rodzaju, form i rozmiaru świadczeń do okoliczności konkretnej sprawy, jak również uwzględnienia potrzeb osób zgłaszających się o udzielenie pomocy, jeżeli potrzeby te odpowiadają celom i możliwościom pomocy społecznej. Następnie Kolegium stwierdziło, że pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa i jej udzielenie musi się odbywać zgodnie z celami i zadaniami wyznaczonymi w ustawie o pomocy społecznej. Z treści art. 2 i 3 ustawy wynika przede wszystkim, że pomoc społeczna ma charakter subsydiarny, a zatem ma wspierać osoby i rodziny w ich wysiłkach zmierzających do zaspokajania niezbędnych potrzeb. Pomoc społeczna nie stanowi stałego źródła dochodu dla wszystkich potrzebujących oraz nie rozwiązuje problemów życiowych rodzin czy osób, a jej celem może być jedynie częściowe i chwilowe ułatwienie przezwyciężenia trudnych sytuacji życiowych osób potrzebujących pomocy. W przedmiotowej sprawie, jak wskazało Kolegium, bezsporna jest konieczność zakupu przez H. K. leków. Odwołujący kwalifikuje się do przyznania pomocy społecznej, a organ I instancji decyzją z dnia [...] nr [...] przyznał H. K. zasiłek celowy na dofinansowanie do wydatków na leki w kwocie 97 zł w maju 2013 r. Decyzją z dnia [...] nr [...] zmieniono wskazaną wyżej decyzję i przyznano świadczenia na powyższy cel w kwocie 170 zł. Z kolei pismem z dnia 10 czerwca 2013 r. organ I instancji powiadomił H. K. o wszczęciu z urzędu postępowania w sprawie zmiany decyzji przyznającej zasiłek celowy na leki w maju 2013 r. z uwagi na fakt, że dnia 29 maja 2013 r. strona przedłożyła faktury za zakupione w miesiącu maju 2013 r. leki opiewającą na kwotę 145,18 zł. Organ II instancji zauważył, że zasiłek celowy przyznawany jest na realizację konkretnej potrzeby bytowej do wysokości stanowiącej jej wartość, może jednak być przyznany w kwocie niższej albowiem organ pomocy społecznej nie ma obowiązku spełnienia żądania wnioskodawcy w całości. Ponieważ zasiłek celowy przyznawany jest na realizację ściśle określonej potrzeby mającej określoną wartość, świadczenie takie jako świadczenie pomocowe winno być przyznane jedynie do kwoty odpowiadającej faktycznej wartości występującej potrzeby. W związku z tym, w ocenie Kolegium, zasadna była zmiana przez organ I instancji decyzji [...] z dnia [...] poprzez zmianę wysokości przyznanego świadczenia do wysokości faktycznej potrzeby ustalonej na podstawie przedłożonych przez beneficjenta świadczenia faktur. We wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skardze H. K. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji, przyznanie prawa do wnioskowanego zasiłku w kwocie pokrywającej rzeczywiste potrzeby skarżącego w zakresie zakupu leków, a także dopuszczenie dowodu z zeznań skarżącego na okoliczność jego stanu zdrowia i zakresu potrzeb w części dotyczącej zakupu leków. Zaskarżonej decyzji zarzucono, że została wydana w oparciu o błędnie i w sposób niewyczerpujący zgromadzony materiał dowodowy oraz w oparciu o błędny i niezgodny z treścią ustawy o pomocy społecznej sposób ustalania zakresu potrzeb skarżącego jeżeli chodzi o wydatki na leki. Zdaniem skarżącego narusza ona również art. 7, 8, 9, 11 k.p.a. Odmowa przyznania zasiłku celowego jest w opinii skarżącego oparta na "odrealnionej konstrukcji prawnej". H. K. oświadczył, że wielokrotnie informował, iż jego potrzeby w zakresie zakupu niezbędnych leków znacznie przekraczają kwotę 145,18 zł (co potwierdzają zaświadczenia lekarskie). Natomiast brak możliwości przedstawienia faktur na zakup leków za wyższą kwotę wynika nieotrzymania środków na ich zakup. Na koniec skarżący powołał się na swój zły stan zdrowia oraz ciężką sytuację finansową, podkreślając że nie ma możliwości podjęcia pracy, a co za tym idzie poprawy sytuacji życiowej. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K., podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach po rozpatrzeniu skargi stwierdził co następuje. Stosownie do dyspozycji art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, jedynie pod względem zgodności z prawem, a więc prawidłowości zastosowania przepisów obowiązującego prawa oraz trafności ich wykładni. Uwzględnienie skargi następuje tylko w przypadku stwierdzenia przez Sąd naruszenia przepisów prawa materialnego lub istotnych wad w przeprowadzonym postępowaniu (art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). Natomiast zgodnie z art.134 § 1 ww. ustawy, sądy rozstrzygają w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związanymi zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, a zatem oceniają legalność decyzji również z urzędu. W tak określonym zakresie kognicji Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Przedmiotem kontroli sądowej jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] nr [...] utrzymująca w mocy rozstrzygnięcie Prezydenta Miasta K. z dnia [...] nr[...], zmieniające z dniem 1 maja 2013 r. wcześniejszą decyzję tego organu z dnia [...] nr [...] w sprawie przyznania zasiłku celowy z przeznaczeniem na dofinansowanie do wydatków na leki na maj 2013 r. w części dotyczącej kwoty (zmniejszenie ze 170 zł na 145,18 zł ). Zaskarżona decyzja wydana została na podstawie art. 106 ust. 5 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j Dz.U. z 2013 r., poz. 182 ze zm., dalej u.p.s.). Norma zawarta w tym przepisie dopuszcza możliwość zmiany bądź uchylenia decyzji administracyjnej przyznającej świadczenie z zakresu pomocy społecznej na niekorzyść strony bez jej zgody w przypadku zmiany przepisów prawa, zmiany sytuacji dochodowej lub osobistej strony, pobrania nienależnego świadczenia. Właściwy organ może także zmienić lub uchylić decyzję, jeżeli wystąpiły przesłanki, o których mowa w art. 11, 12 i 107 ust. 5. Zmiana decyzji administracyjnej na korzyść strony nie wymaga jej zgody. Nie budzi wątpliwości w przedmiotowej sprawie, iż H. K. uzyskał zasiłek celowy na zakup leków na podstawie art. 39 ust. 1 i 2 u.p.s. Rozstrzygnięcie w sprawie zasiłku celowego ma charakter aktu uznaniowego, przy czym ustawodawca ogranicza swobodę organu określając potrzeby, na zaspokojenie których może on zostać przyznany. Generalnie jest on przyznawany na zaspokojenie niezbędnych potrzeb bytowych, w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Zważając na ogólna zasadę udzielania wsparcia z zakresu pomocy społecznej, wyrażona w art., 3 ust. 3 u.p.s., rozmiar zasiłku celowego powinien być odpowiedni do okoliczności uzasadniających jego przyznanie. U podstaw dwukrotnej zmiany decyzji przyznającej skarżącemu zasiłek celowy na zakup leków legły właśnie zmiany okoliczności uzasadniających jego przyznanie ze względu na fakt, że jego "rozmiar" (wartość leków) należało dostosować do kwoty wynikającej z przedłożonych rachunków na zakup leków. Oczywiście, można było dokonać innej wyceny wartości leków, nie kierując się takimi dokumentami, jednakowoż ze względu na poczynienie stosownych ustaleń w porozumieniu z dnia 11 grudnia 2012 r., obejmującego okres od grudnia 2012 r. do maja 2013 r. (tekst porozumienia w aktach administracyjnych, nienumerowanych) zawartym między H. K. a organem udzielającym pomocy, skarżący był zobligowany do rozliczenia się rachunkami potwierdzającymi zakup leków. Przepisy u.p.s. zobowiązują osoby korzystające z pomocy społecznej do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej (art.4). Brak współdziałania może stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (art.11 ust. 2 u.p.s.), natomiast w myśl art. 106 ust. 5 u.p.s. może także uzasadniać zmianę ze względu na występnie przesłanki, o której mowa w art. 11 u.p.s. Niewywiązanie się z postanowień tego porozumienia, polegające na przedłożeniu przez H. K. faktur na leki zakupione w maju na kwotę niższą niż przyznana kwota zasiłku celowego, a tym samym brak udokumentowania w takiej formie zakupu leków za pozostałą kwotę wynikającą z decyzji, mimo przyjęcia na siebie takiego obowiązku w ramach zawartego z organem porozumienia, uznać trzeba za przejaw braku współdziałania, uzasadniający zmianę decyzji z trybie nadzwyczajnym określonym w art. 106 ust. 5 u.p.s. w celu dostosowania określonej w niej kwoty przeznaczonej na zakup leków, do wartości wynikającej z przedłożonych faktur. Na marginesie przyjdzie zauważyć, iż w pierwszej części porozumienia przytoczono treść art. 444 i art. 11 ust. 2 u.p.s., wobec tego H. K. był uprzedzony o konsekwencjach niedochowania warunków w nim określonych. Mając na uwadze przedstawiony stan rzeczy Sąd uznał, iż zaskarżona decyzja wydana została zgodnie z obowiązującym prawem, w wyniku prawidłowo przeprowadzonego postępowania. W ocenie Sądu w sprawie nie nastąpiło także naruszenie granic przysługującego organom uznania administracyjnego. Okoliczności przytoczone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji świadczą o rozważeniu całokształtu okoliczności sprawy. W tym stanie rzeczy Sąd działając na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił.