IV SA/Gl 1315/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Tadeusz Michalik (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Beata Kozicka Sędzia WSA Renata Siudyka Protokolant Monika Rał po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 października 2014 r. sprawy ze skargi D. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie specjalnego zasiłku opiekuńczego oddala skargę. Burmistrz M., po rozpatrzeniu wniosku złożonego dnia [...] przez D.C. decyzją z dnia [...] odmówił jej przyznania prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego, wnioskowanego na męża A.C. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał m.in., iż w rzeczowej sprawie D.C. jest żoną osoby wymagającej opieki i nie ciąży na niej obowiązek alimentacyjny wobec męża a dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie wynosi [...] złotych przekracza kryterium dochodowe uprawniające do pobierania świadczenia. Od tej decyzji odwołanie wniosła strona. Wyraziła niezadowolenie z otrzymanego rozstrzygnięcia organu pierwszej instancji. Bardzo szeroko opisała swoją trudną sytuację rodzinną, akcentując w szczególności trudną sytuację materialną. Decyzją z dnia [...] Nr [...] wydaną m.in. na podstawie art. 138 § 1 pkt. 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku kodeks postępowania administracyjnego Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. orzekło utrzymać w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu Samorządowe Kolegium Odwoławcze przywołało przepisy prawa regulujące kwestie związane z wnioskowanym świadczeniem. W tym wskazało, że zgodnie z art. 16a ust. 1, 2, 3 i 8 ustawy o świadczeniach rodzinnych specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 r. poz. 788 i 1529) ciąży obowiązek alimentacyjny, jeżeli rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Podniosło, iż specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje, jeżeli łączny dochód rodziny osoby sprawującej opiekę oraz rodziny osoby wymagającej opieki w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty, o której mowa w art. 5 ust. 2. Kolegium podkreśliło, że zgodnie z art.3 pkt. 22 ustawy o świadczeniach rodzinnych ilekroć w tej ustawie jest mowa o zatrudnieniu lub innej pracy zarobkowej - oznacza to wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, a także prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej. Odnosząc to do rozpatrywanej sprawy organ odwoławczy podniósł, że A.C. na mocy orzeczenia o stopniu niepełnosprawności wydanego przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Stopniu Niepełnosprawności w R. z dnia [...] nr [...] został zaliczony do znacznego stopnia niepełnosprawności na stałe, a ustalony stopień niepełnosprawności oraz niepełnosprawność datuje się od [...]. W opinii Kolegium Odwoławczego, organ pierwszej instancji prawidłowo ustalił, że D.C. nie może zostać przyznane prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z opieką nad mężem A.C., gdyż jak wynika z akt sprawy aby sprawować opiekę nie zrezygnowała z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w rozumieniu ustawy o świadczeniach rodzinnych. Zainteresowana udokumentowała zaś, iż była zatrudniona do [...], w okresie od [...] do [...] przebywała na zasiłku chorobowym, w okresie od [...] do [...] była zarejestrowana w PUP z prawem do zasiłku, w okresie od [...] do [...] była zarejestrowana w PUP bez prawa do zasiłku. Organ odwoławczy podkreślił, iż znaczny stopień niepełnosprawności A.C. został ustalony [...] i datuje się on od [...] - zatem powstał w okresie gdy D.C. była zatrudniona, a ustalony został, gdy była niezdolna do pracy. Kolegium zaakcentowało, że w aktach sprawy brak jest orzeczenia sądowego z którego wynikałoby, iż na D.C. ciąży obowiązek alimentacyjny wobec męża A.C. W tej mierze powołało także wyrok WSA w Lublinie z dnia z dnia 23 października 2012 roku sygn. akt II SA/Lu 597/12 gdzie wskazano, iż obowiązek wzajemnej pomocy i wspierania się łączący małżonków nie ma charakteru obowiązku alimentacyjnego. Reasumując organ odwoławczy wskazał, że warunkiem koniecznym, którego w niniejszej sprawie nie spełnia strona, do uzyskana prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego jest rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania przedmiotowej opieki nad osobą legitymującą się znacznym stopniem niepełnosprawności, a nadto miesięczny dochód rodziny przekracza kryterium dochodowe, co potwierdza sama D.C. w odwołaniu. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skarżąca D.C. wyjaśniła, że opiekuje się mężem która ma niedowład prawej strony ciała. Wskazała, że mąż wymaga pomocy przy codziennych czynnościach. Szeroko opisała swoją trudną sytuacje rodzinną. Odpowiadając na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie i podtrzymało wcześniej prezentowaną argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W punkcie wyjścia należy wskazać, że zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153 poz.1269) Sąd ten sprawuje w zakresie swojej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym § 2 wspomnianego przepisu stanowi, iż kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Z brzmienia art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - dalej p.p.s.a.(Dz.U. z 2012 r. poz. 270) wynika natomiast, że w przypadku, gdy Sąd stwierdzi, bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia – uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem. Cytowana regulacja prawna nie pozostawia zatem wątpliwości co do tego, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Sąd nie jest zatem władny oceniać takich okoliczności jak pokrzywdzenie strony orzeczeniem, czy rozstrzygnięcie wiąże się z negatywnymi skutkami dla strony i im podobnych. Sąd związany jest normą prawną odzwierciedlającą wolę ustawodawcy, wyrażoną w treści odpowiedniego przepisu prawa. Przy tym z mocy art. 134 § 1 cytowanej ustawy tejże kontroli legalności dokonuje także z urzędu, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu I instancji stanowiła norma prawna zawarta w art. 16a ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. nr 139, poz. 992 ze zm.; obecnie tekst jedn. Dz. U. z 2013 r., poz.1456, dalej jako: u.ś.r. lub ustawa). Powołany przepis został wprowadzony na mocy ustawy z dnia 07 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2012 r. poz. 1548) i obowiązuje od dnia 01 stycznia 2013 r. Przepisy ustawy nowelizującej, obok dotychczasowego świadczenia pielęgnacyjnego, uregulowanego w art. 17 ustawy, wprowadziły nowy rodzaj świadczenia - specjalny zasiłek opiekuńczy. Świadczenie to przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 r. poz. 788 i 1529) ciąży obowiązek alimentacyjny, jeżeli rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji (art. 16a ust. 1 ustawy). Zgodnie z art. 16 a ust. 2 u.ś.r. specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje, jeżeli łączny dochód rodziny osoby sprawującej opiekę oraz rodziny osoby wymagającej opieki w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty kryterium dochodowego, o której mowa w art. 5 ust. 2 ustawy. Z treści art. 16a ust. 1ust. 1 u.ś.r. jednoznacznie wynika, że w obecnym stanie prawnym jednym z wymogów uzyskania specjalnego zasiłku opiekuńczego jest rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Warunek ten nie jest spełniony w przypadku niepodejmowania zatrudnienia. Zatem prawidłowo organy orzekające w sprawie przyjęły, iż przesłanką ustalenia prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego, o którym mowa w art. 16a ustawy jest faktyczna rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, pozostająca w związku przyczynowym i w związku czasowym z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Oczywistym jest, że ustawodawca zawęził krąg podmiotów uprawnionych do specjalnego zasiłku opiekuńczego, nie tylko uzależniając jego przyznanie od spełnienia kryterium dochodowego, ale także ograniczył możliwość uzyskania zasiłku tylko do osób rezygnujących z zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Z kręgu podmiotów uprawnionych do zasiłku opiekuńczego wyłączono zatem osoby niepodejmujące zatrudnienia z tego powodu. Wobec tego rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, wymagana przez art. 16a ust. 1 u.ś.r., wiąże się z wcześniejszym zakończeniem trwającego stosunku pracy lub wykonywania innej pracy zarobkowej (w tym działalności gospodarczej, zgodnie z art. 3 pkt 22 u.ś.r), powiązana z celem, jakim jest sprawowanie opieki nad osobą niepełnosprawną. Konieczne jest zatem istnienie związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia, a koniecznością sprawowania opieki. Istotne są więc okoliczności i powody rezygnacji z zatrudnienia. W aktualnym stanie prawnym osoba uprawniona do specjalnego zasiłku opiekuńczego musi zrezygnować z zatrudnienia z własnego wyboru w określonym ustawą celu, a przez rezygnację z zatrudnienia nie można w związku z tym rozumieć niepodejmowania zatrudnienia. Gdyby intencją ustawodawcy było przyznanie prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego również osobom, które nie podejmują zatrudnienia w związku z koniecznością opieki nad osobą niepełnosprawną, to z pewnością dałby temu wyraz tak, jak uczynił to przy ustalaniu przesłanek uprawniających do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. Ustawodawca w art.17 ust. 1 u.ś.r. jednoznacznie wskazał, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego może być przyznane określonym osobom (po spełnieniu innych warunków przewidzianych w tym przepisie), jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Natomiast w przypadku świadczenia, o które ubiega się strona skarżąca, tj. specjalnego zasiłku opiekuńczego ustawodawca wskazał jedynie na przesłankę rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Wobec tego fakt, że osoba ubiegająca się o taki zasiłek, nie podejmuje zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania opieki nie może być uznany za spełnienie przesłanki wymaganej przez art. 16a ustawy. Aby można było przyznać stronie skarżącej specjalny zasiłek opiekuńczy, organy administracyjne musiałyby stwierdzić, że zachodzi wyraźny i bezpośredni związek czasowy i przyczynowy pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia a sprawowaniem opieki nad osobą najbliższą. Tymczasem ustalenia organów na związek taki nie wskazują. Z akt sprawy jednoznacznie wynika, że skarżąca była zatrudniona do [...], w okresie od [...] do [...] przebywała na zasiłku chorobowym, w okresie od [...] do [...] była zarejestrowana w PUP z prawem do zasiłku, w okresie od [...] do [...] była zarejestrowana w PUP bez prawa do zasiłku. Tymczasem znaczny stopień niepełnosprawności A.C. został ustalony [...] i datuje się on od [...]. Ewidentna jest także kwestia przekroczenia w rodzinie skarżącej kryterium dochodowego - 623 zł. na osobę, a w rodzinie skarżącej dochód na osobę wynosi [...] zł. Sąd w składzie tu orzekającym nie zgadza się jednak w zaprezentowanym przez organy poglądem, że skarżąca jako żona osoby wymagającej opieki – z tej przyczyny - nie mogła by nabyć wnioskowanego świadczenia. W tej mierze należy przytoczyć – podzielany przez skład tu orzekający – pogląd zaprezentowany w wyroku WSA w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 11 grudnia 2013 r., sygn. akt II SA/Go 986/13, gdzie Sąd ten wskazał, co następuje: "Alimentacja to zasilanie, ponoszenie kosztów utrzymania innych osób. Co prawda Kodeks rodzinny i opiekuńczy nie przewiduje wprost istnienia obowiązku alimentacyjnego, o którym mowa w jego art. 128 i następnych jako obowiązku dotyczącego współmałżonków, gdyż mowa tam o krewnych, jednak zdaniem Sądu obowiązek o tożsamym charakterze przewidziany został niewątpliwie w art. 23 k.r.i op., gdzie określony został jako obowiązek wzajemnej pomocy i współdziałania. Także art. 27 k.r.i op. nakłada na małżonków obowiązek przyczyniania się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli, a więc obowiązek dostarczania środków utrzymania, co jest tożsame z obowiązkiem alimentacji. To zaprezentowane stanowisko znajduje swoje uzasadnienie w wyrokach Sądu Najwyższego z dnia 18 maja 2004 r., sygn. IV CK 37/03, z dnia 23 stycznia 1975 r., sygn. III CRN 369/74, z dnia 7 lipca 2000 r., sygn. II CKN 1015/00 czy z dnia 24 sierpnia 1990 r., sygn. I CR 422/90. Pogląd odmienny zaprezentowany przez organy w przedmiotowej sprawie, wynikający z zastosowania wąskiej wykładni pojęcia "alimenty", a w konsekwencji uznanie, iż obowiązek współmałżonków do wzajemnego dostarczania środków utrzymania nie jest obowiązkiem alimentacyjnym w rozumieniu art. 16a ustawy o świadczeniach rodzinnych, prowadziłby w rezultacie do przyjęcia, iż dopiero uzyskanie orzeczenia o rozwiązaniu małżeństwa lub separacji rodzi obowiązek alimentacji, a tym samym uprawnia do uzyskania specjalnego zasiłku opiekuńczego dla jednego z byłych małżonków w przypadku świadczenia opieki nad niepełnosprawnym byłym małżonkiem. Byli małżonkowie mogliby zatem uzyskać świadczenie, do którego prawa nie mieliby natomiast inni wyłącznie ze względu na pozostawanie w związku małżeńskim. W świetle powyższych rozważań należy zatem uznać, iż również małżonek należy do kręgu osób obciążonych powinnością o cechach obowiązku alimentacyjnego, z istnieniem którego przepis art. 16a łączy prawo ubiegania się o przyznanie specjalnego zasiłku rodzinnego. Podkreślić należy, że obowiązek opieki nad członkiem rodziny jakim jest małżonek znajduje swoje umocowanie w systemie nie tylko norm moralnych, ale i prawnych". W stanie faktycznym i prawnym rozpoznawanej sprawy organy orzekające nie mogły zatem zadośćuczynić żądaniu strony skarżącej, gdyż zobowiązane są działać przede wszystkim na podstawie obowiązujących w dacie orzekania przepisów prawa, o czym stanowi art. 7 Konstytucji RP i art. 6 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2013r. poz. 267). Tylko łączne spełnienie wyszczególnionych przez ustawodawcę warunków pozwalałoby na pozytywne załatwienie przedmiotowego wniosku. Mając na uwadze powyższe rozważania Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 151 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oddalił wniesioną skargę.