IV SA/Gl 14/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Szczepan Prax Sędziowie Sędzia WSA Teresa Kurcyusz-Furmanik (spr.) Sędzia WSA Stanisław Nitecki Protokolant referent Izabela Auguścik-Michułka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 listopada 2006 r. sprawy ze skargi K. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zasiłku rodzinnego i dodatków do zasiłku rodzinnego oddala skargę Decyzją Nr [...] z dnia [...] r. wydaną z upoważnienia Wójta Gminy P., na podstawie art. 3 pkt 13, art. 4 ust. 2 pkt 3, art. 5 ust. 1, art. 6 ust. 1 pkt 2, art. 8, art. 15 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. Nr 228, poz. 2255 z późn. zm.) odmówiono K.B. przyznania zasiłku rodzinnego i dodatków do tego zasiłku. Przyczynę takiego rozstrzygnięcia stanowił brak zasądzonych na rzecz wnioskodawcy alimentów od żyjącego ojca, co było niezbędnym warunkiem do uznania po myśli art. 3 pkt 13 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych wnioskodawcy jako osobę uczącą się, a w konsekwencji uprawnioną do żądanych świadczeń. Wnioskodawca legitymował się bowiem w toku postępowania wyłącznie ugodą pozasądową, w której jego ojciec zobowiązał się do miesięcznych świadczeń alimentacyjnych na rzecz syna w kwocie [...] zł. W umowie zawarta została klauzula, iż w przypadku nie wywiązywania się zobowiązanego z warunków umowy sprawa o alimenty zostanie skierowana na drogę postępowania sądowego. K.B. wniósł od opisanej wyżej decyzji odwołanie zarzucając organowi rażące naruszenie prawa materialnego i domagając się przyznania mu żądanych świadczeń rodzinnych. Uzasadniając swoje stanowisko wskazał, iż żądanie od niego przedstawienia wyroku alimentacyjnego zasądzającego na jego rzecz, przed uzyskaniem pełnoletniości, alimenty jest bezzasadne. Jako niepełnoletni wychowanek placówki opiekuńczej nie mógł bowiem samodzielnie działać przed sądem i nikt w tym zakresie jego interesów nie reprezentował, a ojciec jego zobowiązany został wyłącznie do pokrywania kosztów pobytu syna w placówce opiekuńczo-wychowawczej. Po rozpoznaniu odwołania K.B., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w C. decyzją Nr [...] z dnia [...] r., działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1, utrzymało w całości zaskarżoną decyzję. Organ zauważył, że ustawa o świadczeniach rodzinnych szczegółowo reguluje warunki przyznawania zasiłków rodzinnych i w szczególności nie dopuszcza do rozszerzenia w drodze uznania administracyjnego kręgu osób uprawnionych do zasiłku rodzinnego o osoby, które nie mają zasądzonych alimentów od rodziców. Organ uznał zatem, iż przedstawiona przez odwołującego umowa o świadczenia alimentacyjne nie stanowi dowodu pozwalającego uznać, iż zostały zasądzone na rzecz odwołującego alimenty, a więc nie zostały spełnione przesłanki zawarte w treści art. 3 pkt 13 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Nie godząc się ze stanowiskiem zaprezentowanym w rozstrzygnięciu organu II instancji K. B. skierował do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skargę, w której zarzucając rażącą obrazę prawa materialnego wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz zasądzenie na jego rzecz wypłaty zaległego zasiłku rodzinnego począwszy od miesiąca [...] r. Wyrażając swoją dezaprobatę dla działań organów administracji ponowił argumentację przedstawioną w swoim odwołaniu od decyzji organu I instancji i oświadczył, iż umowa zawarta pomiędzy nim a jego ojcem stanowi dokument stwierdzający spełnianie przez H. B. obowiązku alimentacyjnego. Możliwości finansowe jego ojca są niewielkie, jako że jest on [...], a więc dobrowolne świadczenie, które spełnia stanowi w pełni zadośćuczynienie jego obowiązkom. W odpowiedzi na skargę, wnosząc o jej oddalenie, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w C. powtórnie powołało się na ustawową definicję osoby uczącej się zawartą w art. 3 pkt 13 ustawy o świadczeniach rodzinnych stwierdzając, iż brak zasądzonych na rzecz skarżącego od jego ojca alimentów nie pozwala na uznanie, iż spełnione zostały wymagane przez ustawę przesłanki. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) – zwanej dalej P.p.s.a. sądy administracyjne wykonują wymiar sprawiedliwości poddając kontroli decyzje wydawane przez organy administracji publicznej pod względem ich zgodności z prawem, badając czy właściwie zastosowano przepisy prawa materialnego oraz przestrzegano przepisów proceduralnych w postępowaniu administracyjnym. Tylko w przypadku stwierdzenia naruszenia prawa Sąd władny jest wzruszyć zaskarżoną decyzję, o czym stanowi art. 145 § 1 P.p.s.a. określając, iż decyzje lub postanowienia wydane w toku postępowania administracyjnego ulegają uchyleniu w razie stwierdzenia naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Wojewódzki Sąd Administracyjny zobowiązany jest do przeprowadzenia opisanej wyżej kontroli nie tylko w aspekcie zarzutów zawartych w skardze lecz także, działając na mocy art. 134 P.p.s.a., zobowiązany jest do sprawowania kontroli działania organów administracji biorąc pod uwagę inne uchybienia, dostrzeżone z urzędu. Sądy administracyjne nie posiadają natomiast kompetencji do orzekania o prawach i obowiązkach stron, nie rozpoznają bowiem sprawy in merito. Z powyższych względów żądania skarżącego zasądzenia na jego rzecz zasiłku rodzinnego w postępowaniu sądowoadministracyjnym nie mogły być spełnione. W toku tak prowadzonego postępowania Sąd nie stwierdził uchybień, dających podstawę do wzruszenia zaskarżonej decyzji a tym samym uznał, iż skarga nie może odnieść skutku również i z tych przyczyn. Jak głosi jedna z naczelnych zasad procedury administracyjnej, a to zasada praworządności, organy administracji działają na podstawie obowiązującego prawa. Przyznawanie zatem stronom postępowania uprawnień musi wynikać z treści norm prawnych. Przypadki pozostawienia decyzji w sprawie praw i obowiązku stron uznaniu administracyjnemu są wyraźnie przez ustawodawcę określone. Nie ma zatem możliwości wydania decyzji o charakterze uznania administracyjnego w sytuacji, gdy przepisy prawa materialnego jednoznacznie określają przesłanki, od których zależą prawa lub obowiązki strony. Z tych więc względów żądanie skarżącego przyznania mu prawa do zasiłku rodzinnego i dodatków do takiego zasiłku mogło być spełnione wyłącznie wtedy, gdyby pozwoliły na to właściwe przepisy prawa materialnego. Aktem prawnym regulującym sytuację prawną osób uprawnionych do zasiłków rodzinnych jest ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. Nr 228, poz. 2255 z późn. zm.). Zgodnie z treścią jej art. 4 ust. 2 pkt 3 zasiłek rodzinny ma na celu częściowe pokrycie wydatków na utrzymanie osoby uczącej się. Pojęcie "osoba ucząca się" nie wymaga od organu dokonywania samodzielnych interpretacji, gdyż ustawodawca zawarł w wymienionym akcie prawnym definicję takiego podmiotu. Po myśli bowiem art. 3 pkt 13 omawianej ustawy przez "osobę uczącą się" rozumieć należy osobę pełnoletnią, uczącą się, niepozostającą na utrzymaniu rodziców w związku z ich śmiercią lub z zasądzeniem od rodziców na jej rzecz alimentów. Skarżący przeto, by uzyskać zasiłek rodzinny, poza spełnieniem innych, określonych w ustawie o świadczeniach rodzinnych warunków dotyczących wieku, czy posiadanego dochodu przede wszystkim musiałby zostać uznany za osobę uczącą się w rozumieniu wyżej wskazanej normy prawnej. Niewątpliwie skarżący jest osobą pełnoletnią i jedno z jego rodziców, matka, zmarła. Spornym natomiast w sprawie stało się jak traktować okoliczność spełniania obowiązku alimentacyjnego wobec skarżącego przez jego ojca, który to obowiązek, wskutek zawartej umowy realizowany był w sposób dobrowolny. Dokonując analizy treści zapisu zawartego w art. 3 pkt 13 in fine trzeba zauważyć, iż ustawodawca zamieścił tam warunek ustalenia obowiązku alimentacyjnego na drodze sądowej. Nie jest tożsame z tak ustalonym obowiązkiem alimentacyjnym jego dobrowolne spełniane, nawet gdyby zobowiązany i uprawniony określiliby ten obowiązek w formie umowy czy ugody pozasądowej nie nadającej się jednak do realizacji w drodze egzekucji komorniczej. Należy zatem przyjąć, iż wolą ustawodawcy było odróżnienie dobrowolnego zapewniania środków utrzymania pełnoletniemu dziecku przez jego rodziców i uznanie takiej sytuacji jako zrównanej "z pozostawaniem na utrzymaniu" rodziców. Podmiotem uprawnionym do otrzymania zasiłku rodzinnego, zgodnie z treścią art. 4 ust. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych mógłby być wtedy ewentualnie rodzic dostarczający środki utrzymania. Jeżeli natomiast podmiotem uprawnionym miałaby być osoba ucząca się, mogłoby to nastąpić jedynie w przypadku sądowego ustalenia obowiązku alimentacyjnego na jej rzecz. Trzeba zauważyć, iż świadczenia rodzinne przeznaczone są jako pomoc dla osób, których dochody nie przekraczają kwoty 504 zł miesięcznie. Postępowanie sądowe zmierzające do zasądzenia alimentów na rzecz pełnoletniej, pozostającej poza domem rodzicielskim uczącej się osoby pozwala na ustalenie w sposób najbardziej obiektywny rzeczywistych możliwości osób zobowiązanych. Posiadanie wyroku sądowego (ewentualnie ugody sądowej) zasądzającego na rzecz osoby uczącej się alimenty stanowić może gwarancję, iż rodzic tej osoby, który powinien spełniać swój obowiązek alimentacyjny w sposób odpowiedni do posiadanych możliwości, w istocie w ten sposób obowiązek ten spełnia. Z tych też przyczyn Wojewódzki Sąd Administracyjny w pełni podziela pogląd zaprezentowany w zaskarżonej decyzji. Nie można natomiast zgodzić się z twierdzeniami skarżącego o naruszeniu przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w C. prawa materialnego, co czyni jego skargę niezasadną. Należy również zauważyć, iż wyrażony przez niego pogląd o niemożliwości dochodzenia alimentów na drodze sądowej w okresie braku zdolności do czynności prawnych nie jest słuszny. Małoletni mogą bowiem dochodzić swych praw przez przedstawicieli ustawowych, którymi są ich rodzice. W przypadku pozbawienia rodziców władzy rodzicielskiej jeżeli sąd opiekuńczy nie postanowi inaczej, obowiązek i prawo wykonywania bieżącej pieczy na osobą małoletniego umieszczonego w placówce opiekuńczo-wychowawczej, jego wychowania oraz reprezentowania w dochodzeniu świadczeń przeznaczonych na zaspokojenie potrzeb jego utrzymania należą do placówki opiekuńczo-wychowawcze (art. 1121 k.r.i.o.). Rodzic pozbawiony władzy rodzicielskiej, wbrew twierdzeniom skarżącego nie jest zwolniony od świadczeń alimentacyjnych przeznaczonych na utrzymanie swego dziecka. Przewidziane w art. 1121 k.r.i.o. uprawnienie placówki opiekuńczo-wychowawczej do reprezentowania osoby małoletniej w dochodzeniu świadczeń przeznaczonych na zaspokojenie potrzeb jej utrzymania przysługuje tejże placówce właśnie w celu uzyskania tych środków. Stan faktyczny sprawy wskazywał, iż ojciec skarżącego wywiązywał się ze swoich obowiązków na zasadach dobrowolności i nie dochodzono wobec niego roszczeń na drodze sądowej. Miał on zatem wpływ na utrzymanie skarżącego, tak, jak według twierdzeń skarżącego, czyni to nadal. Zachowania te jednak nie wyczerpują normy prawnej dającej definicję osoby uczącej się, według ustawy o świadczeniach rodzinnych. W związku z powyższym, na mocy art. 151 P.p.s.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji. SW