IV SA/Gl 1464/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia WSA Beata Kalaga-Gajewska (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Małgorzata Walentek Asesor WSA Edyta Żarkiewicz Protokolant Referent stażysta Izabela Auguścik - Michułka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 sierpnia 2007 r. sprawy ze skargi M. R. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie dodatku kombatanckiego oddala skargę. M. R. wnioskiem z dnia [...] 2006 r. zwrócił się do Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. o przyznanie dodatku kombatanckiego. Podniósł, że jest następcą prawnym ojca F. R. rozstrzelanego w obozie koncentracyjnym za działalność [...]. Decyzją z dnia [...] r. Nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych umorzył postępowanie o przyznanie dodatku kombatanckiego. Podstawę materialnoprawną wydania tej decyzji stanowił art. 16 ust. 4 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (tj. Dz. U. z 2002 r., Nr 42, poz. 371 z późn. zm.), zwanej dalej w skrócie ustawą o kombatantach, w związku z § 2 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 15 lipca 1991 r. w sprawie trybu postępowania przy przyznawaniu dodatku kombatanckiego oraz emerytur i rent, w drodze wyjątku, kombatantom i innym osobom uprawnionym (Dz. U. Nr 65, poz. 283). W jej uzasadnieniu organ administracji ustalił, że nie jest organem właściwym do rozpoznania sprawy, gdyż nie jest organem do spraw emerytur i rent. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy M. R. wyraził swoje niezadowolenie z treści otrzymanej decyzji i podniósł, iż jego mama W. R. otrzymała w [...] r. emeryturę kombatancką wyłącznie na podstawie dokumentów stwierdzających, że jej mąż a zarazem jego ojciec w [...] r. został rozstrzelany w B. przez komendanta niemieckiego obozu za działalność narodowo-wyzwoleńczą. W związku z tym jako jego syn i następca prawny oraz ofiara niemieckich zbrodni wojennych uważa się za osobę pokrzywdzoną i domaga się wynagrodzenia za doznane krzywdy. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. decyzją z dnia [...] r. nr [...], wydaną na podstawie art. 127 § 3 i art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego utrzymał w mocy decyzję własną z [...] r. Nr [...] o umorzeniu postępowania administracyjnego. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia wyjaśnił, że ustawa o kombatantach nie daje podstaw do przyznania uprawnień dzieciom pozostałym po kombatantach lub innych osobach uprawnionych. Powołując się na treść art. 16 ust. 1 ustawy o kombatantach zaznaczył, że jeżeli członkowie rodzin pozostali po kombatantach spełniają określone w nim wymagania do uzyskania renty rodzinnej, to mogą zwrócić się o jej przyznanie do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, jako odpowiedniego organu do spraw emerytur i rent. Jedynie wówczas, gdyby zainteresowany posiadał rentę rodzinną, mógłby się ubiegać o dodatek kombatancki, o którym mowa w art. 16 ust. 4 samej ustawy o kombatantach. Poinformował również, że Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. nie jest organem właściwym do rozpoznania wniosku M. R., który powinien być złożony we właściwym miejscowo Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych wraz z dokumentami potwierdzającymi działalność kombatancką F. R.. W skardze z dnia [...] 2006 r. M. R. uznał powyższą decyzję za krzywdzącą i domagał się przyznania dodatku finansowego do emerytury. Wywiódł, że to jego uprawnienie wynika wprost z decyzji Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. z dnia [...] r., na podstawie której jego mamie przyznano emeryturę wypacaną przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Skarżący jeszcze raz podkreślił, że jako następca prawny i ofiara niemieckich zbrodni wojennych przeciwko ludzkości popełnionych przez Nazistowską Trzecią Rzeszę Niemiecką doznał nieodwracalnych krzywd, szkód i cierpień z powodu rozstrzelania jego ojca, który podczas działań wojennych udzielał różnego rodzaju pomocy ludności polskiej i żydowskiej. W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. wniósł o jej oddalenie nie znajdując przesłanek do jej uwzględnienia oraz o rozpatrzenie sprawy w trybie uproszczonym. W piśmie z dnia [...] 2007 r. skarżący wniósł o rozpatrzenie skargi w trybie zwykłym. Na rozprawie skarżący zaprezentował zarzuty takie jak w skardze i zaznaczył, że podczas działań wojennych jego rodzice udzielali schronienia osobom narodowości żydowskiej. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie wskazać należy, że sądy administracyjne, w tym sąd wojewódzki, sprawują wymiar sprawiedliwości między innymi poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, która jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej - art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.). Uzupełnieniem powyższego jest treść art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), zwanej dalej w skrócie P.p.s..a, w którym wskazano, iż te sądy stosują środki określone w ustawie. Powyższe regulacje określają podstawową funkcję sądownictwa administracyjnego i toczącego się przed nim postępowania, a jest nią sprawowanie wymiaru sprawiedliwości poprzez działalność kontrolną nad wykonywaniem administracji publicznej. W ramach tej kontroli sąd bada czy przy wydaniu decyzji doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego, jak i procesowego odpowiednio w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy bądź mogącym mieć istotny wpływ albo stanowiącym podstawę do wznowienia postępowania lub stwierdzenia jej nieważności (por. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a -c, § 2 i 3 P.p.s.a.). Sąd administracyjny nie bada natomiast celowości, czy też słuszności zaskarżonego aktu. Nie jest zatem władny oceniać takich okoliczności jak pokrzywdzenie strony decyzją wówczas, gdy wiąże się ona z negatywnymi skutkami dla strony bądź jej rodziny, ale związany jest normą prawną odzwierciedlającą wolę ustawodawcy, wyrażoną w treści odpowiedniego przepisu prawa. Jednocześnie w oparciu o art. 134 § 1 P.p.s.a. sąd dokonuje z urzędu kontroli rozstrzygnięć administracji publicznej pod względem ich zgodności z prawem i nie jest związany w tym zakresie zarzutami, podstawą prawną i wnioskami sformułowanymi w skardze. Rozpoznając sprawę w ramach wskazanych kryteriów stwierdzić należy, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie również z przyczyn, które Sąd zobowiązany był wziąć pod uwagę z urzędu. Stosownie do treści art. 61 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.), dalej K.p.a., postępowanie administracyjne wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu. Jednocześnie przepis art. 61 § 3 K.p.a. stanowi, że datą wszczęcia postępowania na żądanie strony jest dzień doręczenia żądania organowi administracji publicznej. Po wniesieniu przez osobę fizyczną żądania wszczęcia określonego postępowania administracyjnego, obowiązkiem organu administracji publicznej jest dokonanie oceny formalnej i procesowej wniesionego podania. Przez ocenę formalną należy rozumieć sprawdzenie, czy podanie odpowiada wymaganiom formalnym dla tego rodzaju pisma zgodnie z art. 63 § 1 K.p.a. Natomiast przez ocenę procesową, należy rozumieć stwierdzenie istnienia przesłanek koniecznych do wszczęcia postępowania, art. 1 pkt 1 K.p.a. i art. 28 K.p.a., w tym także ustalenie zdolności organu administracji do prowadzenia postępowania w tej sprawie i wydania stosownej decyzji (por. art. 19 i art. 27 K.p.a.). Zgodnie z zasadą wyrażoną w art. 19 K.p.a. organy administracji mają obowiązek przestrzegania z urzędu swojej właściwości. Wydanie decyzji przez organ niewłaściwy skutkuje tym, że jest ona obciążona wadą nieważności, o której mowa w art. 156 § 1 pkt 1 K.p.a. Organ administracji ma zatem obowiązek badać swoją właściwość rzeczową, miejscową i instancyjną w każdym stadium postępowania. Obowiązek przestrzegania właściwości przez organ rozciąga się na postępowanie pierwszej instancji oraz postępowanie odwoławcze i obejmuje zarówno tryb zwyczajny postępowania administracyjnego, jak i tryby nadzwyczajne, stosowane w celu weryfikacji decyzji. W przypadku negatywnej oceny złożonego podania (wniosku), a zwłaszcza w przypadku ustalenia, iż sprawa objęta treścią żądania nie jest sprawą administracyjną w rozumieniu art. 1 pkt. 1 K.p.a., czy też pochodzi od podmiotu nie będącego stroną tegoż postępowania w rozumieniu art. 28 K.p.a., bądź gdy została skierowana do organu niewłaściwego, obowiązkiem organu administracji publicznej jest podjęcie stosownych czynności procesowych określonych w Kodeksie postępowania administracyjnego, a w szczególności wezwanie strony do usunięcia braków formalnych podania, pozostawienie podania bez rozpoznania, przekazanie sprawy do organu właściwego lub zwrot podania z odpowiednim pouczeniem. Jeżeli więc żądanie strony nie dotyczy sprawy podlegającej rozstrzygnięciu co do istoty przez organ administracji publicznej, to mamy do czynienia z bezprzedmiotowością tegoż postępowania i postępowanie takie winno ulec umorzeniu. Wówczas, gdy organ administracji publicznej stwierdzi swoją niewłaściwość na etapie postępowania pierwszoinstancyjnego, to zobowiązany jest umorzyć postępowanie jako bezprzedmiotowe na podstawie art. 105 § 1 K.p.a., co miało miejsce w rozpoznawanej sprawie. Powołany przepis odnosi się do sytuacji, gdy postępowanie administracyjne podlega obligatoryjnemu umorzeniu, a jedyną przesłanką takiego rozstrzygnięcia jest bezprzedmiotowość tego postępowania. W rozpatrywanej sprawie nie można zgodzić się ze stanowiskiem skarżącego, że umorzenie postępowania przed organem pierwszej instancji i utrzymanie w mocy tego orzeczenia przez organ drugiej instancji merytorycznie rozstrzygnęło sprawę. Umorzenie postępowania administracyjnego z powodu jego bezprzedmiotowości, wynikającej z naruszenia przepisów o właściwości, czy to na podstawie art. 105 § 1 K.p.a., czy to na podstawie art. 138 § 2 pkt 2 K.p.a. kończy jedynie postępowanie administracyjne w danej instancji bez merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy. W doktrynie przyjmuje się w związku z tym, iż bezprzedmiotowość postępowania zachodzi wtedy, gdy "brak jest któregoś z elementów materialnego stosunku prawnego, a wobec tego nie można wydać decyzji załatwiającej sprawę przez rozstrzygnięcie co do istoty" (B. Adamiak, J. Borkowski - Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Wyd. C.H. Beck, W-wa 1996 r., str. 462). Stanowisko takie potwierdza dotychczasowe orzecznictwo sądowe m. in. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 maja 2002 r., sygn. I SA 2470/00, Lex nr 81745 i z dnia 18 kwietnia 1995 r., sygn. SA/Ld 2424/94, ONSA 1996, z. 2, poz. 803. W tym miejscu zaznaczyć trzeba, że zgodnie z art. 16 ust. 1 ustawy o kombatantach kombatantom i innym osobom uprawnionym, które nie mają prawa do emerytury lub renty na podstawie przepisów o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych oraz ich rodzin lub na podstawie innych przepisów, jeżeli nie mają niezbędnych środków utrzymania, może być przyznana w drodze wyjątku: 1) emerytura, jeżeli osiągnęli wiek: 55 lat kobieta i 60 lat mężczyzna, 2) renta inwalidzka, jeżeli zostali zaliczeni do jednej z grup inwalidów. Zacytowany przepis stosuje się odpowiednio do członków rodzin pozostałych po kombatantach i innych osobach uprawnionych, jeżeli spełniają warunki wymagane do uzyskania renty rodzinnej (art. 16 ust. 2 ustawy o kombatantach). Tym samym, aby wniosek skarżącego mógł zostać rozstrzygnięty pozytywnie, to winien on spełnić warunki do emerytury i renty, o których mowa w ust. 1 i 2 art. 16 ustawy o kombatantach. Jednocześnie z art. 16 ust. 3, 4 i 6 ustawy o kombatantach wynika, że świadczenia te przyznaje Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, a Minister Pracy i Polityki Socjalnej w porozumieniu z Kierownikiem Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych określa, w drodze rozporządzenia, tryb postępowania w sprawach, o których mowa w art. 15 i 16 ustawy o kombatantach. Przepisem wykonawczym w tym zakresie jest rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 15 lipca 1991 r. w sprawie trybu postępowania przy przyznawaniu dodatku kombatanckiego oraz emerytur lub rent, w drodze wyjątku, kombatantom i innym osobom uprawnionym (Dz. U. Nr 65, poz. 283). Z treści § 2 i § 3 tego rozporządzenia wynika, że postępowanie w sprawie przyznania dodatku kombatanckiego wszczyna się na podstawie pisemnego wniosku zgłoszonego do organu właściwego do spraw emerytur i rent, a do wniosku należy dołączyć dokumenty stwierdzające przyznanie uprawnień kombatanckich. Wnioski o przyznanie, w drodze wyjątku, emerytury lub renty przyjmują stowarzyszenia kombatanckie i organy rentowe Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Stowarzyszenia kombatanckie i organy rentowe Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, po zbadaniu zasadności wniosku o przyznanie świadczeń, badają sytuację materialną osoby ubiegającej się o świadczenie oraz członków jej rodziny, a następnie opiniują i przekazują wniosek, wraz z dokumentacją, do oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, właściwego ze względu na miejsce zamieszkania osoby, której wniosek dotyczy. Reasumując, skarżący zgodnie z pouczeniem znajdującym się w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji powinien złożyć pisemny wniosek do właściwego ze względu na miejsce zamieszkania oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, celem przyznania w drodze wyjątku renty rodzinnej. Złożony bowiem w rozpatrywanej sprawie wniosek nie podlega rozstrzygnięciu co do istoty przez Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych. Dlatego też wszczęte tym wnioskiem postępowanie administracyjne z uwagi na jego bezprzedmiotowość zostało umorzone. Mając na względzie przedstawione powyżej okoliczności faktyczne sprawy i dokonane rozważania prawne, zdaniem Sądu, skarga nie zasługuje na uwzględnienie, z uwagi na cytowane na wstępie uregulowania P.p.s.a. i Kodeksu postępowania administracyjnego, jak również ustawy o kombatantach. Organ administracji orzekający w sprawie przy jej rozpatrzeniu nie dopuścił się naruszenia przepisów zarówno postępowania administracyjnego w stopniu mającym istotny wpływ na jej wynik, gdyż prawidłowo ocenił zaistniały w niej stan faktyczny, jak i nie naruszył przepisów prawa materialnego, które miały w niej zastosowanie. Również w zakresie podstawy prawnej zaskarżonego rozstrzygnięcia nie stwierdzono nieprawidłowości, które uzasadniałyby uwzględnienie skargi. W wyniku kontroli tego rozstrzygnięcia w trybie art. 134 P.p.s.a. Sąd również nie dostrzegł uchybień skutkujących jego wzruszeniem. Z przytoczonych powodów zarzuty skargi okazały się nieuzasadnione. W tym stanie rzeczy skarga, na podstawie art. 151 P.p.s.a., nie zasługuje na uwzględnienie, a podjęte w sprawie zaskarżone rozstrzygnięcie pomimo subiektywnych odczuć skarżącego należy uznać za prawidłowe.