IV SA/Gl 1282/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia WSA Stanisław Nitecki (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Małgorzata Walentek Asesor WSA Anna Tyszkiewicz-Ziętek Protokolant sekr. sąd. Arkadiusz Kmiotek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 lipca 2007 r. sprawy ze skargi M. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami oddala skargę Wójt Gminy P. decyzją z dnia [...] r. Nr [...] wydaną na podstawie art. 4, art. 5, art. 6 ust. 1, art. 7, art. 13, art. 14, art. 24 ust. 2, art. 25 ust. 1, art. 26, art. 47 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych /Dz.U. Nr 228, poz. 2255 ze zm./ oraz art. 104 Kodeksu postępowania administracyjnego przyznał M. P. prawo do zasiłku rodzinnego na A. P. od dnia [...] 2006 r. do [...] 2006 r. w wysokości [...] zł oraz dodatek z tytułu kształcenia i rehabilitacji na dziecko A. P. od [...] 2006 r. do [...] 2006 r. w wysokości [...] zł miesięcznie, jak również przyznał jednorazowy dodatek z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego przez A. P. w wysokości [...] zł. W uzasadnieniu decyzji organ ten przywołał treść odpowiednich przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych określających przesłanki nabycia zasiłku rodzinnego. Nadto organ ten zaznaczył, że stosownie do postanowień art. 24 ust. 2 powyższej ustawy prawo do świadczenia rodzinnego ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. Z uwagi na złożenie wniosku w dniu [...] 2006 r. postanowiono przyznać zasiłek rodzinny wraz z dodatkami z tytułu kształcenia i rehabilitacji od [...] 2006 r. do [...] 2006 r. oraz jednorazowy dodatek z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego. Odwołanie od powyższej decyzji do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. wniosła M. P., wyrażając swoje niezadowolenie z jej treści. W motywach odwołania podniosła, że [...] 2005 r. córka A. P. skończyła [...] lat i zobowiązana była do złożenia nowego wniosku do powiatowego zespołu orzekającego o stopniu niepełnosprawności. Mocą orzeczenia tego zespołu ustalono dla jej córki [...] stopień niepełnosprawności. Z tego tez powodu odwołała się do wojewódzkiego zespołu, który orzeczeniem z dnia [...] r. podtrzymał stanowisko organu pierwszej instancji. Orzeczenie to zaskarżyła do Sądu Rejonowego w S., który zaliczył jej córkę do [...] stopnia niepełnosprawności na okres do [...] 2008 r. Z tego też powodu wystąpiła o wydanie decyzji w sprawie wyrównania zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami za okres od [...] 2005 r. Zaznaczyła nadto, że we [...] 2005 r. składała wniosek o przyznanie zasiłku rodzinnego, jednakże z uwagi na to, [...] stopień niepełnosprawności nie uprawniał do jego otrzymania skorzystała z przysługujących jej środków odwoławczych. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. decyzją z dnia [...] r. Nr [...] wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 Kodeksu postępowania administracyjnego uchyliło zaskarżoną decyzję w pkt [...] dotyczącym przyznania dodatku z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego w wysokości [...] zł A. P. i odmówiło przyznania tego dodatku a w pozostałym zakresie utrzymało decyzję w mocy. W uzasadnieniu decyzji wpierw przedstawiło dotychczasowy przebieg postępowania, jak również przywołało przepisy dotyczące przyznania zasiłku rodzinnego. Organ ten podzielił ustalenia organu pierwszej instancji, że rodzina spełnia wymogi formalne do otrzymania zasiłku rodzinnego, ponieważ dochód na osobę w rodzinie wynosi [...] zł i jest niższy od kwoty 583 zł wymaganej w przypadku, gdy członkiem rodziny jest dziecko legitymujące się [...] stopniem niepełnosprawności. W dalszej części uzasadnienia Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. uznało, że z uwagi na zaliczenie córki wnioskodawczyni – A. P. wyrokiem Sądu Rejonowego w S. z dnia [...] r. do [...] stopnia niepełnosprawności strona spełnia wymogi do przyznania zasiłku rodzinnego wraz z dodatkiem z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka. Jednocześnie wskazany organ zaznaczył, że prawo do świadczeń rodzinnych ustala się począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek wraz z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. W przypadku utraty ważności orzeczenia o niepełnosprawności lub stopniu niepełnosprawności, jeżeli osoba uzyska ponownie orzeczenie o niepełnosprawności lub odpowiednim stopniu niepełnosprawności stanowiące kontynuację poprzedniego orzeczenia, prawo do świadczeń rodzinnych uzależnionych od niepełnosprawności ustala się od pierwszego dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym upłynął termin ważności poprzedniego orzeczenia, nie wcześniej jednak niż od miesiąca, w którym osoba złożyła wniosek o kontynuację świadczenia rodzinnego. Z tego też powodu zdaniem organu odwoławczego, organ pierwszej instancji w sposób prawidłowy przyznał skarżącej zasiłek rodzinny oraz dodatek z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego od [...] 2006 r., tj. od miesiąca złożenia wniosku do końca okresu zasiłkowego. Jednakże organ ten zaznaczył, że dodatek z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego przysługuje matce czy ojcu dziecka na częściowe pokrycie wydatków związanych z rozpoczęciem nowego roku szkolnego, natomiast w przedmiotowej sprawie skarżąca złożyła wniosek o przyznanie tego dodatku już po zakończeniu zajęć w szkole, z tego też powodu organ ten uchylił decyzję organu pierwszej instancji w części dotyczącej przedmiotowego dodatku i odmówił jego przyznania. Nadto organ ten uznał, że swoją decyzją nie dopuszcza się naruszenia treści art. 139 Kodeksu postępowania administracyjnego, ponieważ decyzja organu pierwszej instancji w sposób rażący naruszała treść art. 14 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Z decyzją tą nie zgodziła się M. P., która wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach. W skardze tej zarzuciła decyzjom organów administracji braku wyrównania zasiłku rodzinnego wraz z przysługującymi dodatkami. W motywach skargi podniosła, że od 2000 r. pobierała zasiłki w zakładzie pracy. Orzeczenie o niepełnosprawności córki ważne było do [...] 2005 r., po złożeniu stosownego wniosku o wydanie nowego orzeczenia, otrzymała rozstrzygnięcie, które jej nie satysfakcjonowało i złożyła odwołanie do Wojewódzkiego Zespołu w K., a następnie do Sądu Rejonowego w S., który wyrokiem z dnia [...] r. orzekł o [...] stopniu niepełnosprawności jej córki, zatem jej sprawa toczyła się od [...] 2005 r. do [...] 2006 r. Zaznaczyła także, że we [...] 2005 r. była w siedzibie organu pierwszej instancji, aby złożyć wniosek o przyznanie zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami, jednakże odmówiono jego przyjęcia, ponieważ dochód na osobę w rodzinie przekracza kwotę 504 zł oraz uzyskała informację, że po zakończeniu sprawy w sądzie i uzyskaniu oczekiwanego rozstrzygnięcia będzie mogła złożyć wniosek i takie świadczenia otrzyma. Jednocześnie poinformowała, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych wypłacił jej zasiłek rodzinny wraz z dodatkami za okres od [...] do [...] 2005 r. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o oddalenie skargi i przywołał analogiczną argumentację do tej jak zamieścił w uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Kontrola legalności zaskarżonej decyzji przeprowadzona w oparciu o postanowienia art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych /Dz.U. Nr 153, poz. 1269/ nie wykazała, aby zaskarżona decyzja naruszała wymogi prawa, a zgodnie z treścią art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm./ sąd administracyjny uwzględnia skargę na decyzje lub postanowienie, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy lub naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, jak również naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego. W pierwszej kolejności Sąd zobowiązany jest do ustalenia, czy zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji zgodna jest z żądaniem strony wyrażanym w pismach procesowych. Skarżąca w dniu [...] r. w siedzibie Ośrodka Pomocy Społecznej w P. złożyła wniosek o przyznanie zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego, rozpoczęcia roku szkolnego oraz podjęcia przez dziecko nauki w szkole poza miejscem zamieszkania. Do wniosku dołączyła dokumenty dotyczące wysokości dochodów rodziny jak również przedłożyła wyrok Sądu Rejonowego w S. z dnia [...] r. o zaliczeniu A. P. do [...] stopnia niepełnosprawności. W następstwie tak złożonego wniosku organ pierwszej instancji decyzją z dnia [...] r. przyznał M. P. prawo do zasiłku rodzinnego na rzecz A. P. na okres od [...] 2006 r. do [...] 2006 r. oraz dwa dodatki, a mianowicie z tytułu kształcenia i rehabilitacji niepełnosprawnego dziecka na analogiczny okres, a także z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego. Jak zostało to zaznaczone powyżej skarżąca wniosła od tej decyzji odwołanie i podniosła, że domaga się przyznania zasiłku rodzinnego od [...] 2005 r., a nie od miesiąca złożenia wniosku, a zatem oczekiwała od organu odwoławczego, aby zmienił decyzję organu pierwszej instancji w ten sposób, że świadczenie rodzinne oraz dodatki przysługują jej od [...] 2005 r. Oznacza to, że skarżąca nie uruchamiała żadnego nowego postępowania, lecz w ramach już prowadzonego oczekiwała rozstrzygnięcia przyznającego jej świadczenia od [...] 2005 r. Powyższe ustalenie ma istotne znaczenie dla sprawy, ponieważ wyłącza możliwość wystąpienia sytuacji związanej z naruszeniem zasady dwuinstancyjności postępowania administracyjnego sformułowanej w art. 15 Kodeksu postępowania administracyjnego. Kolejną kwestią wymagającą przedstawienia jest przybliżenie stanu prawnego obowiązującego w zakresie składania wniosków o przyznanie zasiłku rodzinnego. Stosownie do postanowień art. 24 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych /Dz. U. Nr 228, poz. 2255 ze zm./ prawo do świadczeń rodzinnych ustala się na okres zasiłkowy, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. W przypadku ustalania prawa do świadczeń rodzinnych uzależnionych od niepełnosprawności osoby prawo do świadczeń rodzinnych ustala się na okres zasiłkowy, chyba że orzeczenie o niepełnosprawności lub orzeczenie o stopniu niepełnosprawności zostało wydane na czas określony. W tym przypadku prawo do świadczeń rodzinnych ustala się do ostatniego dnia miesiąca, w którym upływa termin ważności orzeczenia. Natomiast w przypadku utraty ważności orzeczenia o niepełnosprawności lub stopniu niepełnosprawności lub odpowiednim stopniu niepełnosprawności stanowiące kontynuację poprzedniego orzeczenia, prawo do świadczeń rodzinnych uzależnionych od niepełnosprawności ustala się od pierwszego dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym upłynął termin ważności poprzedniego orzeczenia, nie wcześniej jednak niż od miesiąca, w którym osoba złożyła wniosek o kontynuację świadczenia rodzinnego. W przypadku, o którym mowa powyżej, osoba do wniosku o świadczenie rodzinne uzależnione od niepełnosprawności dołącza zaświadczenie właściwej instytucji potwierdzające złożenie wniosku o ponowne ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności. Z przywołanego stanu prawnego wynika, że w dniu podjęcia przez organy obu instancji rozstrzygnięcia w sprawie unormowania te wyraźnie nakazywały wydanie decyzji począwszy od miesiąca złożenia wniosku wraz z wymaganą dokumentacją, a zatem zarzuty skarżącej w tym zakresie nie znajdują umocowania. Jednocześnie należy wyraźnie zaznaczyć, że stan prawny w omawianym zakresie ulegał zmianom i to takim, które pogorszyły sytuację prawną skarżącej. Otóż od 1 czerwca 2005 r. do 14 stycznia 2006 r. obowiązywał przepis, zgodnie z którym w przypadku utraty ważności orzeczenia o niepełnosprawności lub stopniu niepełnosprawności, jeżeli osoba niepełnosprawna uzyska ponownie orzeczenie o niepełnosprawności lub odpowiednim stopniu niepełnosprawności stanowiące kontynuację poprzedniego orzeczenia, prawo do świadczeń rodzinnych uzależnionych od niepełnosprawności ustala się od pierwszego dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym upłynął termin ważności poprzedniego orzeczenia. Jednakże przepis ten mocą art. 1 pkt 9 lit. a ustawy z dnia 29 grudnia 2005 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych /Dz.U. Nr 267, poz. 2260/ został zmieniony i w dniu orzekania przez organy obu instancji obowiązywał już przepis wcześniej przytoczony. Oznacza to, że ustawodawca w sposób świadomy dokonał zmiany tej regulacji i ograniczył zakres świadczeń jedynie do okresu od złożenia wniosku. Zatem podstawowy zarzut skargi, sprowadzający się do nie przyznania zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami od momentu wyczerpania okresu jego wcześniejszego pobierania, nie może zostać uwzględniony, ponieważ rozstrzygnięcia obu organów administracji we wskazanym zakresie nie naruszają obowiązujących unormowań. Kolejną kwestią wymagającą odniesienia się przez Sąd, choć nie została ona podniesiona w skardze to ta część zaskarżonej decyzji, mocą której organ odwoławczy uchylił decyzję organu pierwszej instancji w zakresie dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego i odmówił przyznania tego dodatku. Motywacja organu odwoławczego sprowadzała się do tego, że stosowny wniosek został złożony w momencie, w którym A. P. ukończyła dany rok szkolny. Zdaniem tego organu okoliczność ta wyczerpuje znamiona rażącego naruszenia prawa a tym samym wyczerpana została przesłanka uzasadniająca uchylenie decyzji organu pierwszej instancji we wskazanym zakresie i odmowę przyznania tego dodatku, a zatem wydania decyzji na niekorzyść strony odwołującej się. W pierwszej kolejności przyjdzie przywołać obowiązujące w tym zakresie przepisy. Stosownie do postanowień art. 14 ustawy o świadczeniach rodzinnych dodatek z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego przysługuje matce lub ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka albo opiekunowi prawnemu dziecka, a także osobie uczącej się na częściowe pokrycie wydatków związanych z rozpoczęciem w szkole nowego roku szkolnego. Dodatek ten przysługuje raz w roku, w związku z rozpoczęciem roku szkolnego. Zgodnie natomiast z art. 63 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty /Dz. U. z 2004 r. Nr 256, poz. 2572/ rok szkolny rozpoczyna się w dniu 1 września każdego roku, a kończy się z dniem 31 sierpnia następnego roku. Według postanowień § 2 ust. 1 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 14 marca 2005 r. w sprawie zasad wydawania oraz wzorów świadectw, dyplomów państwowych i innych druków szkolnych, sposobu dokonywania ich sprostowań i wydawania duplikatów, a także zasad legalizacji dokumentów przeznaczonych do obrotu prawnego z zagranicą oraz zasad odpłatności za wykonywanie tych czynności /Dz.U. Nr 58, poz. 504 ze zm./ uczeń po ukończeniu nauki w danej klasie otrzymuje świadectwo szkolne promocyjne potwierdzające wyniki w nauce. Zatem jest dokumentem potwierdzającym zakończenie nauki przez dziecko w danym roku szkolnym. Zgodnie z literalnym brzmieniem art. 14 ustawy o świadczeniach rodzinnych dodatek z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego przysługuje raz w roku w związku z rozpoczęciem roku szkolnego. Oznacza to, że celem tego dodatku jest wsparcie rodziny w trudnym dla niej momencie, a mianowicie rozpoczęcia roku szkolnego przez dziecko, a w szczególności w związku z niezbędnymi wydatkami związanymi z zakupem podręczników i przyborów szkolnych. Jednocześnie wydaje się, że dodatek ten może być przyznany nie tylko w okresie rozpoczęcia roku szkolnego, ale także i w późniejszym czasie, przy czym istotnym jest, by stosowny wniosek został złożony w trakcie nauki dziecka w danej klasie, w której rozpoczęło rok szkolny, to znaczy przed odebraniem świadectwa ukończenia danej klasy. Odebranie świadectwa skutkuje tym, że dany uczeń ukończył naukę w danej klasie i przeszedł do następnej, względnie ukończył daną szkołę. Zatem granicą, której nie można przekroczyć, aby otrzymać wskazany dodatek jest dzień odebrania przez dziecko świadectwa ukończenia danej klasy. Nadto, jak wynika to z treści art. 14 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych dodatek ten może być przyznany tylko raz w roku w związku z rozpoczęciem roku szkolnego, a zatem w roku kalendarzowym rodzina może otrzymać tylko jeden taki dodatek i winien być on przyznany wówczas, gdy faktycznie takie wydatki będą ponoszone. W świetle powyższej wykładni przeprowadzonych przepisów skład orzekający w niniejszej sprawie doszedł do przekonania, że organ odwoławczy miał podstawy do tego, aby uchylić przyznany skarżącej dodatek i odmówić jego przyznania, a zatem aby wydać decyzję na niekorzyść odwołującej się strony. Nadto należy zaznaczyć, że skarżąca w skardze nie podnosiła zarzutu naruszenia prawa w odniesieniu do tego rozstrzygnięcia. Skoro organ odwoławczy nie dopuścił się naruszenia prawa w tym zakresie nie wystąpiły przesłanki uzasadniające uwzględnienie skargi. Stosownie do postanowień art. 135 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Sąd zobowiązany był do zwrócenia uwagi na jeszcze jeden aspekt rozpatrywanej sprawy, otóż skarżąca we wniosku z dnia [...] 2006 r. zaznaczyła, że ubiega się o przyznanie dodatku z tytułu podjęcia przez dziecko nauki w szkole poza miejscem zamieszkania. Organy obu instancji w tym zakresie nie wypowiedziały się. Zatem rodzi się wątpliwość, czy rozstrzygnięcia obu organów administracji są prawidłowe. Przyjdzie zwrócić uwagę na dwie okoliczności, otóż każdy dodatek do zasiłku rodzinnego przyznawany jest w drodze osobnej decyzji administracyjnej. To, że organy administracji w swoich decyzjach zamieszczają zarówno rozstrzygnięcia dotyczące zasiłku rodzinnego jak również przysługujących do niego dodatków jest jedynie formą uproszczenia prowadzonego postępowania, natomiast nie zmienia to faktu, że przyznanie poszczególnych dodatków do zasiłku rodzinnego następuje w drodze samodzielnej decyzji administracyjnej. Skoro przyznanie dodatku do zasiłku rodzinnego następuje w każdym przypadku oddzielnie, to tym samym brak rozstrzygnięcia w zakresie jednego z nich nie oddziałuje na sytuację prawną innych dodatków. Zatem można uznać, że w zakresie dodatku z tytułu podjęcia przez dziecko nauki w szkole poza miejscem zamieszkania organy administracji pozostają w bezczynności, jednakże skarżąca na żadnym etapie prowadzonego postępowania okoliczności tej nie podnosiła. Skoro Sąd nie znalazł podstaw prawnych do uwzględnienia skargi, to stosownie do postanowień art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi należało skargę oddalić.