IV SA/Gl 1352/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Tadeusz Michalik (spr.) Sędziowie Sędzia NSA Adam Mikusiński Sędzia WSA Stanisław Nitecki Protokolant Paulina Nowak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 lipca 2012 r. sprawy ze skargi J. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę. Prezydent Miasta J. decyzją z dnia [...] Nr [...] odmówił J. P. przyznania zasiłku celowego na zakup leków, opłatę bieżącego czynszu i energii elektrycznej. W obszernym uzasadnieniu decyzji organ l instancji bardzo szczegółowo opisał swoją trudną sytuację finansową (prezentując stosowne wyliczenia) oraz wskazał, że strona jest objęta szeroka pomocą MOPS w J. Dodatkowo organ I instancji wskazał, ż J. P. uzależnia swoje funkcjonowanie od comiesięcznej pomocy udzielanej przez organ I instancji. Sytuacja strony nie kwalifikuje się do rozpatrzenia pod kątem przypadku szczególnie uzasadnionego, nie doszło do zdarzenia, które w sposób znaczący obciążyłoby budżet domowy. Ponadto zauważono, iż J. P. w okresie od stycznia 2011 r. do kwietnia 2011 r. otrzymywał regularnie comiesięczną pomoc na dofinansowanie do zakupu leków, opłatę czynszu oraz energii elektrycznej. W odwołaniu strona wskazała, że nie zgadza się z odmową przyznania pomocy. Strona wskazała, że od pierwszego czerwca zmieniła się decyzja w sprawie dodatku mieszkaniowego i jej dochód wynosi 477,66 zł. Decyzja z dnia [...] wydaną m.in. na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. -Kodeks postępowania administracyjnego Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. postanowiło utrzymać w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu wskazano, że postępowanie zostało wszczęte na wniosek strony z dnia 30 maja 2011 r. o przyznanie zasiłku celowego specjalnego z przeznaczeniem na zakup żywności, leków, energii elektrycznej i dofinansowania do dotacji mieszkaniowej. W dniu 07 czerwca 2011 r. ze stroną został przeprowadzony wywiad środowiskowy. Strona mieszka sama, a na dochód z miesiąca poprzedzającego miesiąc złożenia wniosku składa się dodatek mieszkaniowy w wysokości 152,19 zł. i zasiłek stały w wys. 328,59 zł. Dochód strony wynosił 480,78 zł. i przekraczał kryterium dochodowe do przyznania zasiłku celowego - 477 zł.. Strona posiada umiarkowany stopień niepełnosprawności do 31 października 2015 r. Leczy się w Poradni Zdrowia Psychicznego i Poradni Schorzeń Kręgosłupa. Podniesiono, że zgodnie z art. 41 ustawy o pomocy społecznej w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany: 1) specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi; 2) zasiłek okresowy, zasiłek celowy lub pomoc rzeczowa, pod warunkiem zwrotu części lub całości kwoty zasiłku lub wydatków na pomoc rzeczową. Podkreślono, że zasiłek celowy specjalny ma być przeznaczony na określony cel, którym powinno być zaspokojenie niezbędnej potrzeby bytowej. Organ rozpatrując sprawę o przyznanie zasiłku celowego specjalnego, kieruje się uznaniem administracyjnym. Nie oznacza to jednak, że może on podejmować decyzję w sposób całkowicie dowolny, ponieważ z jednej strony należy brać pod uwagę niezbędną pomoc umożliwiającą zaspokojenie potrzeb zainteresowanego, a z drugiej strony możliwości finansowe, pozwalające zaspokojenie tych potrzeb. W sytuacji kiedy środki przekazywane z budżetu nie wystarczają dla wszystkich potrzebujących, rzeczą właściwą organów jest wyważenie przyznawanej pomocy. Zgodnie z art. 3 ust. 4 pomocy społecznej potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Zdaniem Kolegium, organ pomocowy przyznając specjalne zasiłki celowe musi brać pod uwagę swoje możliwości finansowe, aby je tak wykorzystać żeby zaspokoić niezbędne potrzeby jak największej liczby potrzebujących. Ograniczone możliwości finansowe budżetu Państwa, a w ślad za tym ośrodków pomocy społecznej są faktem powszechnie wiadomym, o którym szeroko informują środki masowego przekazu. Ponadto obowiązujące przepisy prawa nie nakładają na organ obowiązku udzielania pomocy w formie specjalnego zasiłku celowego dla wszystkich zainteresowanych, a wprost przeciwnie, nakazują wyważanie indywidualnych potrzeb i możliwości udzielenia pomocy. Podkreślono, iż z niekwestionowanych ustaleń wynika, że strona otrzymuje systematycznie w różnej formie pomoc za środków finansowych MOPS. Z akt postępowania wynika, że rozpatrując wniosek skarżącego organ I instancji prawidłowo ustalił jego sytuację materialną, życiową i rodzinną skarżącego oraz zgłoszone potrzeby życiowe. Odmawiając przyznania specjalnego zasiłku celowego, organ I instancji prawidłowo ocenił z jednej strony zasadność zgłoszonego Żądania pod kątem zaistnienia przesłanek określonych wart. 41 ustawy o pomocy społecznej, a z drugiej strony możliwości finansowe MOPS w J. Kolegium zaakcentowało, że zgodnie z założeniami pomocy społecznej wyrażonymi wart. 2, art. 3, art. 4 i art. 7 ustawy o pomocy społecznej, pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężenie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać wykorzystując własne uprawnienia i możliwości. Pomoc społeczna nie ma więc z założenia służyć pełnemu zaspokajaniu potrzeb podopiecznych. Zgodnie z wolą ustawodawcy ocena warunków i możliwości udzielenia określonego rodzaju, formy i rozmiaru świadczeń, stosownie do okoliczności konkretnej sprawy, należy do organu administracji, któremu w tym zakresie pozostawiono określony zakres swobody, który w rozpatrywanej sprawie został zachowany. Trzeba mieć na względzie, że pomoc społeczna nie jest w stanie zabezpieczyć wszystkich potrzeb osób o nią się ubiegających, jak również udzielać wszelkich świadczeń w oczekiwanej i wnioskowanej przez te osoby wysokości. Podkreślono, że uznaniowy charakter decyzji w przedmiocie specjalnego zasiłku celowego powoduje, że nawet w przypadku spełnienia wszystkich ustawowych przesłanek organ pomocy społecznej może orzec o odmowie jego przyznania, bądź przyznać go w wysokości jaką uzna za zasadną. Istotnym bowiem w tej sprawie jest fakt, że uprawnienia wynikające z przepisów ustawy o pomocy społecznej maja charakter jedynie subsydiarny, co oznacza, że uzupełniają środki, możliwości i uprawnienia własne osoby objętej systemem świadczeń z pomocy społecznej. Powyższe oznacza, że osoba wnioskująca o przyznanie pomocy zobligowana jest w pierwszej kolejności do samodzielnego podejmowania działań zmierzających do przezwyciężenia we własnym zakresie swoich problemów, a dopiero gdy nie jest w stanie tego dokonać, może jej zostać przyznana pomoc w określonej postaci. Ustawa o pomocy społecznej ustanawia zasadę indywidualizacji i fakultatywności świadczeń z pomocy społecznej. Oznacza to z jednej strony indywidualne rozpoznanie zgłaszanych żądań, z drugiej zaś dostosowywania rodzaju, formy i rozmiaru świadczeń do indywidualnych właściwości świadczeniobiorcy. Zasada fakultatywności polega na niemożności domagania się przez osoby i rodziny świadczenia z pomocy społecznej na dowolny cel, w określonym przez wnioskującego rodzaju, formie i rozmiarze. Organ I instancji odmawiając przyznania specjalnego zasiłku celowego kierował się swoimi ograniczonymi możliwościami finansowymi, o czym został poinformowany zainteresowany w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Reasumując, po przeanalizowaniu materiału dowodowego Kolegium stwierdziło, że brak jest przesłanek do uchylenia decyzji organu I instancji. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skarżący J. P. wskazał, ze czuje się pokrzywdzony decyzją. Podnosił zarzuty co do polityki społecznej prowadzonej przez Rząd RP. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o oddalenie skargi i podtrzymał wcześniej wyrażone stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie mogła ona odnieść skutku, bowiem zaskarżona decyzja nie narusza prawa. W punkcie wyjścia należy wskazać, że zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153 poz.1269) Sąd ten sprawuje w zakresie swojej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym § 2 wspomnianego przepisu stanowi, iż kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Z brzmienia art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270) wynika natomiast, że w przypadku, gdy Sąd stwierdzi, bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia – uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem. Cytowana regulacja prawna nie pozostawia zatem wątpliwości co do tego, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Sąd nie jest zatem władny oceniać takich okoliczności jak pokrzywdzenie strony decyzją, czy decyzja wiąże się z negatywnymi skutkami dla strony i im podobnych. Sąd związany jest normą prawną odzwierciedlającą wolę ustawodawcy, wyrażoną w treści odpowiedniego przepisu prawa. Przy tym z mocy art. 134 § 1 cytowanej ustawy tejże kontroli legalności dokonuje także z urzędu , nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Po pierwsze wskazać przyjdzie, że w dniu wydawania decyzji przez organ I instancji jak i organ odwoławczy obowiązywała ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej ( t.j. Dz.U. z 2009 r. Nr 175 poz. 1362 ze zm.). Art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej zawierający konstytucyjną zasadę pomocniczości , stanowi iż, pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Stosownie do art. 7 tej ustawy pomocy tej udziela się osobom i rodzinom w szczególności z powodu: ubóstwa, sieroctwa, bezdomności, bezrobocia, niepełnosprawności, długotrwałej lub ciężkiej choroby, przemocy w rodzinie, potrzeby ochrony macierzyństwa lub wielodzietności, bezradności w sprawach opiekuńczo-wychowawczych i prowadzenia gospodarstwa domowego, zwłaszcza w rodzinach niepełnych lub wielodzietnych, braku umiejętności w przystosowaniu do życia młodzieży opuszczającej placówki opiekuńczo-wychowawcze, trudności w integracji osób, które otrzymały status uchodźcy, trudności w przystosowaniu do życia po zwolnieniu z zakładu karnego, alkoholizmu lub narkomanii, zdarzenia losowego i sytuacji kryzysowej, klęski żywiołowej lub ekologicznej. Na mocy natomiast art. 8 ust. 1 omawianej ustawy prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, z zastrzeżeniem art. 40,41, 78 i 91, przysługuje: - osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty 477 zł, zwanej dalej "kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej", - osobie w rodzinie, w której dochód na osobę nie przekracza kwoty 351 zł, zwanej dalej "kryterium dochodowym na osobę w rodzinie", - rodzinie, której dochód nie przekracza sumy kwot kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, zwanej dalej "kryterium dochodowym rodziny" przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednego z powodów wymienionych w art. 7 lub innych okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy społecznej. Pomoc społeczna jest instytucją mającą za zadanie wspierać osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka. Po myśli art. art. 39 ust 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. Zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Z treści materiałów zgromadzonych w aktach administracyjnych wynika, że skarżący mieszka sam. Posiada umiarkowany stopień niepełnosprawności do 31 października 2015 r. Leczy się w Poradni Zdrowia Psychicznego i Poradni Schorzeń Kręgosłupa. Dochód z miesiąca poprzedzającego miesiąc złożenia wniosku składa się dodatek mieszkaniowy w wysokości 152,19 zł. i zasiłek stały w wysokości 328,59 zł.. Dochód strony wynosił 480,78 zł., a zatem przekraczał kryterium dochodowe do przyznania zasiłku celowego - 477 zł.. Stosownie do regulacji art. 8 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej zgodnie z którym za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o (...). Ustalając więc dochód strony postępowania należy brać pod uwagę wysokość dochodów jakie osiągnęła ona w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku. Na ustalenie to nie ma zatem wpływu późniejsza zmiana sytuacji dochodowej. Mając na uwadze powyższe przyjdzie stwierdzić, iż organy pomocy społecznej prawidłowo rozważyły możliwość przyznania stronie zasiłku celowego specjalnego, o którym mowa w art. 41 ustawy o pomocy społecznej. W myśl wskazanego przepisu w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi. Świadczenie to winno być traktowane jako pomoc szczególna, doraźna ukierunkowana na konkretny cel z zakresu pomocy społecznej, najczęściej z przeznaczeniem na zaspokojenie podstawowych potrzeb bytowych osób korzystających z tej pomocy. Ustawodawca nie wyjaśnia pojęcia szczególnie uzasadnionego przypadku, jednakże w ocenie Sądu należy je odnosić do zaspokajania podstawowych potrzeb bytowych. Obowiązujące przepisy prawa nie nakładają na organ obowiązku udzielania pomocy w formie specjalnego zasiłku celowego dla wszystkich zainteresowanych, a wprost przeciwnie, nakazują wyważanie indywidualnych potrzeb i możliwości udzielenia pomocy. Analiza materiału dowodowego zalegającego w aktach administracyjnych sprawy wskazuje jednoznzcznie, że strona otrzymuje systematycznie w różnej formie pomoc za środków finansowych MOPS. Z akt postępowania wynika, że rozpatrując wniosek skarżącego organy prawidłowo ustaliły sytuację materialną, życiową i rodzinną skarżącego oraz zgłoszone potrzeby życiowe. Przeto też, odmawiając przyznania specjalnego zasiłku celowego, organy procedujące w sprawie prawidłowo oceniły z jednej strony zasadność zgłoszonego żądania pod kątem zaistnienia przesłanek określonych w art. 41 ustawy o pomocy społecznej, a z drugiej strony możliwości finansowe MOPS w J. Zdaniem Sądu, w tym wypadku indywidualny interes prawny strony skarżącej, stojący w kolizji z interesem społecznym (publicznym), nie zasługuje na uwzględnienie i nie może zyskać przewagi nad tym drugim (art. 7 k.p.a.). Mając na względzie normy wskazujące im zadania, cele i kryteria działania podnieść należy, że świadczenia wypłacane przez organy pomocowe mają stanowić pomoc dla danej osoby w ponoszeniu niezbędnych ciężarów, nie zaś doprowadzić do całkowitego przejęcia ich ponoszenia przez system pomocy społecznej. Nadto, że mają one obowiązek gospodarować w taki sposób posiadanymi środkami, aby były w stanie pomóc wszystkim potrzebującym. Nie bez znaczenia pozostaje, że środki finansowe jakimi dysponuje organ pomocowy nie pozwalają na zaspokojenie wszystkich potrzeb wnioskodawców, stąd też zaspokojenie części tych potrzeb, nie mieści się w jego możliwościach finansowych. Pomoc społeczna ma na celu przezwyciężenie sytuacji osób, które przy wykorzystaniu własnych zasobów majątkowych nie są w stanie bez tej pomocy sytuacji tej zmienić. Zdaniem Sądu zaistniała przesłanka do odmowy udzielenia stronie skarżącej pomocy w tym wypadku. Stąd też w niniejszej sprawie zatem zgodzić należało się z organami, że brak było podstaw do przyznania skarżącemu specjalnego zasiłku celowego. Dokonana zatem przez organy administracji ocena dowodów nie narusza zasad postępowania administracyjnego. Nie jest więc ona dowolna. Skoro organy pomocy społecznej wyjaśniły motywy podjętego rozstrzygnięcia w ramach uznania, kontrolowane akty są zgodne z normami prawa procesowego, to zdaniem Sądu zaskarżona decyzja jak i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji nie przekraczają ram uznania administracyjnego. W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.) skargę oddalił.