IV SA/Gl 1221/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Szczepan Prax, Sędziowie Sędzia WSA Beata Kalaga-Gajewska (spr.), Sędzia WSA Renata Siudyka, Protokolant Starszy sekretarz sądowy Joanna Drożdżał, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 marca 2018 r. sprawy ze skargi K. Z.-J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie świadczenia wychowawczego oddala skargę. K.Ż. wnioskiem z dnia 21 czerwca 2017 r. wystąpiła do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w G. o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na małoletnie dzieci D. J. i K. J., tj. drugie i trzecie dziecko w rodzinie, będących synami jej męża – D. J.. W składzie rodziny podała siebie, męża oraz troje małoletnich dzieci: swojego syna W.Ż. i dwoje dzieci męża: D. J. i K.J. . Zastępca Kierownika Działu Świadczeń Ośrodka Pomocy Społecznej w G. , działający z upoważnienia Prezydenta Miasta G. , decyzją z dnia [...]r., nr [...] , odmówił przyznania K. Z. wnioskowanego świadczenia wychowawczego na D. J. i K. J. , na okres od czerwca 2017 r. do września 2017 r., bowiem wykonywanie władzy rodzicielskiej nad dziećmi zostało powierzone ich ojcu - D. J. , a nie wnioskodawczyni. W odwołaniu K. Z. podniosła, że decyzja odmowna została wydana po trzech miesiącach od złożenia przez nią wniosku. Nie do zaakceptowania jest postawa pracowników ośrodka, którzy jej nie poinformowali, że to mąż powinien wystąpić z takim wnioskiem. Z tego powodu jej rodzina nie otrzymała należnej od Państwa pomocy za miesiąc czerwiec i lipiec 2017 r. Szeroko wywiodła, że jej mąż do miesiąca czerwca 2017 r., będąc jeszcze singlem, otrzymywał świadczenie na drugie dziecko, bez kryterium dochodowego. Już od dnia 15 czerwca 2017 r. ich sytuacja rodzinna się zmieniła, poprzez zawarcie związku małżeńskiego i obecnie rodzina składa się z pięciu osób, w tym troje dzieci (syn wnioskodawczyni - W. Z. oraz dzieci męża - D. i K. J. ). Dzieci męża po jego rozwodzie z pierwszą żoną, na podstawie wyroku sądu rodzinnego są pod jego wyłączną opieką, a ich matka ma prawo do odwiedzin i płaci zasądzone alimenty. Dodatkowo, dopiero w miesiącu sierpniu 2017 r. jej mąż w J. , czyli w miejscu zamieszkania rodziny w tym czasie, wystąpił z wnioskiem o świadczenie wychowawcze na drugie i trzecie dziecko. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. decyzją z dnia [...] r., nr [...] , uchyliło decyzję organu pierwszej instancji w całości i umorzyło postępowanie administracyjne. W uzasadnieniu decyzji podało, że zgodnie z art. 4 ust. 2 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (tekst jednolity: Dz. U. z 2017 r., poz. 1851, dalej w skrócie: "ustawa") świadczenie wychowawcze przysługuje matce, ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka albo opiekunowi prawnemu dziecka. W myśl art. 13 ust. 1 ustawy uprawnienie do świadczenia wychowawczego oraz jego wypłata następują odpowiednio na wniosek matki, ojca, opiekuna faktycznego dziecka, aIbo opiekuna prawnego dziecka. Jednocześnie stroną postępowania jest każdy czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek (art. 28 k.p.a.). Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 4 stycznia 2012 r., sygn. akt I OSK 1861/11: "Zarówno w doktrynie jak i orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że treścią pojęcia "interes prawny" jest publiczne prawo podmiotowe rozumiane jako przyznanie przez przepis prawa jednostce konkretnych korzyści, które można realizować w postępowaniu administracyjnym i o których orzeka organ przez wydanie decyzji. Cechami tego interesu jest to, że jest on indywidualny, konkretny, aktualny, sprawdzalny obiektywnie, a jego istnienie znajduje potwierdzenie w okolicznościach faktycznych, będących przesłankami zastosowania prawa materialnego. Źródłem interesu prawnego mogą być normy materialnego prawa administracyjnego, finansowego, ubezpieczeń społecznych, a także prawa cywilnego, czy prawa pracy, jeżeli ustawa poddaje niektóre sprawy z tych dziedzin władczej ingerencji organów administracji publicznej. W orzecznictwie sądowym dominuje pogląd, że tylko przepis prawa materialnego, stanowiąc podstawę interesu prawnego, stwarza dla określonego podmiotu legitymację procesową strony. Nie wyklucza to w pewnych sytuacjach prawa do żądania przez określony podmiot wszczęcia postępowania przed organem administracji. Jednakże w każdym przypadku ustalenie, czy żądanie pochodzi od strony następuje w decyzji rozstrzygającej sprawę co do istoty lub w inny sposób kończącej sprawę. Przykładowo, gdy okaże się, że postępowanie wszczęto na wniosek podmiotu, który nie posiada interesu prawnego - stosownie do art. 105 § 1 k.p.a. winno ulec ono umorzeniu w każdym stadium postępowania." (cytat). Z akt sprawy wynika, iż K. Z. nie jest matką małoletnich dzieci: D. J. i K. J. . Rodzicami małoletnich są: M.J. i D. J. . Na podstawie wyroku Sądu Okręgowego w G. z dnia [...] r. sygn. akt [...] rozwiązującego małżeństwo M. i D.J. , wykonywanie władzy rodzicielskiej nad dziećmi powierzono ich ojcu. Od dnia 15 czerwca 2017 r. żoną D. J. jest K. Z. -J. , ale nie jest ona ani opiekunem prawnym, ani opiekunem faktycznym dzieci męża. Ustawa wśród uprawnionych do ubiegania się o świadczenie wychowawcze nie uwzględniła osoby faktycznie opiekującej się dzieckiem, ale ograniczyła krąg opiekunów faktycznych do osób, które wystąpiły z wnioskiem do sądu rodzinnego o przysposobienie dziecka. W związku z czym, K. Z. nie przysługuje świadczenie wychowawcze na małoletnich D. i K. J., nie jest ona również osobą uprawnioną do przyznania wnioskowanego świadczenia. Wobec powyższego należy uznać, iż postępowanie w sprawie ustalenia prawa do świadczenia wychowawczego na rzecz małoletnich: D. J. i K. J. jest bezprzedmiotowe. Dodatkowo, w przypadku, gdyby organ I instancji nie prowadził postępowania w sprawie ustalenia prawa do świadczenia wychowawczego na dzieci, to działając na podstawie art. 61a § 1 k.p.a. winien wydać postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania, czego nie uczynił. W skardze złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach K. Z. jeszcze raz poinformowała, że w dniu składania wniosku nie posiadała wiedzy, kto powinien z tym wnioskiem wystąpić. Działała w dobrej wierze wiedząc, że przysługuje jej rodzinie świadczenie z uwagi na liczbę dzieci pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym. Do dnia zawarcia małżeństwa tj. do dnia 15 czerwca 2017 roku była matką samotnie wychowującą jedno dziecko - W. Z. . Nie pobierała świadczenia wychowawczego z uwagi na przekroczony limit dochodów. Jej mąż D. J. wychowuje dwoje własnych dzieci i pobierał świadczenie wychowawcze na drugie dziecko, tj. K. J. . Z uwagi na fakt, iż po zawarciu małżeństwa zamieszkali razem w G. , to skarżąca chciała wziąć na siebie formalności związane z ubieganiem się o świadczenie wychowawcze. W miesiącu czerwcu 2017 r. mąż złożył do referatu świadczeń rodzinnych w J. pismo o uchylenie wypłaty świadczenia wychowawczego z powodu zmiany sytuacji rodzinnej i otrzymał świadczenie za miesiąc czerwiec 2017 r. na drugie dziecko, tj. K. J. w wysokości 500,00 zł. Świadczenie było pobierane bez kryterium dochodowego, więc obejmowało tylko młodszego syna. Pod koniec sierpnia 2017 r. wszyscy przeprowadzili się do J. i tam mąż ponownie zgłosił się o wypłatę świadczenia wychowawczego, wymieniając kolejno dzieci - W. Z. oraz swoje dzieci D. i K. . Z tego powodu, została wydana decyzja na drugie i trzecie dziecko, przyznająca rodzinie środki w wysokości 1.000,00 zł. miesięcznie. Zdaniem skarżącej to opieszałość pracowników organu I instancji spowodowała, że nie wypłacono jej należnego świadczenia od razu po złożeniu wniosku i dopiero w dniu 26 września 2017 r. drogą elektroniczną poinformowano ją o jego wadliwości. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje. W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2017 r. poz. 2188) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2017 r. poz. 1369, dalej w skrócie: "p.p.s.a."), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Rozpoznając niniejszą sprawę w świetle powyższych kryteriów, Sąd doszedł do przekonania, że skarga nie jest zasadna. Materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji stanowi art. 4 ust. 2 i art. 5 ust. 1 w związku z art. 13 ust. 1 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2016 r. poz. 195 z późn. zm., dalej w skrócie jak dotychczas "ustawa"). Ustawa ta określa warunki nabywania prawa do świadczenia wychowawczego oraz zasady ich przyznawania i wypłacania. Zgodnie z art. 4 ust. 2 ustawy świadczenie wychowawcze przysługuje matce, ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka albo opiekunowi prawnemu dziecka. W sprawach o przyznanie świadczenia wychowawczego przepisem, na podstawie którego bada się interes prawny jest wyżej cytowany art. 4 pkt 2 ustawy, zatem stroną tego postępowania może być tylko matka dziecka, jego ojciec, opiekun faktyczny albo opiekun prawny dziecka. Decyzje wydawane w sprawach o świadczenia wychowawcze nie są decyzjami uznaniowymi, bowiem wnioskodawca musi spełniać kryteria podmiotowe i dochodowe, aby takie świadczenie mogło być przyznane. Stosownie do art. 28 k.p.a stroną postępowania administracyjnego jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. Ponadto interes prawny, o którym mowa w art. 28 k.p.a musi wynikać z przepisów prawa materialnego, a w niektórych wypadkach procesowego. W ocenie organów obu instancji, nie ma wątpliwości co do tego, że przez skarżącą nie została spełniona ustawowa przesłanka do przyznania wnioskowanego świadczenia, bowiem nie należy do kręgu osób uprawnionych do wnioskowanego świadczenia. Organy tym samym uznały, że skarżącej nie przysługuje interes prawny w tym postępowaniu, dlatego brak było podstaw do merytorycznego rozpatrzenia jej wniosku. Kolegium uchyliło zatem decyzję organu pierwszej instancji w zaskarżonej części i umorzyło w tym zakresie postępowanie organu pierwszej instancji jako bezprzedmiotowe z przyczyn podmiotowych, do czego było uprawnione z mocy art. 138 § 1 pkt 2 w związku z art. 105 § 1 k.p.a. Podzielić przyjdzie pogląd wyrażony przez Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 4 stycznia 2012 r. o sygn. akt I OSK 1861/11 i przywołany w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Z akt sprawy wynika, iż skarżąca nie jest matką małoletnich dzieci jej męża - D. J. i K. J. , jak też nie jest ich opiekunem prawnym. Należy podkreślić, że wśród osób uprawnionych do ubiegania się o świadczenie wychowawcze ustawa nie uwzględniła osoby faktycznie opiekującej się dzieckiem. Ograniczyła krąg opiekunów faktycznych do osób, które wystąpiły z wnioskiem do sądu rodzinnego o przysposobienie dziecka. W związku z czym skarżącej nie przysługuje świadczenie wychowawcze na małoletnich D. i K. J. , z tego powodu nie jest ona również osobą uprawnioną do złożenia wniosku o przyznanie tego świadczenia. Organy administracji publicznej obowiązane są działać na podstawie przepisów prawa, w związku z czym nie mogą podejmować decyzji wbrew zapisom ustawy, przyznając świadczenie wychowawcze osobie nieuprawnionej. Omawiana ustawa jasno określa krąg podmiotów uprawnionych do ubiegania się o przyznanie świadczenia wychowawczego. Bez znaczenia dla przedmiotowej sprawy pozostaje zatem fakt, iż skarżąca składała wniosek o przyznanie świadczenia wychowawczego na małoletnich D. J. i K. J. w dobrej wierze i nie była świadoma, że to nie ona powinna wystąpić z tym wnioskiem. Organy administracji nie są uprawnione do badania, czy skarżąca składając wniosek działała w dobrej wierze, czy też który z członków jej rodziny jest uprawniony do jego złożenia. Podkreślenia ponadto wymaga, iż organ pierwszej instancji dopiero w toku postępowania wyjaśniającego ustalił, iż skarżącej nie przysługuje prawo do wnioskowanych świadczeń ze względów podmiotowych w związku z tym drogą elektroniczną poinformował o tym skarżącą w dniu 26 września 2017 r. Dokonanie przez organy orzekające, na tle wskazanych regulacji normatywnych, oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego i podjęcie zaskarżonej decyzji nie daje podstaw do uznania, że doszło do naruszenia powołanych w skardze przepisów postępowania administracyjnego, jak również prawa materialnego. Mając powyższe na uwadze, Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.