IV SA/Gl 1338/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia WSA Teresa Kurcyusz-Furmanik (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Beata Kalaga-Gajewska Sędzia WSA Elżbieta Kaznowska Protokolant Starszy referent Magdalena Kurpis po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 czerwca 2007 r. sprawy ze skargi I. N. na postanowienie Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Województwie [...] z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie stopnia niepełnosprawności uchyla zaskarżone postanowienie Orzeczeniem Nr [...] z dnia [...] r. Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w T., działając na podstawie art. 3, art. 4, art. 6 oraz art. 6a i art. 6b ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. Nr 123, poz. 776 z późn. zm.) zaliczono I. N. do osób o [...] stopniu niepełnosprawności. Orzeczenie to zostało odebrane w dniu [...] roku, co zostało potwierdzone nieczytelnym podpisem. W dniu [...] r. I. N. złożyła odwołanie od opisanego wyżej orzeczenia oraz wniosek o przywrócenie terminu do jego złożenia. We wniosku tym powołała się na chwilową swoją nieobecność w miejscu zamieszkania wiążącą się ze złym stanem zdrowia. Wskazała, iż zaskarżone orzeczenie odebrała sąsiadka. Wojewódzki Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Województwie [...] postanowieniem Nr [...] z dnia [...] r. działając na podstawie art. 58 § 1 i § 2 oraz art. 59 § 1 § 2 k.p.a. nie uwzględniło wniosku I. N. o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania. W uzasadnieniu postanowienia wskazano, iż okoliczności powołane przez stronę w jej wniosku nie mogą stanowić o braku jej winy w uchybieniu terminu. Natomiast postanowieniem o tym samym numerze z dnia [...] r., działając na podstawie art. 134 k.p.a. Wojewódzki Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Województwie [...] stwierdził uchybienie terminu do wniesienia odwołania. Uzasadniając swoje stanowisko organ odwoławczy wskazał, iż zaskarżone przez stronę orzeczenie zostało jej doręczone w dniu [...] r., a odwołanie złożone zostało z przekroczeniem ustawowego, 14-dniowego terminu do jego wniesienia. W skardze złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach I. N. zwróciła się o wydanie rozstrzygnięcia w zakresie uchybionego terminu na jej korzyść. W odpowiedzi na skargę, wnosząc o jej oddalenie, organ podtrzymał dotychczasowo prezentowaną argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 3 § 1 p.p.s.a. sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, która przeprowadzona jest pod względem zgodności z prawem (art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych – Dz. U. Nr 153, poz. 1269). Oznacza to konieczność przeprowadzenia przez sądy administracyjne kontroli zarówno co do zgodności stanowiska organów administracji przedstawionych w ich rozstrzygnięciach z przepisami prawa materialnego ale również w zakresie zgodności ze stosownymi w toku postępowania przepisami postępowania administracyjnego. Zgodnie z powyższym, rozpoznając skargę I. N. Wojewódzki Sąd Administracyjny, mając także na względzie treść art. 134 p.p.s.a., uznał, w ramach przeprowadzonej kontroli legalności zaskarżonego postanowienia, iż skarga zasługuje na uwzględnienie. Tym samym zaskarżone rozstrzygnięcie analizowane pod kątem jego legalności, podlegać musi uchyleniu. Wydane zostało bowiem z naruszeniem prawa procesowego w sposób mający znacznie dla rozstrzygnięcia w sprawie. Prawo do rzetelnej i sprawiedliwej procedury, ze względu na jego istotne znaczenie w procesie urzeczywistniania praw i wolności obywatelskich, mieści się w treści zasady państwa prawnego. Obowiązkiem organów orzekających jest zatem kierowanie się w toku postępowania administracyjnego zasadami wynikającymi z przepisów prawa proceduralnego. Mając na względzie jedną z podstawowych zasad, jakim odpowiada procedura administracyjna, a to zasadę trwałości ostatecznych decyzji administracyjnych, wyrażoną w art. 16 § 1 k.p.a., należy zauważyć, iż decyzje ostateczne mogą być uchylone lub zmienione tylko w drodze trybów szczególnych w przypadkach przewidzianych w kodeksie postępowania administracyjnego, a po myśli wskazanego przepisu, decyzja staje się ostateczna, gdy nie służy od niej odwołanie w administracyjnym toku instancji. Warunkiem zatem pozwalającym na przeprowadzenie merytorycznego postępowania odwoławczego od decyzji organu I instancji, za wyjątkiem przypadków, o których stanowi przepis art. 16 § 1 in fine k.p.a. jest skuteczne wniesienie odwołania. O skuteczności odwołania decyduje zachowanie ustawowego terminu do jego dokonania (art. 129 § 2 k.p.a.). Uchybienie ustawowego terminu powoduje bezskuteczność odwołania, czego następstwem jest ostateczność decyzji. Mając powyższe na względzie, bez wątpienia można stwierdzić, iż jedynym z ważniejszych obowiązków organu odwoławczego jest badanie, czy odwołanie zostało wniesione w przewidzianym terminie, gdyż rozpatrzenie odwołania wniesionego z uchybieniem terminu, który nie został przywrócony, stanowi rażące naruszenie prawa. Oznacza bowiem weryfikację w postępowaniu odwoławczym decyzji ostatecznej, a zatem decyzji, która korzysta z ochrony trwałości. Przywołując teść art. 129 § 2 w związku z art. 57 § 1 k.p.a., staje się oczywiste, iż termin do wniesienia odwołania biegnie dla strony od dnia następnego po dniu doręczenia decyzji. Tym samym, analiza zdarzenia, jakim jest doręczenie decyzji ma istotne znaczenie dla oceny terminowości odwołania. Szczegółowe uregulowania prawne dotyczące doręczania stronom korespondencji organów zawarte jest w przepisach rozdziału ósmego k.p.a. Podstawową zasadą wynikającą z zawartych tam regulacji jest, iż pisma doręcza się stronie lub ustanowionemu przez nią pełnomocnikowi lub przedstawicielowi strony, za pokwitowaniem. Od tej zasady przewidziane są odstępstwa, jednakże również ściśle uregulowane. Zachodzi bowiem możliwość doręczenia pisma nie do rąk strony, w przypadku jej nieobecności w miejscu zamieszkania, lecz za pokwitowaniem, dorosłemu domownikowi, jeżeli osoba taka podjęła się oddania pisma adresatowi. Złożenie podpisu na zwrotnym pokwitowaniu odbioru przez taką osobę stanowi dowód na jej zobowiązanie się do przekazania przesyłki do rąk adresata. Ze względu na skutki, jakie wywołuje doręczenie pism organów administracji, trzeba wskazać, cytując w tym zakresie poglądy judykatury i bibliografii, iż doręczenia decyzji powinny być dokonywane przez organy starannie, tj. w sposób, by ze zwrotnych poświadczeń odbioru wynikało niewątpliwie, że doręczenie stronie decyzji w istocie miało miejsce. Doręczenie nie może zostać uznane za dokonane, jeśli z takiego zwrotnego potwierdzenia odbioru nie wynika niezbicie, że strona odebrała decyzję, a organ powinien wykazać, że konkretna decyzja została doręczona i musi to wynikać właśnie ze zwrotnego potwierdzenia odbioru (porównaj wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 kwietnia 2000 r. sygn. akt I SA/Gd 898/98). Obowiązkiem organów administracji jest wyegzekwowanie od urzędów pocztowych ścisłego przestrzegania zawartych z nimi umów o doręczaniu adresatom przesyłek. W szczególności zaś chodzi o to, by przesyłki doręczone adresatom za zwrotnym poświadczeniem odbioru na odwrocie dowodu doręczenia były szczegółowo i prawidłowo wypełniane przez doręczyciela. Z dokumentu tego musi jednoznacznie wynikać, w jaki sposób przesyłka została doręczona. W przeciwnym razie doręczenie nie może zostać uznane za skuteczne. Przedwczesne byłby tym samym, w sytuacji, gdy brak jest jednoznacznego dowodu doręczenia przesyłki zawierającej decyzję administracyjną, stwierdzenie uchybienia terminu do wniesienia środka odwoławczego od tej decyzji. Oceniając postępowanie organu administracji II instancji w świetle powyższych wywodów prawnych, przede wszystkim, zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, nie zostało należycie wyjaśnione w toku postępowania kto odebrał decyzję organu I instancji. W aktach sprawy znajduje się zwrotne potwierdzenie odbioru orzeczenia Nr [...] z dnia [...] r. Można zauważyć jednak, iż na potwierdzeniu tym widnieje jako podpis odbiorcy nieczytelny podpis. Z oświadczeń skarżącej zawartych w jej wniosku o przywrócenie terminu wynika jedynie, iż była to jej sąsiadka. Wojewódzki Sąd Administracyjny reprezentuje pogląd, iż fakt doręczenia pisma określonej osobie w oznaczonym czasie i miejscu może być stwierdzony wtedy, kiedy jest pewne, iż otrzymała je właściwa osoba (art. 42 § 1 i art. 43 k.p.a.) lub że spełnione zostały warunki określone w art. 44 k.p.a. (tzw. doręczenie zastępcze). Tymczasem w załączonym do akt potwierdzeniu odbioru decyzji z dnia [...] r. doręczyciel nie wskazał komu przesyłka została doręczona, a jak wynika z wcześniejszych uwag, podpis odbiorcy nie pozwala na jednoznaczne stwierdzenie, kim była dla skarżącej ta osoba. Brak jest nawet wyjaśnienia, czy przesyłka została odebrana pod wskazanym w niej adresem. W sytuacji powyższej rozważenia zatem wymagało, czy takie doręczenie można uznać za prawidłowe, a więc czy istotnie nastąpiło tu doręczenie osobie uprawnionej do odbioru przesyłki zawierającej decyzję administracyjną – czego jednak organy nie dokonały naruszając przez to w sposób istotny art. 7 i 77 § 1 k.p.a. W tej sytuacji nie budzi wątpliwości, że organ odwoławczy, zgodnie z art. 81 k.p.a., powinien przed wydaniem postanowienia na podstawie art. 134 k.p.a. umożliwić stronie wypowiedzenie się co do okoliczności mającej istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. Skarżąca powinna wyjaśnić, czy podpis widniejący na potwierdzeniu odbioru decyzji organu I instancji jest podpisem osoby upoważnionej do odbioru przesyłek kierowanych do niej, czy też w dniu odbioru decyzji była obecna w miejscu jej zamieszkania osoba, o której mowa w treści art. 43 k.p.a. Z racji istnienia wskazanych wyżej uchybień, których usunięcie wymaga uzupełnienia postępowania dowodowego i dokonania poprawnych ustaleń, Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że zawarte w zaskarżonym postanowieniu Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. stwierdzenie dotyczące nie zachowania przez skarżącą terminu do wniesienia odwołania jest stwierdzeniem nie popartym zgromadzonym w aktach materiale dowodowym i z tej przyczyny co najmniej przedwczesnym. Stwierdzenie bowiem przez organ odwoławczy uchybienia terminu do wniesienia odwołania na podstawie art. 134 k.p.a. winno być poprzedzone dokładnym wyjaśnieniem stanu faktycznego, co do tego, czy odwołująca się strona przekroczyła termin określony w art. 129 § 2 k.p.a. w przeciwnym wypadku postanowienie takie narusza art. 7 k.p.a. i 77 k.p.a., a naruszenie tych przepisów prowadzi do uchylenia postanowienia. Podkreślając powyżej wskazane uchybienia z urzędu należy podnieść, że nie znajduje potwierdzenia w materiale dowodowym twierdzenie zawarte w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia, a dotyczące terminu doręczenia decyzji organu I instancji stronie skarżącej. Ze zwrotnego potwierdzenia odbioru nie wynika bowiem jednoznacznie, czy orzeczenie organu I instancji odebrała osoba uprawniona w myśl procedury administracyjnej do jego odbioru. Okoliczność ta wymaga jednoznacznego wyjaśnienia. Mając powyższe na względzie orzeczono jak w sentencji po myśli art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.