IV SA/Gl 145/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Adam Mikusiński Sędziowie Sędzia NSA Tadeusz Michalik (spr.) Sędzia WSA Stanisław Nitecki Protokolant st. sekr. sąd. Agnieszka Wita-Łyskawa po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 września 2009 r. sprawy ze skargi T. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie jednorazowej zapomogi z tytułu urodzenia dziecka 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta C. z dnia [...]r. Nr [...], 2. ustala, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. Decyzją z dnia [...]r. Nr [...] skierowaną do T.P. Prezydent Miasta C. działając na podstawie art. 104, art. 107, art. 109 i art. 163 Kodeksu postępowania administracyjnego w związku z art. 1 ust. 3, art. 20 ust. 2 i ust. 3, art. 21 ust. 1, art. 23 ust. 2, art. 23a oraz art. 32 ustawy z dnia 28 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. nr 228, poz. 2255, z późno zm.) i upoważnień nr [...] z dnia [...]r., nr [...] z dnia [...]r., nr [...] z dnia [...]r. wydanych przez Prezydenta Miasta C. orzekł uchylić z dniem [...] roku decyzję nr [...] z dnia [...] roku dotyczącą przyznania stronie świadczenia w formie jednorazowej zapomogi z tytułu urodzenia się dziecka na dziecko T.P. W uzasadnieniu wskazał, że decyzją Nr [...] z dnia [...] roku przyznano stronie prawo do świadczenia w formie jednorazowej zapomogi z tytułu urodzenia się dziecka na dziecko T.P. w kwocie [...] zł. W dniu [...] roku do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w C. Sekcji ds. Świadczeń Rodzinnych wpłynęło pismo nr [...] z Regionalnego Ośrodka Polityki Społecznej Województwa [...] w K., informujące, iż T.P. przyznano w Wielkiej Brytanii świadczenia rodzinne od dnia [...] roku na dzieci: J.P., A.P. i T.P. Ponadto właściwa instytucja brytyjska przekazała informację, iż T. P. wykonuje działalność zawodową na terenie Wielkiej Brytanii od dnia [...] roku. Wskazano, iż w związku z zaistniałą sytuacją organ orzekający postanowieniem Nr [...] z dnia [...] roku wszczął postępowanie w sprawie decyzji Nr [...] z dnia [...] roku dotyczącej przyznania stronie świadczenia w formie jednorazowej zapomogi z tytułu urodzenia się dziecka na dziecko T.P. Organ podkreślił, iż zwrócił się do Regionalnego Ośrodka Polityki Społecznej Województwa [...] w K. w celu ustalenia czy w sprawie M.P. i Pana T.P. mają zastosowanie przepisy dotyczące koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Zgodnie bowiem z art. 21 ust. 1 ustawy oświadczeniach rodzinnych, samorząd województwa realizuje zadania w zakresie świadczeń rodzinnych jako zadania zlecone z zakresu administracji rządowej. Do zadań tych należy między innymi pełnienie funkcji instytucji właściwej w związku z udziałem Rzeczypospolitej Polskiej w koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego w przypadku przemieszczania się osób w granicach Unii Europejskiej i Europejskiego Obszaru Gospodarczego oraz wydawanie decyzji w sprawach świadczeń rodzinnych realizowanych w związku z koordynacją systemów zabezpieczenia społecznego. Art. 23a pkt 1, pkt 2 ustawy oświadczeniach rodzinnych stanowi, iż w przypadku gdy członek rodziny osoby uprawnionej do świadczeń rodzinnych przebywa poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej w państwie, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, organ właściwy przekazuje wniosek wraz z dokumentami do marszałka województwa. W przypadku wyjazdu członka rodziny do państwa, o którym mowa w ust. 1, po wydaniu przez organ właściwy decyzji przyznającej świadczenia rodzinne, organ właściwy występuje do marszałka województwa o ustalenie, czy w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Zaakcentowano, iż w dniu [...] roku do organu wpłynęło pismo Nr [...] z dnia [...] roku z Regionalnego Ośrodka Polityki Społecznej Województwa [...] w K., w którym Marszałek Województwa ustalił, iż w przedmiotowej sprawie nie zachodzi koordynacja systemów zabezpieczenia społecznego w zakresie świadczeń rodzinnych. Organ wskazał, że zgodnie z art. 1 ust. 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych, świadczenia rodzinne przysługują osobom, jeżeli zamieszkują na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez okres zasiłkowy, w którym otrzymują świadczenia rodzinne, a co za tym idzie dlatego w tej sytuacji orzekł jak w sentencji. Decyzją z dnia [...]r. Nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w C. działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kodeksu postępowania administracyjnego w związku z art. 1 ust. 3, art. 15b ust. 1,2 i 3, art. 32 ustawy z dnia 28 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych (tj. Dz.U. Nr 139 z 2006 r. poz. 992 ze zm.) orzekło utrzymać w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu organ odwoławczy opisał dotychczasowy tok czynności w sprawie. Wskazał, że w związku z powzięciem informacji z ROPS o wykonywaniu działalności zawodowej przez T.P. w Wielkiej Brytanii i pobieraniu świadczeń rodzinnych od [...]r., organ I instancji wszczął postępowanie w sprawie decyzji przyznającej stronie świadczenie w formie jednorazowej zapomogi z tytułu urodzenia się dziecka T.P. i po jego przeprowadzeniu uchylił własną decyzję z dnia [...]r. nr [...] o przyznaniu tego świadczenia. Podkreślił iż , świadczenia rodzinne, do których należy również jednorazowa zapomoga z tytułu urodzenia się dziecka, przysługują obywatelom polskim, jeżeli zamieszkują na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez okres zasiłkowy, w którym otrzymują świadczenia rodzinne. Podniesiono, że art. 15 b ust. 2 cyt. ustawy stanowi, iż jednorazowa zapomoga przysługuje matce lub ojcu dziecka, opiekunowi prawnemu albo opiekunowi faktycznemu dziecka'- niezależnie od wysokości dochodów, a zatem w rozpatrywanej sprawie osobą uprawnioną jest T.P. -ojciec dziecka T.P., urodzonego [...]r. . zaznaczył, że dokumenty zgromadzone w sprawie dowodzą, iż T.P. przebywa i pracuje w Wielkiej Brytanii od [...]r., gdzie od [...]r. ma przyznane świadczenia rodzinne. Zdaniem organu w przypadku jednorazowej zapomogi trudno mówić o okresie zasiłkowym, albowiem jest to świadczenie jednorazowe. Skoro jednak przepisy art. 1 ust. 3 uzależniają przysługiwanie świadczeń rodzinnych od zamieszkiwania na terytorium RP przez okres zasiłkowy, w którym otrzymują świadczenia, to można wywieść, iż jednorazowa zapomoga (która jest również świadczeniem rodzinnym) przysługuje, jeżeli w dacie jej otrzymania strona zamieszkuje na terytorium RP. Decyzja o przyznaniu Panu T.P. jednorazowej zapomogi została podjęta w dniu [...]r. W tym okresie zamieszkiwał on w Wielkiej Brytanii, gdzie pracował i pobierał świadczenia rodzinne. Podkreślono, że organ I instancji wystąpił do Marszałka Województwa [...] o ustalenie, czy w sprawie zachodzi koordynacja systemów zabezpieczenia społecznego i uzyskał odpowiedź negatywną z uwagi na to, iż nie istnieje konieczność eliminowania skutków podlegania odmiennym systemom zabezpieczenia społecznego różnych państw. T.P. jest bowiem osobą uprawnioną do świadczeń rodzinnych, a z racji wykonywania działalności zawodowej na terenie Wielkiej Brytanii podlega obowiązkom i korzysta z praw wynikających z ustawodawstwa tego państwa na tych samych warunkach, co obywatel tego państwa. Skoro nie zamieszkuje w okresie przyznania prawa do jednorazowej zapomogi na terytorium RP to nie ma prawa do tego świadczenia i dlatego też - zdaniem organu odwoławczego – zasadnie organ I instancji uchylił swoją decyzję nr [...] z dnia [...]r. w sprawie przyznania T.P. jednorazowej zapomogi z tytułu urodzenia się dziecka T.P. w oparciu o art. 32 ustawy o świadczeniach rodzinnych. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach T.P. podnosi, iż mimo pobytu i pracy w Wielkiej Brytanii nie zmienił miejsca stałego zameldowania i była nim nadal Polska. Podnosił, że w chwili składania wniosku przebywał na terytorium Polski, zaś w dacie przyznania mu zasiłku nie otrzymywał jeszcze brytyjskich świadczeń rodzinnych, które przyznano mu dużo później. Podawał, że obecnie przebywa w kraju i jest osobą bezrobotną. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie i przywołało analogiczną argumentację do tej, jaką zamieściło w uzasadnieniu swojej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje; Skarga zasługuje na uwzględnienie. Kontrola legalności zaskarżonej decyzji przeprowadzona w oparciu o postanowienia art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz. U. Nr 153, poz.1269) wykazała, że zaskarżona decyzja nie odpowiada wymogom prawa. Stosownie do postanowień art. 134 § 1 ustawy z .dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 wyżej wymienionej ustawy sąd administracyjny uwzględniając skargę uchyla decyzję w całości lub w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy albo naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy . Na wstępie przyjdzie zauważyć, że skarga zasługiwała na uwzględnienie, jednakże z innych powodów niż podała to strona skarżąca w swojej skardze. Ustawa z dnia 28 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. Nr 139 z 2006 r. poz. 992 ze zm.) określa warunki nabywania prawa do świadczeń rodzinnych oraz zasady przyznawania i wypłacania tych świadczeń (art.1 ust.1). Świadczeniami rodzinnymi są: zasiłek rodzinny oraz dodatki do zasiłku rodzinnego (art.2 pkt.1) oraz świadczenia opiekuńcze: zasiłek pielęgnacyjny i świadczenie pielęgnacyjne (art. 2 pkt 2). Świadczenia rodzinne przysługują obywatelom polskim i cudzoziemcom (spełniającym określone warunki wymienione wart. 1 ust. 2 pkt 2a,b,c ustawy), jeżeli zamieszkują na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez okres zasiłkowy, w którym otrzymują świadczenia rodzinne, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy międzynarodowe o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej. Zgodnie z art. 15b cyt. ustawy, z tytułu urodzenia się żywego dziecka przyznaje się jednorazową zapomogę w wysokości [...] zł na jedno dziecko. Jednorazowa zapomoga przysługuje matce lub ojcu dziecka, opiekunowi prawnemu albo opiekunowi faktycznemu dziecka -niezależnie od wysokości dochodów. Należy przypomnieć organom administracji obu instancji, że podjęcie decyzji jest możliwe dopiero po wypełnieniu wymogów wynikających z postanowień art. 7 oraz art. 77 Kodeksu postępowania administracyjnego, a zatem po wyjaśnieniu wszystkich istotnych okoliczności mających znaczenie dla sprawy. Analiza materiału dowodowego w sprawie pozwala uznać, że jest on niepełny i w takim stanie, który uniemożliwia podjęcie obiektywnego rozstrzygnięcia. Bezspornym w sprawie jest, iż decyzją Nr [...] z dnia [...] roku przyznano stronie prawo do świadczenia w formie jednorazowej zapomogi z tytułu urodzenia się dziecka na dziecko T.P. w kwocie [...] zł. W dniu [...] roku do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w C. Sekcji ds. Świadczeń Rodzinnych wpłynęło pismo nr [...] z Regionalnego Ośrodka Polityki Społecznej Województwa [...] w K., informujące, iż T.P. przyznano w Wielkiej Brytanii świadczenia rodzinne od dnia [...] roku na dzieci: J.P., A.P. i T.P. Właściwa instytucja brytyjska przekazała informację, iż T.P. wykonuje działalność zawodową na terenie Wielkiej Brytanii od dnia [...] roku. Art. 23a pkt 1, pkt 2 ustawy oświadczeniach rodzinnych stanowi, iż w przypadku gdy członek rodziny osoby uprawnionej do świadczeń rodzinnych przebywa poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej w państwie, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, organ właściwy przekazuje wniosek wraz z dokumentami do marszałka województwa. W przypadku wyjazdu członka rodziny do państwa, o którym mowa w ust. 1, po wydaniu przez organ właściwy decyzji przyznającej świadczenia rodzinne, organ właściwy występuje do marszałka województwa o ustalenie, czy w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Koordynacja systemów zabezpieczenia społecznego to regulacje prawne, które uzupełniają prawo wewnętrzne danego państwa, chroniąc osoby wykonujące pracę za granicą przed utratą ochrony w zakresie zabezpieczenia społecznego. Regulacje te - poprzez zapewnienie harmonijnego współistnienia systemów zabezpieczenia społecznego poszczególnych państw - służą ochronie interesów osób przemieszczających się w celu podejmowania zatrudnienia i posiadających okresy zatrudnienia przebyte na terytorium różnych państw. Europejska koordynacja systemu zabezpieczenia społecznego oparta jest przede wszystkim na zasadzie jedności stosowanego ustawodawstwa. Oznacza to, że osoba przemieszczająca się po terytorium kilku państw Unii Europejskiej może podlegać ustawodawstwu tylko jednego państwa. Zapobiega to tzw. negatywnemu konfliktowi uprawnień w przypadku, gdy ktoś pracuje w kilku krajach, ale nie jest objęty ubezpieczeniem w żadnym z nich. Przepisy zapobiegają również wystąpieniu sytuacji odwrotnej, czyli tzw. pozytywnemu konfliktowi uprawnień, który występuje, gdy ktoś jest ubezpieczony w kilku państwach i ma w związku z tym większe uprawnienia niż osoba pracująca stale i nieprzerwanie w tym samym kraju. Osoba korzystająca z prawa do swobodnego poruszania się po Wspólnocie nie powinna się znaleźć ani w warunkach gorszych, ani lepszych aniżeli osoba, która całe życie mieszkała i pracowała w tym samym państwie. W dniu [...] roku do organu I instancji wpłynęło pismo Nr [...] z dnia [...] roku z Regionalnego Ośrodka Polityki Społecznej Województwa [...] w K., w którym – według stanowiska organów obydwu instancji - Marszałek Województwa ustalił, że w przedmiotowej sprawie nie zachodzi koordynacja systemów zabezpieczenia społecznego W pierwszej kolejności przyjdzie stwierdzić, że pismo podpisane z upoważnienia Marszałka Województwa przez Kierownika Działu Koordynacji Systemów Zabezpieczenia Społecznego Regionalnego Ośrodka Polityki Społecznej Województwa [...] zawiera w swojej treści sprzeczne informacje , co do tego, czy w przedmiotowej sprawie zachodzi koordynacja systemów zabezpieczenia społecznego. W piśmie tym bowiem wskazano, że "... z mocy art. 13 a rozporządzenia Rady EWG Nr 1408/71 z dnia 14.06. 1971 r. w zakresie świadczeń rodzinnych Pan T.P. podlega w okresie wykonywania działalności zawodowej ustawodawstwu państwa , w którym wykonuje działalność zawodową." Takie sformułowanie wskazuje zatem wprost, iż w przedmiotowym przypadku zachodzi koordynacja systemów zabezpieczenia społecznego. W następnym jednakże zdaniu tego pisma, znajdujemy twierdzenie przeciwne, a mianowicie " W związku z powyższym w sprawie Pana T.P. nie zachodzi koordynacja systemów zabezpieczenia społecznego w zakresie świadczeń rodzinnych, bowiem nie istnieje konieczność eliminowania skutków podlegania odmiennym systemom zabezpieczenia społecznego różnych państw." W tym stanie rzeczy, bez uprzedniego wyjaśnienia przez uprawniony do tego organ (Marszałka Województwa – art. 23 a ust. 3 ustawy) tej oczywistej sprzeczności, nie sposób przyjąć – jak to uczyniły w sprawie organy obydwu instancji – iż w przedmiotowej sprawie nie zachodzi koordynacja systemów zabezpieczenia społecznego w zakresie świadczeń rodzinnych, a co za tym idzie kwestia ta wymaga ponownego wyjaśnienia. Tym bardziej, iż zgodnie z treścią przepisu art. 23 a ust. 5 (w jego brzmieniu na dzień wydania zaskarżonej decyzji) w przypadku gdy marszałek województwa w sytuacji, o której mowa w ust. 2, ustali, mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, organ właściwy uchyla decyzję przyznającą świadczenia rodzinne od dnia, w którym osoba stała się uprawniona do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia że społecznego. Z powyższego zapisu wynikało przeto - dla organu I instancji - uprawnienie do działania jedynie w sytuacji, gdy marszałek województwa ustalił, iż mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. W rozpatrywanej tu sprawie organy działały zaś przy założeniu, iż taka sytuacja nie występuje w przedmiotowej sprawie. Konsekwencją niniejszego wyroku jest powrót sprawy do rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji. Organ ten, kierując się naprowadzonymi, a zamieszczonymi w niniejszym wyroku wywodami, winien przeprowadzić postępowanie dowodowe, a następnie podjąć rozstrzygnięcie w sprawie, stosownie do uzyskanego materiału dowodowego. Organ orzekający zwróci też uwagę na okoliczność, iż z dniem 01 stycznia 2009 r. uległa zmianie treść przepisu art. 15 b ustawy o świadczeniach rodzinnych, który obecnie w ust. 4 stanowi, iż jednorazowa zapomoga nie przysługuje, jeżeli członkowi rodziny przysługuje za granicą świadczenie z tytułu urodzenia dziecka, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej. Wobec powyższego na podstawie art. 145 § 1 pkt. 1 lit. "c" ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uchylono zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ja decyzję organu pierwszej instancji. Ponieważ zaskarżona decyzja została wyeliminowana z obrotu prawnego, a wyrok sądu jest nieprawomocny, w oparciu o art. 152 cyt. ustawy stwierdzono, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu.