IV SA/Gl 1390/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia WSA Stanisław Nitecki Sędziowie Sędzia WSA Beata Kalaga-Gajewska (spr.) Sędzia WSA Elżbieta Kaznowska Protokolant sekr. sąd. Arkadiusz Kmiotek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 czerwca 2007 r. sprawy ze skargi U. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta R. z dnia [...] r. nr [...] Wnioskiem z dnia [...] r. U. S. zwróciła się do Ośrodka Pomocy Społecznej w R. o przyznanie pomocy finansowej na uregulowanie dwóch rachunków za [...] pierwszy na kwotę [...]- zł., a drugi na kwotę [...]- zł. Decyzją z dnia [...] r. Nr [...], wydaną na podstawie art. 8 ust. 1, art. 41 pkt 1, art. 106 ust. 1 i 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64, poz. 593 z póżn. zm.) oraz art. 104 i art. 130 § 4 Kodeksu postępowania administracyjnego, Dyrektor Ośrodka Pomocy Społecznej w R. przyznał U. S. świadczenie w formie "zasiłku celowego specjalnego bezzwrotnego" w wysokości [...],- zł. z przeznaczeniem na uregulowanie opłaty za [...], wypłacony do rąk jej córki D. S.. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia ustalono, na podstawie wywiadu środowiskowego, że strona prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z córką i została zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności na okres do [...] r. oraz nie spełniła wymaganego ustawowo kryterium dochodowego, określonego w art. 8 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej wynoszącego 632,- zł., bowiem dochód rodziny strony w miesiącu poprzedzającym dzień złożenia wniosku wyniósł [...]- zł. Jednakże z uwagi na szczególną okoliczność, przewidzianą w art. 7 pkt 2-15 ustawy o pomocy społecznej tj. niepełnosprawność oraz negatywną ocenę w zakresie możliwości zabezpieczenia przez samą stronę jej podstawowych potrzeb przy obecnie ciężkim stanie zdrowia, złożony wniosek został uwzględniony. Postanowieniem z dnia [...] r. Nr [...] Dyrektor Ośrodka Pomocy Społecznej w R., na podstawie art. 145 pkt 5, art. 147, art. 149 § 1, art. 141 § 1 i 2, art. 150 § 1 i art. 142 K.p.a. postanowił wznowić z urzędu postępowanie w tej sprawie. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia wskazał, że z pisma Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w R. wynika, że strona w dniu [...] r. otrzymała jednorazowe odszkodowanie z tytułu wypadku przy pracy w wysokości [...],- zł. oraz wypłacone jej zostały inne świadczenia pieniężne, jak również co miesiąc począwszy od [...] r. wypłacana jest jej kwota [...],- zł. miesięcznie, o czym nie poinformowała pracownika socjalnego w czasie przeprowadzania wywiadu. Okoliczności te nie istniejące w dniu wydania decyzji i nie znane organowi administracji uzasadniają wznowienie z urzędu postępowania w przedmiotowej sprawie. Decyzją z dnia [...] r. Nr [...], wydaną na podstawie art. 104 § 1, art. 150 § 1 i art. 151 § 1 pkt 2 K.p.a. w związku z art. 8 ust. 1, art. 39 i art. 41 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, Dyrektor Ośrodka Pomocy Społecznej w R. uchylił w całości decyzję własną z dnia [...] r. Nr [...] i odmówił przyznania "zasiłku celowego specjalnego bezzwrotnego" w wysokości [...],- zł. z przeznaczeniem na uregulowanie opłaty za [...]. W jej uzasadnieniu ustalił, że strona [...] r. uległa wypadkowi [...] i orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] r. została uznana za osobę całkowicie niezdolną do pracy i samodzielnej egzystencji na trwale od dnia [...] r. oraz wymaga na stałe pomocy osoby drugiej. Faktyczny łączny dochód jej dwuosobowej rodziny w miesiącu poprzedzającym dzień złożenia wniosku tj. w [...]r. wyniósł [...]- zł. i obejmował rentę ([...]- zł., zaliczkę alimentacyjną ([...],- zł.), zasiłek pielęgnacyjny ([...]- zł.) oraz zasiłek rodzinny ([...],- zł.). Natomiast przewidziane ustawą o pomocy społecznej kryterium dochodowe dla dwuosobowej rodziny wynosiło tylko [...], - zł. Zatem mimo niepełnosprawności strony, to jednak z powodu przekroczenia przewidzianego ustawą kryterium dochodowego nie zastosowano w sprawie art. 41 ustawy o pomocy społecznej. W odwołaniu strona wyraziła niezadowolenie z treści otrzymanej decyzji i domagała się powtórnego przeanalizowania jej sprawy oraz przyznania wnioskowanej pomocy. Akcentowała, że pracownik socjalny wiedział o przyznanych jej świadczeniach z A S.A. oraz z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Zdaniem odwołującej, otrzymane odszkodowanie z A S.A. przeznaczyła na spłatę długów i rehabilitację, a świadczenia z ZUS-u na remont i dostosowanie nowego mieszkania dla potrzeb osoby niepełnosprawnej, a jej jedynym dochodem była renta i alimenty na córkę. Zaznaczyła, że według udzielonej jej przez adwokata informacji, na podstawie art. 445 Kodeksu cywilnego otrzymane jednorazowe odszkodowanie nie podlega opodatkowaniu i nie zalicza się do dochodu. Decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 2 K.p.a., utrzymany został w mocy punkt pierwszy decyzji Dyrektora Ośrodka Pomocy Społecznej w R. z dnia [...] r. Nr [...], dotyczący uchylenia w całości decyzji własnej nr [...] z dnia [...] r. o przyznaniu odwołującej świadczenia w formie "zasiłku celowego specjalnego bezzwrotnego" w wysokości [...],- zł. z przeznaczeniem na uregulowanie opłaty za [...] oraz uchylono decyzję (Dyrektora Ośrodka Pomocy Społecznej w R. z dnia [...] r. Nr [...]) w części dotyczącej odmowy przyznania zasiłku celowego specjalnego bezzwrotnego w wysokości [...],- zł. z przeznaczeniem na uregulowanie opłaty za [...] i w tym zakresie Samorządowe Kolegium Odwoławcze orzekło o odmowie przyznania zasiłku celowego specjalnego w wysokości [...],- zł. z przeznaczeniem na uregulowanie opłaty za [...]. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia podzielono ustalony przez organ pierwszej instancji stan faktyczny sprawy. Wskazano, że pomoc w formie przyznanej przez ten organ nie jest znana ustawie o pomocy społecznej, bowiem art. 41 pkt 1 tej samej ustawy przewiduje możliwość przyznania specjalnego zasiłku celowego, a nie "zasiłku celowego specjalnego bezzwrotnego", co uzasadnia podjęte w sprawie rozstrzygnięcie. Jednocześnie zmiana sytuacji dochodowej odwołującej i sam fakt nie poinformowania o tym organu pierwszej instancji nie powoduje, iż automatycznie przestaje istnieć szczególnie uzasadniony przypadek, którego brak winien być szczegółowo uzasadniony w rozstrzygnięciu. Stwierdzone uchybienia uzasadniają zatem rozpatrzenie sprawy pod kątem celu, na jaki została przyznana pomoc, a więc spłaty zadłużenia odwołującej z tytułu zaległego rachunku za [...]. Cel ten, zdaniem organu odwoławczego, nie mieści się w pojęciu niezbędnej potrzeby życiowej i byłby w gruncie rzeczy udzieleniem pomocy wierzycielowi odwołującej tj. B Sp. z o.o., który na pewno nie jest adresatem ustawy o pomocy społecznej. W tej sytuacji powołano się na utrwalone już orzecznictwo sądów administracyjnych w tym zakresie i brak możliwości przyznania pomocy na spłatę zaległości oraz uznano, że zasadne jest odmówienie wnioskowanego świadczenia niezależnie od występowania lub niewystępowania szczególnie uzasadnionego przypadku w tej sprawie. Mając na uwadze treść odwołania organ przywołał treść art. 8 ust. 3 i 4 ustawy o pomocy społecznej i uznał, że kwoty pieniężne otrzymywane przez odwołującą z tytułu odszkodowania nazwanego przez nią zadośćuczynieniem wlicza się do dochodu w rozumieniu ustawy o pomocy społecznej. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skarżąca wniosła o zmianę niekorzystnej dla niej decyzji i wskazała na niezwykle trudną sytuację zdrowotną, życiową i materialną. Przywołała okoliczności podniesione w odwołaniu wskazując, że nikt z pracowników pomocy społecznej nie poinformował jej o tym, że otrzymane przez nią odszkodowanie wlicza się do dochodu. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie oraz podtrzymał swoje stanowisko i argumenty przytoczone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. W postępowaniu sądowoadministracyjnym Sąd nie rozstrzyga merytorycznie o żądaniu będącym przedmiotem niniejszej sprawy, lecz stosownie do art. 1 i 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), zwanej dalej w skrócie ustawą p.p.s.a. oraz art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) kontroluje zaskarżoną decyzję i postępowanie administracyjne, które poprzedziło jej wydanie pod względem ich zgodności z prawem. Dodatkowo z zasady dwuinstancyjności postępowania administracyjnego wynika, że organ odwoławczy obowiązany jest ponownie rozpatrzyć i rozstrzygnąć sprawę co do istoty rozstrzygniętą przez organ pierwszej instancji. Oznacza to, że obowiązkiem organu odwoławczego jest ponowne merytoryczne rozpatrzenie sprawy w jej całokształcie, a nie tylko ograniczenie się do kontroli prawidłowości rozstrzygnięcia pierwszoinstancyjnego i ustosunkowania się do zarzutów strony odwołującej. W tym miejscu należy przypomnieć trzeba, że ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64, poz. 593 z póżn. zm.), zwana dalej w skrócie jako ustawa o pomocy społecznej, reguluje prawo do świadczeń z pomocy społecznej, a sytuacja materialna osoby ubiegającej się o przyznanie świadczeń pieniężnych ustalana jest i oceniana pod względem uprawnień wypływających z tej ustawy. Natomiast celem pomocy społecznej jest umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężenie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie same pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości (art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej). W postępowaniu o przyznanie świadczeń z pomocy społecznej o charakterze pieniężnym, w tym również zasiłku celowego, organy administracji publicznej obowiązane są w pierwszej kolejności do ustalenia, czy osoba ubiegająca się o pomoc społeczną w formie świadczeń pieniężnych spełnia kryterium dochodowe na osobę w rodzinie, o którym mowa w art. 8 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednej z okoliczności wymienionych w art. 7 pkt 1-15 tej samej ustawy. Na gruncie niniejszej sprawy prawidłowe ustalenie powyższych przesłanek wymaga wyliczenia dochodu rodziny skarżącej z miesiąca poprzedzającego datę złożenia wniosku tj. z miesiąca [...] r., bowiem jej wniosek z dnia [...] r. został złożony do Ośrodka Pomocy Społecznej w R. w dniu [...] r. Jednocześnie z materiału dowodowego zgromadzonego w niniejszej sprawie, jak również decyzji Dyrektora Ośrodka Pomocy Społecznej w R. z dnia [...] r. Nr [...] wynika, że skarżąca nie otrzymała żadnych świadczeń w okresie miesiąca [...] r., czyli miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku (art. 8 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej), ani też w ciągu 12 miesięcy poprzedzających miesiąc złożenia wniosku lub w okresie pobierania świadczenia z pomocy społecznej (art. 8 ust. 11 i 12 ustawy o pomocy społecznej). Dodatkowo do dochodu rodziny skarżącej z miesiąca [...] r. nie można doliczyć kwot pobranych od dnia [...] r. z tytułu renty, jak również wyszczególnionych w piśmie A S.A. z dnia [...] r. oraz decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w R. z dnia [...] r. W zaistniałej sytuacji, skoro skarżąca uzyskała dochód jedynie w dniach [...],[...] i [...],[...] i [...] r., a następnie [...] i [...] r. oraz dopiero od [...] r. co kwartał otrzymuje rentę, to nie sposób uznać za prawidłowe doliczenie do dochodu jej rodziny kwot wypłaconych we wskazanych dniach bez rozważenia, czy uzyskiwane kwoty nie podlegają wyłączeniu z dochodu ustalonego i to zgodnie z treścią art. 8 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej. W tym zakresie organy orzekające w sprawie nie poczyniły żadnych szczegółowych ustaleń, które mogłyby uzasadnić podjęte w sprawie rozstrzygnięcia. Wyjaśnienie powołanych okoliczności sprawy ma istotne znaczenie przy ocenie zasadności wniosku skarżącej. Zasadniczą bowiem sprawą jest ocena zasadności uchylenia decyzji Dyrektora Ośrodka Pomocy Społecznej w R. z dnia [...] r. Nr [...] oraz odmowa przyznania wnioskowanego świadczenia w postaci zasiłku celowego. Zatem odmowa przyznania skarżącej wnioskowanej pomocy nastąpiła z przekroczeniem granic uznania administracyjnego i przysługującego tym organom prawa swobodnej oceny dowodów (art. 80 K.p.a. w związku z art. 39, art. 41 i art. 106 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej). Dopiero wyjaśnienie naprowadzonych wyżej okoliczności i ich prawidłowa ocena pozwoli na rzeczywiste wyliczenie kryterium dochodowego na osobę w rodzinie skarżącej przy zastosowaniu w sprawie art. 8 ust. 3 i 12 ustawy o pomocy społecznej. Ponowne rozpatrzenie niniejszej sprawy uwzględnić ma wskazane wyżej okoliczności i ustalić rzeczywisty dochód w miesiącu [...] r. na członka rodziny skarżącej. Tymczasem organy obu instancji obliczyły kryterium dochodowe na osobę w rodzinie skarżącej z naruszeniem przepisów art. 8 ust. 3 i 4 ustawy o pomocy społecznej. W tej sytuacji sprawą drugorzędną pozostaje cel na jaki skarżąca przeznaczyła, bądź chciała przeznaczyć wnioskowaną przez siebie pomoc pieniężną. Dodatkowo nadmienić trzeba, że przepis art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej w sposób nie mogący budzić wątpliwości przesądza o zupełnie wyjątkowym charakterze specjalnego zasiłku celowego. Może on być przyznany "w szczególnie uzasadnionych przypadkach", a więc w sytuacjach zupełnie wyjątkowych, bowiem o możliwości jego przyznania nie decyduje dochód strony, a jej sytuacja życiowa, w której się ona znalazła. Jednakże nie można z tej formy pomocy społecznej wyprowadzać wniosku, iż przyznanie takiego zasiłku jest obowiązkiem organu - tak jak czyni się to w odniesieniu do osób spełniających kryterium dochodowe. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ pierwszej instancji zobowiązany będzie rozważyć wszystkie jej okoliczności mając na uwadze, że świadczenia o charakterze socjalnym przyznawane są wedle kryterium trudnej sytuacji życiowej (majątkowej, finansowej, zdrowotnej) osoby uprawnionej, a ich celem jest zapewnienie osobie lub rodzinie środków na podstawowe potrzeby życiowe (minimum egzystencji) oraz dokonać oceny czy zasadne było w niej wznowienie postępowania administracyjnego. W przypadku stwierdzenia braku podstaw do jego wznowienia rozważyć jego zakończenie. Biorąc pod uwagę powyższe Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji. Jednocześnie z uwagi na charakter zaskarżonej decyzji nie znalazł podstaw do orzekania o jej wykonalności na podstawie art. 152 ustawy p.p.s.a.