IV SA/Gl 1424/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia WSA Teresa Kurcyusz – Furmanik (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Beata Kalaga - Gajewska Sędzia WSA Edyta Żarkiewicz - Kunicka Protokolant Paulina Nowak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 października 2012 r. sprawy ze skargi S. G. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pieniężnego z tytułu pracy przymusowej uchyla zaskarżoną decyzję. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia [...] r. nr [...], wydaną na podstawie art. 2 pkt 2 i art. 4 ust. 1, 2 i 4 ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. nr 87, poz. 395 ze zm.) w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 16 grudnia 2009 r. sygn. akt K 49/07 (Dz. U. z 2009 r., nr 220, poz. 1734), odmówił przyznania S.G. uprawnienia do świadczenia pieniężnego określonego we wskazanej ustawie. Organ przyjął, iż niezbędnym warunkiem uzyskania prawa do świadczenia pieniężnego jest udowodnienie wykonania pracy przymusowej połączonej z wysiedleniem z dotychczasowego środowiska. Zdaniem Kierownika Urzędu ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynikało, iż strona w okresie okupacji wykonywała pracę przymusową w miejscowości B., w której zamieszkiwała o 1942r. do chwili obecnej. Miejscowość ta położona była w sąsiedztwie jej poprzedniego stałego miejsca zamieszkania, a więc praca wykonywana przez nią nie przybrała szczególnie dotkliwej formy. Nie była połączona z wysiedleniem i "wyrwaniem z dotychczasowego środowiska". Decyzja ta stała się ostateczna. W dniu 20 czerwca 2011r. S.G. wystąpiła do Kierownika Urzędu do spraw Kombatantów z wnioskiem określonym w następujący sposób "dotyczy wznowienia sprawy na podstawie art. 2 ustawą z dnia 25 lutego 2011 r. (Dz. U. Nr 72 poz. 380) w oparciu o art. 156 § 1 pkt 3 K.p.a." W treści wniosku zawarła nadto wniosek o równoczesne rozpatrzenie sprawy w trybie art. 154 § 1 i 2 k.p.a. w nawiązaniu do art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a. Uzasadniając swoje żądanie wskazała, iż została wyrwana całkowicie ze swojego środowiska, gdyż wieś B., z której ją wysiedlono przestała istnieć w swoim dotychczasowym kształcie. B., w którym wykonywała pracę przymusową pozostawał natomiast w strefie ochronnej, gdyż jego odległość od obozu koncentracyjnego w [...] nie przekraczała 20 km. Domagała się zatem zmiany dotychczasowego stanowiska organu i przyznanią jej dodatku pieniężnego za pracę przymusową w III Rzeszy zgodnie z ustawą z dnia 25 lutego 2011 r. Decyzją z dnia [...] r. nr [...], wydaną na podstawie art. 154 § 1 i 2 kpa oraz art. 2, art. 4 ust. 1, 2 i 4 ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich, Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych odmówił uchylenia decyzji własnej z dnia [...] r. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia wskazano, iż strona nie wykazała, by za uchyleniem decyzji z dnia [...]r. przemawiał interes społeczny lub słuszny interes strony. Zdaniem organu okoliczności, na które powołano się we wniosku takiej oceny nie uzasadniają. Wskazano, iż nie każda praca przymusowa wykonywana w okresie okupacji uprawnia do przyznania świadczenia pieniężnego, o którym mowa w ustawie. Strona wykonywała tę pracę niedaleko stałego miejsca zamieszkania w miejscowości B. Wskutek ponownego wniosku złożonego przez S.G., w którym również wskazała na treść art. 2 ustawy z dnia 25 lutego 2011r. (Dz. U. nr 72 poz. 380) oraz art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych rozpatrzył sprawę ponownie i decyzją z dnia [...]r. Nr [...] utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...]r Nr [...]. Wskazując na motywy rozstrzygnięcia Kierownik Urzędu podniósł, iż strona nie wykazała, aby w przedmiotowej sprawie zaistniały jakiekolwiek okoliczności faktyczne i prawne przemawiające za uchyleniem decyzji. Tymczasem ustawowa przesłanka deportacji do pracy przemysłowej nie została spełniona, gdyż strona podczas okupacji pracowała w niewielkiej odległości od swojego miejsca zamieszkania. W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego S.G. zarzuciła organowi brak odniesienia się do jej argumentacji, co do całkowitego unicestwienia miejscowości, w której zamieszkiwała przed okupacją. Podkreśliła, iż wysiedlenie i rozproszenie jej rodziny związane było z założeniem w miejscowości [...] obozu koncentracyjnego, co jest faktem udokumentowanym. Podniosła także, iż organ nie uwzględnił w wydanej decyzji stanu prawnego obowiązującego w chwili jej wydania, a w tekście tej ustawy brak jest odniesienia się do odległości, jako przesłanki deportacji do pracy przymusowej. Stwierdziła, iż zarzut brak po jej stronie wykazania słusznego interesu strony nie jest zasadny, gdyż zgłaszając wniosek uznała swój interes za słuszny. Zauważyła nadto, iż w uzasadnieniu decyzji odniesiono się do uprawnień kombatanckich, których przyznania nie domaga się. W odpowiedzi na skargę, wnosząc o jej oddalenie, organ podtrzymał stanowisko prezentowane w toku postępowania administracyjnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Jak stanowi art. 2 i art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2012r. poz. 270) zwanej dalej p.p.s.a. sądy administracyjne powołane są do kontroli działalności administracji publicznej. Kontrola ta zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sadów administracyjnych (Dz. U. Nr 153 poz. 1269) sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Realizując tę kontrolę sady administracyjne badają, czy objęte skargą akty nie uchybiają przepisom prawa materialnego bądź procesowego. Przy czym, jak głosi art. 134 § 1 p.p.s.a sądy te nie są związane zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawa prawną. Dokonują więc kontroli legalności także z urzędu. Rozpoznając skargę w świetle powołanych wyżej kryteriów Wojewódzki Sąd Administracyjny doszedł do przekonania, iż skarga zasługuje na uwzględnienie, gdyż przeprowadzona kontrola sądowoadministracyjna wykazała naruszenie prawa uzasadniające uwzględnienie skargi. Wystarczające jest uchylenie decyzji ponieważ w sprawach przyznawania uprawnień do świadczenia pieniężnego w pierwszej i drugiej instancji orzeka ten sam organ. Zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego organ wszczynając sprawę na wniosek strony nie jest uprawniony do wyboru trybu, w jakim prowadzić będzie sprawy bez należytego potwierdzenia woli strony w tym zakresie. W kontrolowanym postępowaniu wybór trybu, w jakim toczyło się postępowanie wynikał z nienależytego wyjaśnienia intencji wnioskodawczyni, co do treści jej wniosku. Jak stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 6 października 2010r. (sygn. akt II OSK 1488/09) publ. LEX nr 746579 pisma stron postępowania, które często nie posiadają dostatecznej wiedzy na temat procedury administracyjnej, organ administracji publicznej winien z poszanowaniem zasad ogólnych wyrażonych w art. 6 i nast. k.p.a. zawsze interpretować tak, aby umożliwić stronie najpełniejszą obronę jej woli oraz praw jako strony postępowania administracyjnego. Organ z uwzględnieniem okoliczności faktycznych i prawnych indywidualnej sprawy, winien rozpoznawać wnioski strony zgodnie z ich treścią, jeżeli natomiast wobec treści pisma nie jest możliwe jednoznaczne ustalenie woli strony co do zakresu jej żądania, bądź istotnych dla sprawy okoliczności, organ zobligowany jest zwrócić się do strony z zapytaniem odnośnie treści jej żądania i jednocześnie pouczyć o ewentualnych wymogach formalnych, niezbędnych do realizacji stosownych wniosków. Z wniosku złożonego przez skarżącą w dniu 20 czerwca 2011r. wynikało jednoznacznie, iż domaga się ona zmiany decyzji Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wydanej w dniu [...]r. i przyznania jej świadczenia pieniężnego z tytułu deportacji do pracy przymusowej. W tytule swego wniosku skarżąca powołała się wprost na przepis art. 2 ustawy z dnia 25 lutego 2011r. o zmianie ustawy o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz.U. nr 72, poz. 380). Przepis ten stanowi samodzielną podstawę zmiany decyzji wydanych na podstawie ustawy o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich w jej dotychczasowym brzmieniu. Z jego treści wynika, iż zmiana decyzji ostatecznych odmawiających prawa do świadczenia przysługującego na podstawie przepisów ustawy, o której mowa w art. 1, w jej dotychczasowym brzmieniu, osobom deportowanym (wywiezionym) do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy w granicach terytorium państwa polskiego sprzed dnia 1 września 1939 r. następuje na wniosek strony. W opinii Sądu wniosek skarżącej nie budził wątpliwości, co do wyboru przez nią sposobu wzruszenia wydanej w jej sprawie decyzji ostatecznej. Równoległe powoływanie się przez nią na treść art. 156 § 1 pkt 3 i art. 154 k.p.a świadczyło o nieznajomości prawa i wymagały pomocy ze strony organu. Kierownik Urzędu zobowiązany był zwrócić się do strony, aby wyjaśnić jej rzeczywistą wolę pouczając jednocześnie o braku możliwości zastosowania wszystkich trybów nadzwyczajnych równocześnie i konieczności wyboru jednego z nich, który dla jej sytuacji będzie najkorzystniejszy. Takie obowiązki wynikają dla organów administracji jednoznacznie na mocy art. 7, 8 i 9 k.p.a. Wyjaśnienia wymaga, iż decyzja ostateczna z dnia [...]r., której zmiany domaga się skarżąca wydana została już po wydaniu przez Trybunał wyrokuz dnia 16 grudnia 2009r. Nr K 49/07 (OTK-A 2009/11/169). Nie oznacza to jednak utraty przez skarżącą uprawnienia do zmiany decyzji ostatecznej na podstawie art. 2 ustawy z dnia 25 lutego 2011r. zawierającej nowelizację ustawy o świadczeniu pieniężnym (...). W cytowanym wyroku Trybunał Konstytucyjny zakwestionował konstytucyjność uregulowania art. 2 ust. 2 ustawy. Treść zakwestionowanego przez Trybunał Konstytucyjny art. 2 ust. 2 ustawy uległa zmianie z chwilą jego znowelizowania ustawą z dnia 25 lutego 2011r. Decyzja ostateczna, której zmiany domaga się skarżąca odmawiała je prawa do świadczenia przysługującego na podstawie przepisów ustawy, w jej dotychczasowym brzmieniu. Z tych więc względów skarżąca należała do kręgu uprawnionych do złożenia wniosku o zmianę tej decyzji na podstawie art. 2 ustawy z dnia 25 lutego 2011r. o zmianie ustawy o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich. W tej sytuacji rozważania organu o braku spełnienia przesłanki z art. 154 k.p.a z uwagi na niewykazania przez stronę jej słusznego interesu lub interesu społecznego koniecznego dla zmiany decyzji ostatecznej uznać trzeba za niezasadne. Możliwość zastosowanie trybu przewidzianego w art. 154 k.p.a jest uwarunkowana prowadzeniem postępowania w ramach tego samego stanu faktycznego i prawnego. Na marginesie tylko Sąd zauważa, iż kryterium odległości, jakie zastosowane zostało w charakterze wyłącznej miary słusznego interesu strony i interesu publicznego nie stanowi miarodajnej przesłanki, o czym mowa była w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 16 grudnia 2009r. sygn. akt K 49/07. Przypomnieć tu można także adekwatne dla sprawy stanowisko zajęte w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego, gdzie wskazano, iż wprawdzie, postępowanie prowadzone na podstawie art. 154 k.p.a. jest postępowaniem nadzwyczajnym, którego przedmiotem - w przeciwieństwie do postępowania głównego zakończonego decyzją ostateczną - nie jest merytoryczne rozstrzygnięcie sprawy, lecz zweryfikowanie decyzji ostatecznej z jednego tylko punktu widzenia, a mianowicie, czy za zmianą (uchyleniem) przemawia interes społeczny lub słuszny interes strony, a gdy organ administracji i sąd administracyjny dochodzą do wniosku, że wydanie decyzji zgodnej z żądaniem strony prowadziłoby do wydania decyzji sprzecznej z prawem, wymaga należytego uzasadnienie takiego stanowiska (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 19 maja 2011 r. sygn. akt II OSK 1265/10 publ. LEX nr 1081745). W przypadku rozpoznawania wniosku skarżącej na podstawie art. 2 ustawy z dnia 25 lutego 2011r. o zmianie ustawy o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich konieczne będzie uwzględnić zmianę treści art. 2 ust. 2 tej ustawy. W świetle obecnego brzmienia przepisu represją w rozumieniu ustawy jest deportacja (wywiezienie) do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy w granicach terytorium państwa polskiego sprzed dnia 1 września 1939r. lub z tego terytorium na terytorium III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939-1945, Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich i terenów przez niego okupowanych w okresie od dnia 17 września 1939r. do dnia 5 lutego 1946r. oraz po tym okresie do końca 1948r. z terytorium państwa polskiego w jego obecnych granicach. Uregulowanie to nie wprowadza kryterium odległości. Wyłączną przesłanką jest deportacja, jako wywiezienie do pracy przymusowej. Organ powinien zatem dokonać wykładni tego pojęcia na gruncie obecnie obowiązującego przepisu ustawy i po niezbędnych dla oceny sprawy ustaleniach faktycznych, załatwić wniosek skarżącej. Biorąc pod uwagę powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji. Dostrzeżone uchybienia mogły bowiem mieć istotny wpływ na treść zaskarżonej decyzji. Zalecenia, co do kierunku ponownego postępowania wynikają dla organu wprost z przedstawionych wyżej uwag.