IV SA/Gl 1307/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Tadeusz Michalik (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Beata Kozicka Sędzia WSA Renata Siudyka Protokolant Monika Rał po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 października 2014 r. sprawy ze skargi A. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta S. z dnia [...] roku nr [...]; 2) określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. Decyzją Prezydenta Miasta S. z dnia [...] r. nr [...] uznano kwoty wypłacone A. P. w okresie od 27 listopada 2008 r. do 15 września 2009 r. w wysokości 6.250 zł za nienależnie pobrane świadczenia z funduszu alimentacyjnego oraz zobowiązano ją do zwrotu wyżej wymienionych świadczeń wraz z ustawowymi odsetkami w terminie 14 dni od kiedy decyzja stanie się ostateczna. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji, powołując się na art. 23 i art. 2 pkt 7 lit. d ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, podkreślił, iż osoba, która pobrała nienależnie świadczenia, jest obowiązana do ich zwrotu wraz z ustawowymi odsetkami a za nienależnie pobrane świadczenie należy uznać świadczenia z funduszu alimentacyjnego wypłacone w przypadku gdy osoba uprawniona w okresie ich pobierania otrzymała, niezgodnie z kolejnością określoną w art. 28, zaległe lub bieżące alimenty, do wysokości otrzymanych w tym okresie alimentów. W związku z powyższym organ I instancji wskazał, że decyzją z dnia [...]r. nr [...] zostało przyznane prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego na okres od 1 października 2008 r. do 30 czerwca 2009 r. w wysokości 400,00 zł miesięcznie na rzecz P. P. oraz od 1 października 2008 r. do 30 września 2009 r. w wysokości 400,00 zł miesięcznie na rzecz R. P. Następnie na podstawie zaświadczenia komornika sądowego stwierdzono, że A. P. otrzymała wpłaty z tytułu alimentów na rzecz wyżej wymienionych dzieci w kwocie: 1000 zł w październiku 2008 r., po 500 zł w listopadzie i grudniu 2008 r., 1000 zł w styczniu 2009 r., po 500 zł w miesiącach od lutego 2009 r. do września 2009 r., czyli łącznie 7.000 zł. Ponadto w oświadczeniu z dnia 8 marca 2012 r. strona poinformowała, iż "otrzymując te wypłaty i prowadząc gospodarstwo domowe dla obu synów P. i R. P. środki wydatkowała na obu synów, nie różnicując ile na którego z nich". W dalszej kolejności decyzją zmieniającą z dnia [...] r. nr [...] organ uchylił prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego za okres od 1 października 2008 r. do 30 czerwca 2009 r. na rzecz P. P. w łącznej kwocie 2.250 zł oraz od 1 października 2008 r. do 30 września 2009 r. na rzecz R. P. w łącznej kwocie 3.300 zł. Od tej decyzji strona odwołała się do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K., które decyzją z dnia [...] r. uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i orzekło co do istoty sprawy uchylając świadczenia z funduszu alimentacyjnego przyznane na rzecz P. P. za okres od 1 października 2008 r. do 30 czerwca 2009 r. w łącznej kwocie 2.750 zł oraz na rzecz R. P. za okres od 1 października 2008 r. do 30 września 2009 r. w łącznej kwocie 3.500 zł. Tym samym kwoty 2.750 zł i 3.500 zł organ pierwszej instancji uznał za nienależnie pobrane świadczenia z funduszu alimentacyjnego. W odwołaniu od decyzji Prezydenta Miasta S. z dnia [...] r. nr [...] A. P. podniosła, że miedzy nią a Miejskim Ośrodkiem Pomocy Społecznej w S. od dłuższego czasu narasta spór dotyczący świadczeń nienależnie pobranych za jakie uznano kwoty otrzymanych alimentów w czasie, gdy pobierała świadczenia z funduszu alimentacyjnego. Następnie strona stwierdziła, iż jej zdaniem "środki od dłużnika jak i z funduszu pobierała w okresie kiedy to było prawnie możliwe albowiem punkt "d" w punkcie 7 art. 2 ustawy zmieniono wprowadzając zmianę ustawą z dnia 19 sierpnia 2011 r. ogłoszoną w Dz. U. nr 205 poz.1212 z datą obowiązywania od 1 stycznia 2012 r. i dopiero od tego czasu obowiązuje odniesienie do kolejności wskazanej w art. 28 ustawy". Ponadto powołując się na orzeczenie Naczelnego Sądu Administracyjnego Sygn. akt I OSK 597/10 A. P. wskazała, że aby można było mówić o jednoczesności pobierania świadczeń z FA i alimentów powinna zachodzić tożsamość okresu, za który świadczenia wypłacano i mają one dotyczyć na przykład tego samego miesiąca a taka sytuacja w jej wypadku nie miała miejsca. Decyzją z dnia [...] r. nr [...], wydaną m.in. na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t. j. Dz. U. z 2013 r., poz. 267), Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu wskazano, że analiza zebranego w sprawie materiału dowodowego nie budzi wątpliwości co do prawidłowości rozstrzygnięcia organu pierwszej instancji, z uwagi na fakt otrzymania alimentów przez A. P. w trakcie pobierania świadczeń z funduszu alimentacyjnego w okresie od listopada 2008 r. do września 2009 r., co wynika z treści pisma Komornika Sądowego działającego przy Sądzie Rejonowym w S. z dnia 25 stycznia 2010 r. Poza tym przyznała to również sam strona. Natomiast w obiegu prawnym pozostaje ostateczna decyzja organu odwoławczego z dnia [...] r. nr [...], uchylająca przyznane stronie świadczenia z funduszu alimentacyjnego na łączną kwotę 6.250 zł. Wprawdzie Kolegium zauważyło, iż organ pierwszej instancji w uzasadnieniu swojej decyzji błędnie powołał przepis art. 2 ust. 7 lit. d ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów w brzmieniu obowiązującym po dniu 1 stycznia 2012 r. to pomimo tego uznał, że decyzja z dnia [...] r. odpowiada prawu i powinna pozostać w obiegu prawnym. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach A.P. ponownie wyraziła opinię, że w jej ocenie "organy administracyjne naruszyły prawo materialne przez błędną jego wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 2 punkt 2 i punkt 7 litera d oraz art. 23 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów", co podnosiła zresztą już w odwołaniu. Skarżąca po raz kolejny powołując się na stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażone w wyroku z dnia 28.07.2010 r. Sygn. akt I OSK 597/10 stwierdziła, iż w jej przypadku otrzymane alimenty od zobowiązanego stanowiły alimenty zaległe. Wskazując na powyższe argumenty wniosła o uchylenie decyzji z dnia [...] r. i [...] r. oraz o ewentualne skierowanie do ponownego rozpoznania sprawy. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie nie znajdując podstaw do zmiany zajętego w sprawie stanowiska. Kolegium powołało się na argumentację analogiczną do zawartej w uzasadnieniu swej decyzji. Jednocześnie organ odwoławczy nie podzielił poglądów skarżącej wyrażonych w skardze i stwierdził, że świadczenia nienależne zostały pobrane w latach 2008-2009 a więc w czasie gdy obowiązywał przepis art. 2 pkt 7 lit. d ustawy w brzmieniu obowiązującym przed nowelizacją z dnia 19 sierpnia 2011 r. (Dz. U. Nr 205, poz. 1212), która weszła w życie dnia 1 stycznia 2012 r. ponieważ stan faktyczny sprawy dotyczył zdarzeń mających miejsce w okresie obowiązywania właśnie tych przepisów. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W punkcie wyjścia należy wskazać, że zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153 poz. 1269 ze zm.) Sąd ten sprawuje w zakresie swojej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym § 2 wspomnianego przepisu stanowi, iż kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Natomiast z brzmienia art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) zwanej dalej P.p.s.a. wynika, że w przypadku, gdy Sąd stwierdzi bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas – w zależności od rodzaju naruszenia – uchyla decyzję, postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem. Cytowana regulacja prawna nie pozostawia zatem wątpliwości co do tego, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Ponadto, na mocy art. 134 § 1 P.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Rozpatrując przedmiotową skargę, Sąd stwierdził, że wydane w sprawie decyzje zostały podjęte z naruszeniem prawa, o jakim mowa wyżej. Skarga zatem podlega uwzględnieniu. Oceniając prawidłowość podjętych rozstrzygnięć organów obu instancji należy wskazać, iż zgodnie z treścią art. 23 ust. 1 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t. j. Dz. U. z 2012 r., poz.1228 ze zm.), zwanej dalej ustawą osoba, która pobrała nienależnie świadczenia, jest obowiązana do ich zwrotu. Za nienależnie pobrane świadczenia z funduszu alimentacyjnego uważa się natomiast świadczenia enumeratywnie określone w art. 2 pkt 7 ustawy. W związku z powyższym obowiązek zwrotu świadczenia może zostać orzeczony dopiero wówczas, gdy określone świadczenie uznane zostanie w sposób ostateczny za nienależne. Tym samym dopiero, gdy uprawomocni się decyzja uznająca dane świadczenie za nienależnie pobrane, można o takim świadczeniu mówić i nakazywać jego zwrot. Nie jest natomiast możliwe jednoczesne orzekanie o tych sprawach, czyli o obu tych kwestiach, w jednej decyzji administracyjnej. Przedstawione stanowisko znajduje potwierdzenie w orzecznictwie sądów administracyjnych (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 5 stycznia 2012 r., Sygn. akt II SA/Bd 1263/11; wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 13 lipca 2011 r., Sygn. akt IV SA/Po 438/11; wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 lipca 2010 r., Sygn. akt I OSK 620/10; wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 14 września 2011r., Sygn. akt II SA/Bd 846/11; wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 8 grudnia 2009 r., Sygn. akt II SA/Łd 804/09, publ. CBOiS). O rozgraniczeniu w art. 23 ustawy decyzji ustalającej należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń od decyzji o zwrocie nienależnie pobranych świadczeń świadczy również przepis art. 23 ust. 2 ustawy, który stanowi, że należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń ulegają przedawnieniu z upływem 3 lat, licząc od dnia, w którym decyzja ustalająca te należności stała się ostateczna, oraz przepis art. 23 ust. 4 ustawy, który mówi o tym, że nie wydaje się decyzji o zwrocie nienależnie pobranych świadczeń, jeżeli od terminu ich pobrania upłynęło więcej niż 10 lat (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 14 września 2011r., Sygn. akt II SA/Bd 846/11, publ. CBOiS). Biorąc powyższe pod uwagę należało zarówno decyzję organu pierwszej jak i drugiej instancji uznać za niezgodne z prawem. Albowiem w przedmiotowej sprawie Prezydenta Miasta S. w jednej decyzji ustalił wysokość nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego wraz z odsetkami oraz orzekł o ich zwrocie, z kolei Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. utrzymało tę decyzję w mocy. Skoro więc dla prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy niezbędne jest ostateczne zakończenie postępowania w sprawie ustalenia nienależnie pobranych świadczeń, a dopiero następnie otwiera się droga do orzekania w sprawie zwrotu takiego świadczenia, to tym samym należało zarówno zaskarżoną decyzję jak i poprzedzającą ją uchylić z uwagi na naruszenie przepisów prawa materialnego, w szczególności art. 2 pkt 7 ustawy. Ponadto wskazać należy, iż definicję "nienależnie pobranego świadczenia" ustalał art. 2 pkt 7 powyższej ustawy, który w podpunkcie oznaczonym lit. "d" istotnym dla potrzeb niniejszej sprawy określa, iż jest to "świadczenie z funduszu alimentacyjnego wypłacone, w przypadku, gdy osoba uprawniona w okresie ich pobierania otrzymała alimenty" (w brzmieniu sprzed dnia wejścia w życie ustawy z dnia 19 sierpnia 2011 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów). Art. 3 ustawy z dnia 19 sierpnia 2011 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2011 r., Nr 205, poz. 1212) stanowi, że sprawy o świadczenia z funduszu alimentacyjnego, do których prawo powstało przed dniem wejścia w życie tej ustawy, podlegają rozpatrzeniu na zasadach i trybie określonym w przepisach dotychczasowych. Natomiast w orzecznictwie sądowoadministracyjnym wypracowane zostało stanowisko, które Sąd orzekający w niniejszej sprawie podziela, a według którego sformułowanie "w okresie ich pobierania otrzymała alimenty" oznacza, że uprawniony w tym samym okresie musi pobierać jednocześnie świadczenia z dwóch źródeł: z instytucji wypłacającej świadczenie w trybie ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów oraz od dłużnika (komornika lub innego organu egzekwującego alimenty). Przy czym obydwa te świadczenia muszą być wypłacone za ten sam okres. I tak w szczególności w wyrokach z dnia 8 lutego 2012 r. (Sygn. akt I OSK 1661/11 i I OSK 1662/11 - dostępne w internetowej bazie orzeczeń CBOSA) Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że o "nienależnie pobranym świadczeniu" może być mowa wówczas, gdy w tym samym okresie osoba uprawniona pobiera jednocześnie świadczenia z dwóch źródeł, przy czym świadczenia te muszą być wypłacone za ten sam okres. W związku z powyższym, w ocenie Sądu, organy administracji przed wydaniem decyzji, dotyczących uznania świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego za nienależnie pobrane nie ustaliły, czy otrzymane przez skarżącą alimenty zostały uiszczone na poczet bieżących, czy też zaległych zobowiązań. Podobny pogląd tut. Sąd wyraził już wcześniej w prawomocnym wyroku z dnia 06 marca 2014 r., sygn. akt IV SA/Gl 601/13 (dostępny w internetowej bazie orzeczeń CBOSA). Reasumując, przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organy będą zobowiązane do pełnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy i zastosowania właściwych przepisów, z uwzględnieniem zaprezentowanej powyżej wykładni przepisów ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. W tym stanie rzeczy Sąd, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i art. 135 P.p.s.a. orzekł jak w pkt 1 sentencji wyroku. W pkt 2 sentencji orzeczono w oparciu o art. 152 P.p.s.a.