IV SA/Gl 1343/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia WSA Beata Kalaga-Gajewska Sędziowie Sędzia WSA Małgorzata Walentek Asesor WSA Edyta Żarkiewicz (spr.) Protokolant Referent stażysta Izabela Auguścik - Michułka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 sierpnia 2007 r. sprawy ze skargi M. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zaliczki alimentacyjnej uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta K. z dnia [...] r. Nr [...] Decyzją z dnia [...] r. Nr [...], działający z upoważnienia Prezydenta Miasta K. Kierownik Działu ds. Rodzin z Dziećmi i Poradnictwa Specjalistycznego Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w K., na podstawie art. 7-11 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz. U. Nr 86, poz. 732 z późn. zm.) oraz art. 104 i 108 Kodeksu postępowania administracyjnego, po rozpatrzeniu wniosku M. C. postanowił przyznać zaliczkę alimentacyjną w okresie zasiłkowym od dnia [...] 2005 r. do dnia [...] 2006 r. na dzieci: A. C. w wysokości [...] zł miesięcznie i J. C. w wysokości [...] zł miesięcznie. Następnie Kierownik Działu Świadczeń Rodzinnych i Zaliczek Alimentacyjnych Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w K., działający z upoważnienia Prezydenta Miasta K., decyzją z dnia [...] r. Nr [...] wydaną na podstawie art. 15 i art. 18 ust. 2 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz. U. Nr 86, poz. 732 z późn. zm.) oraz art. 104 Kodeksu postępowania administracyjnego, uchylił w części za okres od dnia [...] 2005 r. do [...] 2006 r. decyzję Nr [...] z dnia [...] r. przyznającą zaliczkę alimentacyjną oraz stwierdził, że zaliczka alimentacyjna wypłacona w okresie od dnia [...] 2005 r. do dnia [...] 2006 r. w kwocie [...] zł została nienależnie pobrana i zobowiązał M. C. do spłaty nienależnie pobranego świadczenia w kwocie [...] zł wraz z ustawowymi odsetkami. W uzasadnieniu wskazał, że z informacji komornika wynika, iż wyżej wymieniona uzyskała część zasądzonych alimentów, które po doliczeniu do dochodu na osobę w rodzinie powodują przekroczenie kryterium dochodowego, od którego uzależnione jest nabycie prawa do świadczenia. W związku z tym świadczenia wypłacone po dacie zaistnienia zmiany, są zgodnie z art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, świadczeniami nienależnie pobranymi i podlegają zwrotowi. W odwołaniu z dnia [...] 2006 r. M. C. wniosła o uchylenie powyższej decyzji i umorzenie postępowania. Zarzuciła, że wraz z wnioskiem o przyznanie zaliczki alimentacyjnej, złożyła oświadczenie o częściowej egzekucji alimentów. Dodała, że nie zmieniła się jej sytuacja rodzinna mająca wpływ na przyznane świadczenia, gdyż przez cały czas otrzymywała częściowo wyegzekwowane należności na poczet zasądzonych alimentów. Ponadto wskazała, że nie ponosi odpowiedzialności za treść informacji przekazywanych przez komornika do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w K., dotyczących wysokości wyegzekwowanych alimentów oraz, że była przekonana, iż powyższe informacje otrzymywane przez nią i przez organ są tej samej treści. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K., po rozpatrzeniu odwołania M. C., decyzją z dnia [...] r. Nr [...] na podstawie art. 2 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (tekst jednolity Dz. U. z 2001 r. Nr 79, poz. 856 z późn. zm.) oraz art. 138 § 2 K.p.a. uchyliło w całości decyzję organu pierwszej instancji i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia. W uzasadnieniu organ odwoławczy podniósł, że zgodnie z art. 10a ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych i zaliczce alimentacyjnej organ właściwy wierzyciela może bez zgody strony zmienić lub uchylić ostateczną decyzję administracyjną, na mocy której strona nabyła prawo do zaliczki, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna lub dochodowa rodziny mająca wpływ na prawo do zaliczki albo osoba nienależnie pobrała zaliczkę. Na podstawie zaświadczenia Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w K. z dnia [...] 2005 r. o wysokości dochodów uzyskanych przez członków rodziny M. C. w 2004 r. oraz zaświadczenia Komornika Sądowego Rewiru [...] przy Sądzie Rejonowym w Z. z dnia [...] r. o wysokości alimentów wyegzekwowanych w 2004 r. od dłużnika G. C. organ pierwszej instancji ustalił, że dochód rodziny M. C. w 2004 r. w przeliczeniu na osobę wynosił [...] zł, a więc był niższy od kryterium dochodowego, wynoszącego 583,00 zł. Organ odwoławczy podniósł, że zgodnie z art. 5 ust. 4a ustawy o świadczeniach rodzinnych, w przypadku uzyskania przez członka rodziny dochodu, prawo do zasiłku rodzinnego ustala się na podstawie dochodu rodziny powiększonego o uzyskany dochód. Natomiast na podstawie art. 3 pkt 24 lit. e ustawy, uzyskanie dochodu oznacza – uzyskanie dochodu spowodowane uzyskaniem całości lub części zasądzonych świadczeń alimentacyjnych. Stosownie do art. 11 ust. 3 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej, komornik sądowy jest obowiązany udzielić organowi właściwemu wierzyciela informacji mających wpływ na wypłatę zaliczki. Z przedłożonych przez M. C. dowodów wynika, że otrzymywała systematycznie od miesiąca [...] 2005 r., za pośrednictwem komornika, kwoty alimentów, podczas gdy komornik [...] 2005 r. wydał zaświadczenie o bezskuteczności egzekucji świadczeń alimentacyjnych za ten sam okres. Z akt sprawy nie wynika, aby organ pierwszej instancji podjął działania dla wyjaśnienia kwestii niespójności w informacjach komornika. Z tego powodu decyzja organu pierwszej instancji w przedmiocie uchylenia decyzji przyznającej M. C. zaliczkę alimentacyjną i stwierdzenia, że zaliczka alimentacyjna wypłacona w okresie od [...] 2005 r. do [...] 2006 r. w kwocie [...] zł została nienależnie pobrana oraz żądania jej zwrotu jest przedwczesna. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, M. C. wniosła o uchylenie powyższej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu wskazała, że nie zostały uwzględnione jej wyjaśnienia, iż składając wniosek o wypłatę świadczeń rodzinnych i zaliczki alimentacyjnej, otrzymywała część należnych alimentów. Nie wiedziała, że komornik nie powiadomił organu właściwego do wydania decyzji w sprawie zaliczki alimentacyjnej o częściowej skuteczności prowadzonej egzekucji. Niezgodnie z prawdą jest twierdzenie, że nie wypełniła obowiązku wynikającego z ustawy, dotyczącego informowania o zmianie sytuacji dochodowej, bowiem przez cały okres otrzymywania zaliczki alimentacyjnej sytuacja dochodowa była taka sama. Organ odwoławczy w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 z późn. zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości w zakresie swojej właściwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym § 2 wymienionego przepisu stanowi, iż kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Na podstawie art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), zwanej dalej P.p.s.a., Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla zaskarżoną decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi; naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Ponadto stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach, albo stwierdza ich wydanie z naruszeniem prawa. Jednocześnie na podstawie art. 134 § 1 P.p.s.a., Sąd dokonuje kontroli rozstrzygnięć administracji publicznej pod względem zgodności z prawem nie będąc związany zarzutami, podstawą prawną i wnioskami sformułowanymi w skardze. Zgodnie z art. 135 P.p.s.a., Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. W wyniku przeprowadzenia kontroli w wyżej wskazanym zakresie, stwierdzić należało, że zarówno zaskarżona decyzja jak i decyzja organu pierwszej instancji, zostały wydane z naruszeniem przepisów postępowania administracyjnego, a wobec tego skarga zasługiwała na uwzględnienie. Zgodnie z art. 10a ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych, organ właściwy wierzyciela może bez zgody strony zmienić lub uchylić ostateczną decyzję administracyjną, na mocy której strona nabyła prawo do zaliczki, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna lub dochodowa rodziny mająca wpływ na prawo do zaliczki albo osoba nienależnie pobrała zaliczkę. Nie ulega zatem wątpliwości, że stosując cytowany przepis, organ administracji jest zobowiązany wskazać w uzasadnieniu podstawę zmiany lub uchylenia ostatecznej decyzji oraz ustalenia w zakresie okoliczności, które wskazują na jej wystąpienie. Jest to tym bardziej istotne, że tylko stwierdzenie, iż zaliczka alimentacyjna została nienależnie pobrana jest – zgodnie z art. 15 tej ustawy – podstawą zobowiązania do jej zwrotu. Dodać należało, ze zgodnie z art. 18 ust. 2 ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych, w sprawach nieuregulowanych w niniejszej ustawie stosuje się odpowiednio przepisy o świadczeniach rodzinnych, jeżeli nie są sprzeczne z niniejszą ustawą. Natomiast przepis art. 30 ust. 2 pkt 1 i 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych określa, że za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się – świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania; - świadczenia rodzinne przyznane lub wypłacone na podstawie fałszywych zeznań lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą te świadczenia. W decyzji organu pierwszej instancji zawarte zostało wskazanie, że w związku z uzyskaniem części zasądzonych alimentów i przekroczeniem kryterium dochodowego, świadczenia wypłacone po dacie zaistnienia zmiany, są świadczeniami nienależnie pobranymi zgodnie z art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych i podlegają zwrotowi. Organ orzekający pominął zatem wskazanie, która z wymienionych w tym przepisie podstaw uznania świadczenia za nienależne miała miejsce tj. czy świadczenia zostały wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie prawa do świadczeń, czy też zawieszenia prawa do tych świadczeń, czy wstrzymania wypłaty świadczeń. Nie wskazał przede wszystkim ustaleń w zakresie tego, czy osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania. Na podkreślenie zasługuje zwłaszcza ta ostatnia przesłanka, bez jej stwierdzenia nie może być bowiem mowy o nienależnym pobraniu świadczeń. Zgodnie z art. 107 § 3 K.p.a. wszystkie wymienione ustalenia powinny znaleźć się w uzasadnieniu decyzji i to niezależnie od tego, co zawiera materiał dokumentacyjny dołączony do akt administracyjnych. Natomiast organ odwoławczy wskazał w uzasadnieniu, że komornik sądowy w zaświadczeniu z dnia [...] 2005 r., przesłanym do MOPS w K. wraz z wnioskiem M. C. o ustalenie prawa do zaliczki alimentacyjnej poświadczył, iż w okresie ostatnich trzech miesięcy egzekucja świadczeń alimentacyjnych była bezskuteczna. Organ podniósł, że z przedłożonych następnie przez M. C. dowodów wpłat wynikało, że otrzymywała systematycznie od miesiąca [...] 2005 r., za pośrednictwem komornika, kwoty alimentów. Cytowanym stwierdzeniem organ odwoławczy nie wskazał zatem, czy powyższe stanowi podstawę wszczęcia postępowania w sprawie uchylenia ostatecznej decyzji administracyjnej z uwagi na wymienioną w przepisie art. 10a ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych, przesłankę zmiany sytuacji rodzinnej lub dochodowej rodziny mającej wpływ na prawo do zaliczki, czy też z uwagi na przesłankę nienależnie pobranej zaliczki. Natomiast konsekwencje zastosowania wymienionych podstaw uchylenia ostatecznej decyzji są różne – tym bardziej istotne jest sprecyzowanie, która z nich wchodzi w grę w konkretnej sytuacji. Podkreślić bowiem należało, że uzasadnienie organu odwoławczego – także w razie wydania decyzji kasatoryjnej – musi odpowiadać warunkom określonym w art. 107 § 3 K.p.a., a więc zawierać wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, a nie tylko przytoczenie części przepisów prawa. Tymczasem organ odwoławczy, podnosząc argument zmiany sytuacji dochodowej rodziny w związku z otrzymywaniem części zasądzonych alimentów, spośród przepisów prawa przytoczył – w tym zakresie tylko art. 5 ust. 4a ustawy o świadczeniach rodzinnych, zgodnie z którym w przypadku uzyskania przez członka rodziny dochodu, prawo do świadczenia ustala się na podstawie dochodu rodziny powiększonego o uzyskany dochód oraz art. 3 pkt 24 lit. e tej ustawy stwierdzający, że uzyskanie dochodu oznacza – uzyskanie dochodu spowodowane uzyskaniem całości lub części zasądzonych świadczeń alimentacyjnych. Odnosząc się do zarzutów odwołania organ odwoławczy wskazał, że w związku z otrzymywaniem części zasądzonych alimentów, zmieniła się sytuacja dochodowa rodziny. Takie stwierdzenie może dotyczyć zarówno przyjęcia, że zastosowanie mają przepisy dotyczące nienależnie pobranego świadczenia, a więc także dotyczące zwrotu nienależnie pobranego świadczenia, jak i wyżej wzmiankowanej zmiany sytuacji dochodowej rodziny, również wymienionej w art. 10a ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych, która nie jest podstawą żądania zwrotu pobranego świadczenia. Samorządowe Kolegium Odwoławcze naruszyło tym samym przepis art. 107 § 3 K.p.a., określający warunki jakim powinno odpowiadać uzasadnienie. Stanowiło to równocześnie uchybienie zasadzie wyrażonej w art. 8 K.p.a., zgodnie z którą organy administracji publicznej obowiązane są prowadzić postępowanie w taki sposób, aby pogłębiać zaufanie obywateli do organów Państwa oraz świadomość i kulturę prawną obywateli, a także zasadzie zawartej w art. 9 K.p.a., według której organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Podkreślić należało, że na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a., decyzja lub postanowienie podlega uchyleniu, jeżeli Sąd stwierdzi naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Mając na uwadze wyżej wskazane naruszenia przepisów postępowania administracyjnego, Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję organu pierwszej instancji. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ orzekający uwzględni wytyczne dotyczące warunków, jakie powinno spełniać uzasadnienie decyzji – zarówno w zakresie wskazania ustaleń, jak i podstawy prawnej rozstrzygnięcia. W tym celu organ administracji rozpatrzy cały zebrany materiał dowodowy i oceni na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy okoliczności istotne dla rozstrzygnięcia, zostały udowodnione. W uzasadnieniu wskaże – zgodnie z art. 107 § 3 K.p.a. – na jakiej podstawie uznał konkretne okoliczności za ustalone i z jakich przyczyn ocenił dowody jako wiarygodne, ewentualnie z jakich powodów odmówił wiary poszczególnym dowodom. Następnie przedstawi szczegółowe wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji. Na marginesie dodać należało, że przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ administracji uwzględni, że na podstawie art. 1 pkt 2 lit. h ustawy z dnia 24 maja 2007 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz ustawy o podatku rolnym (Dz. U. Nr 109, poz. 747), uchylony został przepis art. 3 pkt 24 lit. e ustawy o świadczeniach rodzinnych określający, że uzyskanie dochodu oznacza uzyskanie dochodu spowodowane uzyskaniem całości lub części zasądzonych świadczeń alimentacyjnych. W rozpoznawanej sprawie bezprzedmiotowe było rozstrzygnięcie w zakresie art. 152 P.p.s.a., gdyż zaskarżona decyzja, jako uchylająca decyzję organu pierwszej instancji, nie miała przymiotu wykonalności.