IV SA/Gl 1222/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia WSA Andrzej Matan Sędziowie Sędzia WSA Małgorzata Walentek Sędzia WSA Teresa Kurcyusz - Furmanik (spr.) Protokolant Monika Rał po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 listopada 2015 r. sprawy ze skargi A. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zasiłku dla opiekuna oddala skargę. Decyzją z dnia [...]r. wydaną przez Wójta Gminy W. na podstawie art. 1, art. 7, art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz. U. z 2014r. poz. 567) w związku z art. 3 ust. 11 art. 17 pkt 4 i pkt 5, art. 20 ust. 3, art. 23 pkt 1-3, art. 24, art. 26 ust. 1 i 2, art. 30, art. 32 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2006 r., Nr 139, poz. 992) oraz rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 3 stycznia 2013r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne (Dz. U. z 2013r. poz. 3), po rozpatrzeniu wniosku A.B. z dnia 12 czerwca 2014r. odmówiono wnioskodawcy przyznania zasiłku dla opiekuna w związku z opieką nad ojcem A.B. legitymującym się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W uzasadnieniu decyzji wyjaśniono, że wnioskodawca posiadał prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad ojcem, a decyzja przyznająca to uprawnienie wygasła z mocy prawa z dniem 30 czerwca 2013r. Organ przywołał regulacje zawarte w art. 2 ustawy o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (dalej "ustawa") i stwierdził, że wnioskodawca złożył stosowny wniosek dołączając oświadczenie o rezygnacji z pracy w gospodarstwie rolnym na czas sprawowania opieki nad niepełnosprawnym ojcem. Zdaniem organu oświadczenie to nie zawiera jednak stwierdzenia, że strona zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego. Odniesiono się do treści art. 3 ust. 1 ustawy, w którym ustawodawca wskazał, iż w przypadku, gdy o zasiłek dla opiekuna ubiegają się rolnicy, małżonkowie rolników lub domownicy w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 20 grudnia 1990r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2013r. poz. 1403. 1623 i 1650) świadczenie to przysługuje odpowiednio: 1/ rolnikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego; 2/ małżonkom rolników lub domownikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego albo wykonywania przez nich pracy w gospodarstwie rolnym. Organ wskazał nadto, że po myśli art. 3 ust. 2 ustawy zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego lub zaprzestanie wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym potwierdza się stosownym oświadczeniem złożonym pod rygorem odpowiedzialności karnej za fałszywe zeznania. Składający oświadczenie jest zobowiązany do zawarcia w nim klauzuli następującej treści: "jestem świadomy odpowiedzialności karnej za składanie fałszywego oświadczenia". W ramach ustaleń stanu faktycznego dokonanych na podstawie dokumentacji i przeprowadzonego wywiadu środowiskowego stwierdzono, że ojciec wnioskodawcy wymaga ze względu na stan zdrowia stałej opieki i pielęgnacji. Jednak duży areał gospodarstwa rolnego powoduje, że prace rolne wykonywane są w większości za pomocą ciągnika i innych maszyn rolniczych. Strona sama oświadczyła, że osobiście wykonuje prace w polu za pomocą maszyn. Nie złożyła oświadczenia o całkowitym zaprzestaniu prowadzenia gospodarstwa rolnego. Wyjaśniła bowiem, że wykonuje prace w gospodarstwie rolnym po zaopatrzeniu ojca. Nadal czynnie uczestniczy zatem w pracach związanych z uprawą pola. Tym samym nie spełnia warunków do przyznania jej zasiłku dla opiekuna. W odwołaniu wnioskodawca oświadczył, że zrezygnował z pracy w gospodarstwie rolnym na czas opieki nad ojcem, który ma 95 lat. Zaniechał hodowli trzody. Prace przy obrządku zwierząt wykonuje jego żona i córki, jak też prace w polu, a odwołujący tylko im pomaga przy żniwach. Zauważył, że zmienił się areał pola, gdyż wygasła umowa dzierżawy i na takim areale jest to praca nie wymagająca dużej ilości czasu. Natomiast nie może podjąć pracy zawodowej, gdyż opieka nad ojcem jest opieką 24 godzinną. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. decyzją z dnia [...]r. nr [...] utrzymało w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie organu I instancji. Podzielając ustalenia stanu faktycznego dokonane przed organem I instancji Kolegium wskazało, że zgodnie z art. 2 ust. 2 ustawy zasiłek dla opiekuna przysługuje, jeżeli wnioskodawca spełnia warunki do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego określonego w ustawie z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, w brzmieniu obowiązującym w dniu 31 grudnia 2012 r. Jednym z warunków przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, wymienionym w art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym w dniu 31 grudnia 2012r. jest rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki nad bliską osobą niepełnosprawną, legitymującą się stosownym orzeczeniem lekarskim. Jak wynika z akt odwołujący posiada na własność gospodarstwo rolne i jako rolnik podlega obowiązkowemu ubezpieczeniu społecznemu rolników na mocy ustawy, co potwierdza informacja z KRUS G. z dnia 8 sierpnia 2014r. Odwołujący oświadczył, że prace sezonowe wykonywane ciągnikiem i kombajnem ze względów bezpieczeństwa wykonuje sam, co jednak nie koliduje z opieką nad ojcem. Oświadczenie takie Kolegium uznało jako niebudzące wątpliwości co do tego, że odwołujący pomimo, że sprawuje opiekę nad niepełnosprawnym ojcem jednocześnie pracuje w gospodarstwie rolnym, którego jest właścicielem. W konsekwencji nie dało wiary oświadczeniu złożonemu przez stronę, że rezygnuje z prowadzenia gospodarstwa rolnego na czas sprawowania opieki nad ojcem. Zauważono nadto, że sam fakt posiadania gospodarstwa rolnego nie wyklucza możliwości przyznania prawa do zasiłku dla opiekuna, jednakże odwołujący nie tylko formalnie posiada gospodarstwo rolne ale także faktycznie je prowadzi. Sprawowanie osobistej opieki nad osobą niepełnosprawną nie jest wystarczającą okolicznością dla przyznania zasiłku dla opiekuna, gdyż w przypadku, gdy sprawuje tę opiekę osoba, która jest rolnikiem musi nastąpić zaprzestanie prowadzenia tego gospodarstwa rolnego. W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego pełnomocnik działający w imieniu skarżącego wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji. Zarzucił naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 3 ustawy, a także naruszenie procedury administracyjnej, które miało wpływ na wynik sprawy i niewyjaśnienie wszystkich istotnych okoliczności sprawy, błąd w ustaleniach faktycznych, niezapewnienie stronie udziału w całym toku postępowania, a w szczególności uniemożliwienie stronie zapoznania się przed wydaniem decyzji z zebranymi dowodami i materiałami, a także uniemożliwienie wypowiedzenia się, co do tych dowodów i materiałów. Jako naruszone wskazano przepisy art. 7, art. 9. art. 10 § 1 i art. 77 § 1 k.p.a. Uzasadniając przedstawione zarzuty pełnomocnik skarżącego zakwestionował dokonaną przez organy interpretację oświadczenia o zaprzestaniu prowadzenia gospodarstwa rolnego o rezygnacji z pracy w gospodarstwie rolnym na czas sprawowania opieki nad niepełnosprawnym ojcem. Zdaniem autora skargi z oświadczenia tego wynika, że skarżący nie wykonuje stałej pracy w gospodarstwie rolnym. Stałą pracę wykonują jedynie członkowie rodziny skarżącego, a nie jest to przesłanka negatywna dla uzyskania zasiłku dla opiekuna. Oświadczenie zostało złożone pod odpowiedzialnością karną i nie ma podstaw, by nie dawać mu wiary. Skarżący zaprzestał wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym ze względu na konieczność sprawowania opieki nad ojcem, co potwierdza rezygnacją z hodowli bydła, ograniczenie trzody chlewnej i przekazanie prac w gospodarstwie żonie i córkom. Czynności wykonywane jedynie w czasie żniw łącznie nie więcej niż 15 godzin w roku nie mogą stanowi o osobiście wykonywanej pracy w gospodarstwie rolnym. Zdaniem skarżącego spełniał on wszystkie niezbędne przesłanki wymagane do nabycia zasiłku dla opiekunów. Zwrócono nadto uwagę, że organ odwoławczy nie zauważył uchybień procesowych jakich dopuścił się organ I instancji. W postępowaniu przed organem I instancji nie zapewniono bowiem stronie czynnego udziału w postępowaniu. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując, że w sprawie nie wystąpiła przesłanka zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego, nadal odbywa się tam hodowla trzody chlewnej i uprawa roli. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2014r., poz. 1647), sądy administracyjne powołane są do badania zgodności z prawem działania organów administracji publicznej. Uwzględnienie skargi możliwe jest jedynie w przypadku zaistnienia przesłanek wymienionych w art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz.U. z 2012 r., poz. 270; dalej: p.p.s.a.). Jednocześnie zgodnie z art. 134 p.p.s.a., sądy te nie są związane zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Kontrola sądowoadministracyjna, przeprowadzona w oparciu o powyższe kryteria wykazała, że skarga nie jest zasadna. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz.U. poz. 567) dalej zwanej jako "ustawa", w tym jej art. 2 regulujący zasady ustalania i wypłacania zasiłków dla opiekunów osobom, które utraciły prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z dniem 1 lipca 2013 r. w związku z wygaśnięciem z mocy prawa decyzji przyznającej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, a także jej art. 3. Po myśli art. 3 ust. 1 ustawy w przypadku, gdy o zasiłek dla opiekuna ubiegają się rolnicy, małżonkowie rolników lub domownicy, w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (tekst jedn.: Dz. U. z 2013 r., poz. 1403, 1623 i 1650) świadczenie to przysługuje odpowiednio: 1) rolnikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego; 2) małżonkom rolników lub domownikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego albo wykonywania przez nich pracy w gospodarstwie rolnym. Jak słusznie zauważono w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego lub zaprzestanie wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym, o których mowa w art. 3 ust. 1 ustawy, potwierdza się stosownym oświadczeniem złożonym pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. Składający oświadczenie jest obowiązany do zawarcia w nim klauzuli następującej treści: "Jestem świadomy odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia" (art. 3 ust. 2 ustawy). Klauzula ta zastępuje pouczenie organu o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. Prowadzenie przez rolnika gospodarstwa rolnego stanowi negatywną przesłankę do przyznania tej osobie zasiłku dla opiekunów. Rolnikiem, w rozumieniu art. 6 pkt 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników, jest pełnoletnia osoba fizyczna, zamieszkująca i prowadząca na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej osobiście i na własny rachunek, działalność rolniczą w pozostającym w jej posiadaniu gospodarstwie rolnym, w tym również w ramach grupy producentów rolnych, a także osobę, która przeznaczyła grunty prowadzonego przez siebie gospodarstwa rolnego do zalesienia. Natomiast zgodnie z art. 3 pkt 6 ustawy o świadczeniach rodzinnych odsyłającym do art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 15 listopada 2084 r. o podatku rolnym (tekst jedn. Dz.U. Nr 136, poz. 969 ze zm.) gospodarstwo rolne to obszar gruntów, sklasyfikowanych w ewidencji gruntów i budynków jako użytki rolne lub jako grunty zadrzewione na użytkach rolnych, z wyjątkiem gruntów zajętych na prowadzenie działalności gospodarczej innej niż rolnicza, o łącznej powierzchni przekraczającej 1 ha lub 1 ha przeliczeniowy, i stanowiący własność lub znajdujący się w posiadaniu osoby fizycznej, osoby prawnej lub jednostki organizacyjnej, w tym spółki nieposiadającej osobowości prawnej. Przechodząc na grunt kontrolowanej sprawy podzielić należy stanowisko organów co do tego, że skarżący jest rolnikiem posiadającym na własność gospodarstwo rolne w rozumieniu wskazanych powyżej definicji legalnych. Podzielić także trzeba stanowisko organów co do tego, że nie zaprzestał prowadzenia gospodarstwa rolnego w rozumieniu art. 3 ust. 2 ustawy. Oświadczył co prawda, że na czas opieki nad ojcem rezygnuje z prowadzenia gospodarstwa, jednocześnie jednak uzupełnił to oświadczenie w toku postępowania stwierdzając, że prace sezonowe wykonywane ciągnikiem i kombajnem ze względów bezpieczeństwa wykonuje sam, co jednak nie koliduje z opieką nad ojcem. Zauważyć należy, że również w skardze sporządzonej przez pełnomocnika skarżącego nie zaprzecza się, by ustalenia organu co do wykonywania części prac w gospodarstwie rolnym skarżącego były nieprawdziwe. Zdaniem autora skargi z oświadczenia złożonego przez skarżącego wynika, że skarżący nie wykonuje "stałej pracy" w gospodarstwie rolnym, nadto zakres działalności objętych jego gospodarstwem rolnym został znacząco ograniczony. Tymczasem ustawodawca wykluczył możliwość uzyskania świadczeń związanych z opieką nad bliskimi osobami niepełnosprawnymi przez rolników prowadzących gospodarstwo rolne nie poddając tej przesłanki ocenie organów w zależności od charakteru wykonywania przez rolnika pracy w gospodarstwie rolnym lub charakteru działalności rolniczej w nim wykonywanej. Ustawodawca nie dokonał rozróżnienia na stałe lub czasowe prace, nie uzależnił wymaganej do nabycia świadczenia przesłanki od ilości godzin wykonywanych w tym gospodarstwie lub pory roku ich wykonywania. W przypadku zasiłku dla opiekunów, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów warunkiem koniecznym uzyskania zasiłku dla opiekuna jest generalna rezygnacja z prowadzenia gospodarstwa rolnego. Wykonywanie jakichkolwiek czynności stanowiących o pracy w gospodarstwie rolnym potwierdza prowadzenie gospodarstwa rolnego i wyklucza możliwość przyznania tego świadczenia. Potwierdza także prowadzenie gospodarstwa rolnego fakt podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników. Jak stanowi art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (t.j. Dz. U. z 2015r. poz. 704) ubezpieczenie społeczne rolników obejmuje rolników i pracujących z nimi domowników. Rolnikiem jest, jak wcześniej już zostało przedstawione, osoba prowadzącą na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, osobiście i na własny rachunek, działalność rolniczą w pozostającym w jej posiadaniu gospodarstwie rolnym (art. 6 pkt 1 w/w ustawy). Okoliczność podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników przez skarżącego nie była w sprawie kwestionowana. Zatem nie ma podstaw prawnych jego twierdzenie, że przestał prowadzić gospodarstwo rolne. Niespełnienie przesłanki zaprzestania prowadzenia przez skarżącego gospodarstwa rolnego, wymienionej w powołanym wyżej art. 3 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów stanowi o zasadności odmowy przyznania zasiłku dla opiekuna, bez względu na fakt sprawowania rzeczywistej opieki przez skarżącego nad niepełnosprawnym ojcem. Odnosząc się do zarzutów skargi wskazującej na niezasadne zdefiniowanie przez Kolegium pojęcia "zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego" Sąd zwraca uwagę, że w zaskarżonej decyzji organ nie podejmował takich prób. Zauważyć jednocześnie należy, że przekazując sprawę do ponownego rozpoznania, organ odwoławczy może jedynie udzielić wskazówek co do zakresu postępowania dowodowego w pierwszej instancji. Z art. 138 § 2 K.p.a. nie wynika, by organ pierwszej instancji był związany poglądem prawnym, wyrażonym w uzasadnieniu decyzji kasacyjnej. Z tych też przyczyn pogląd prawny wyrażony w decyzji kasacyjnej wydanej w postępowaniu poprzedzającym wydanie zaskarżonej i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji nie ma istotnego wpływu na ocenę stanu prawnego kontrolowanej sprawy. Odnosząc się natomiast do zarzutu naruszenia zasady czynnego udziału stron w postępowaniu stwierdzić trzeba, że jako zarzut procesowy mógłby on być uwzględniony wyłącznie wtedy, gdyby odpowiadał przesłance określonej w art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., a więc gdyby mógł mieć wpływ na treść zaskarżonej decyzji. Skarżący takiego ewentualnego wpływu nie wykazał. Co więcej, z akt sprawy wynika, że w postępowaniu prowadzonym z wniosku skarżącego brał on czynny udział składając oświadczenia oraz uczestnicząc czynnie w wywiadzie środowiskowym, w którym wyjaśnił szczegółowo na czym polega jego udział w pracach w gospodarstwie rolnym. Te wyjaśnienia stały się podstawą wydanego rozstrzygnięcia, a organ nie dysponował innymi dowodami, w dodatku takimi, które nie byłyby znane skarżącemu. Mając na uwadze powyższe, na zasadzie art. 151 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.