IV SA/Gl 147/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Szczepan Prax Sędziowie Sędzia WSA Andrzej Matan (spr.) Sędzia NSA Tadeusz Michalik Protokolant Paulina Nowak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 31 stycznia 2012 r. sprawy ze skargi A. Ż. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] r.. nr [...] w przedmiocie zwrotu nienależnego świadczenia uchyla zaskarżoną decyzję i określa, że nie może być ona wykonana. Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Prezydent Miasta S. zobowiązał A.Ż. do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń za okres od 21 września 2009 r. do 30 października 2009 r. w postaci stypendium szkoleniowego w kwocie 828,00 zł. Jak podniósł w uzasadnieniu rozstrzygnięcia, w wyniku przeprowadzonego postępowania ustalono, iż we wskazanym wyżej okresie strona pobierała nienależne świadczenia z Funduszu Pracy. Zgodnie z art. 76 ust. 1 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (j.t.Dz.U. z 2008 r. , Nr 69, poz. 415 ze zm., dalej: ustawa o promocji zatrudnienia) osoba, która pobrała nienależne świadczenie pieniężne jest zobowiązana do jego zwrotu w terminie 14 dni od daty doręczenia decyzji, kwoty otrzymanego świadczenia wraz z przekazaną od tego świadczenia zaliczką na podatek dochodowy od osób fizycznych oraz składką na ubezpieczenie zdrowotne. W odwołaniu od powyższej decyzji A.Ż. wyjaśniła, iż od dnia 11 lutego 2009 r. była zarejestrowana jako bezrobotna, z prawem zasiłku, w Powiatowym Urzędzie Pracy w S. Od dnia 21 kwietnia 2009 r. brała udziale w projekcie (szkoleniu) dla bezrobotnych " Projekt o projektach – Kuźnia specjalistów ds. Funduszy Unijnych " realizowanym przez A sp. z o.o. z siedzibą w S. (dalej: A), oddział K., współfinansowanego ze środków Wojewódzkiego Urzędu Pracy w K. Przed podpisaniem umowy szkoleniowej z firmą A złożyła w niej zaświadczenie z PUP potwierdzające, iż jest ona osobą bezrobotną z prawem do zasiłku. O pracownika firmy uzyskała zapewnienie, że nie będzie podlegać ubezpieczeniu społecznemu z tytułu udziału w szkoleniu. Po wymianie korespondencji miedzy firmą A a WUP, na czas pobierania zasiłku, czyli do sierpnia 2009 r., w dniu 28 maja 2009 r. zrzekła się stypendium z tytułu udziału w wyżej wymienionym programie. Według informacji uzyskanych w firmie A nie powinna być ubezpieczona z tytułu szkolenia ze względu na przysługujące jej ubezpieczenie z PUP. Nie podpisywała dokumentu zgłoszenia do ubezpieczeń społecznych-ZUS ZUA, zaś pierwsze pieniądze z tytułu udziału w szkoleniu otrzymała dopiero w październiku 2009 r. Zarzuca pracownikom PUP oraz organowi odwoławczemu nienależyte wyjaśnienie rzeczywistego stanu sprawy. Wobec firmy A podnosi zarzut poświadczenia nieprawdy, co należy wiązać z wyjaśnieniem z dnia 8 lutego 2010 r. skierowanym do PUP w S., w którym znajduje się informacja o podleganiu przez A.Ż. ubezpieczeniu społecznemu i zdrowotnemu w związku zawarciem umowy stypendialnej w dniu 21 kwietnia 2009 r. oraz odprowadzaniu przez firmę składek z tytułu ubezpieczenia. Decyzją z dnia [...]r. Nr [...], Wojewoda [...] utrzymał w mocy wyżej wymienioną decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że A.Ż. została zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy w S. 11.02.2009 r., uzyskując status osoby bezrobotnej z prawem do zasiłku od dnia 19.02.2009 r. w wysokości 551,80 zł. miesięcznie. Następnie prawo do zasiłku dla bezrobotnych utraciła od dnia 19 sierpnia 2009 r. ze względu na upływ okresu czasu, przez który mogła go pobierać. O utracie tego prawa orzeczono w drodze decyzji z dnia [...] r. nr [...]. W wyniku wznowienia postępowania Prezydent Miasta S. decyzją z dnia [...]r. nr [...] uchylił kilka swoich rozstrzygnięć dotyczących strony, w tym m.in. decyzję z dnia [...]r. nr [...] o przyznaniu prawa do stypendium wysokości 184,00 zł w okresie odbywania szkolenia od dnia.21 września 2009 r. i z dnia 9 października 2009 r. o przyznaniu prawa do stypendium wysokości 644,00 zł w okresie odbywania szkolenia od dnia 1 października 2009 r. oraz orzekł o utracie statusu bezrobotnej i umorzeniu postępowań w sprawie przyznania stypendium. Podstawą wznowienia postępowania było uzyskanie informacji o zawarciu umowy z firmą A w sprawie udziału w projekcie " Projekt o projektach – Kuźnia specjalistów ds. Funduszy Unijnych ", co skutkowało objęciem strony ubezpieczeniem społecznym i ubezpieczeniem zdrowotnym. To z kolei spowodowało, iż zaistniała przesłanka utraty przez nią statusu osoby bezrobotnej oraz prawa do zasiłku w dacie przystąpienia do projektu. Powyższa decyzja została utrzymana w mocy przez organ odwoławczy, od którego rozstrzygnięcia została wniesiona skarga do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach. W przedmiotowej sprawie, zdaniem Wojewody, zaistniały przesłanki do podjęcia decyzji w sprawie zwrotu nienależnie pobrane świadczenia w postaci stypendium, określone w art. 76 ust.1 i ust. 2 pkt. 1 ustawy o promocji zatrudnienia. Zgodnie z art. 76 ust. 1, osoba, która pobrała nienależne świadczenie pieniężne, jest obowiązana do zwrotu, w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji, kwoty otrzymanego świadczenia wraz z przekazaną od tego świadczenia zaliczką na podatek dochodowy od osób fizycznych oraz składką na ubezpieczenie zdrowotne. Za nienależnie pobrane świadczenie pieniężne, wedle ust. 2 pkt. 1 tego artykułu uważa się świadczenie pieniężne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie prawa do jego pobierania, jeżeli pobierający to świadczenie był pouczony o tych okolicznościach Jak podkreślono, w dniu rejestracji tj. 11 lutego 2009 r., A.Ż. zapoznała się z prawami i obowiązkami osoby bezrobotnej, w tym zobowiązała się do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia z Funduszu Pracy w przypadku niespełnienia warunków przewidzianych w ustawie. Potwierdza to oświadczenie strony z dnia [...]r. w części "C" karty rejestracyjnej bezrobotnego, z jej podpisem oraz informacja dla osób rejestrujących się w PUP, której odbiór strona potwierdziła swoim podpisem w tym samym dniu. O ustaniu prawa do pobierania świadczenia przesądza fakt, iż utraciła ona status osoby bezrobotnej i prawo do zasiłku z dniem 21 kwietnia 2009 r. Wobec tego kwota pobranego stypendium za okres od 21 września 2009 r. do 30 października 2009 r. podlega zwrotowi jako świadczenie nienależne. Pouczono także stronę o możliwościach wynikających z art. 76 ust. 7 ustawy. Na tej podstawie starosta może odroczyć termin płatności lub rozłożyć na raty nienależnie pobrane świadczenie, zwrot refundacji oraz jednorazowo przyznanych środków w przypadkach, o których mowa w art. 46 ust. 2 i 3, albo po zasięgnięciu opinii powiatowej rady zatrudnienia umorzyć te należności w całości albo w części, jeżeli wystąpiła jedna z przesłanek wymienionych w tym przepisie. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach A.Ż. podnosi, iż w trakcie postępowania prowadzonego przez PUP w S. miały miejsce uchybienia formalne i błędna interpretacja odpowiednich przepisów. Przyznaje to sam organ odwoławczy uchylając decyzja nr [...] rozstrzygnięcie Prezydenta Miasta S. nr [...] oraz umarzając postępowanie. Nie akceptuje stwierdzenia organu odwoławczego jakoby przedstawione przez nią dowody nie były znane organom obu instancji. Do skargi załącza odpowiedź WUP w K. z dnia [...]r. w sprawie dotyczącej kwestii podlegania ubezpieczeniu społecznemu z tytułu udziału w projekcie. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wyjaśnił także, iż wyraził swoje stanowisko w kwestii podlegania ubezpieczeniu społecznemu w decyzji z dnia [...] r. [...], zaskarżonej do Sądu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Na wstępie podkreślić należało, iż sądy administracyjne zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) sprawują wymiar sprawiedliwości w zakresie swojej właściwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym § 2 cytowanego przepisu stanowi, iż kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Na podstawie art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), zwanej dalej p.p.s.a. Sąd, uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla zaskarżoną decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi; naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Ponadto stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 K.p.a. lub w innych przepisach, albo stwierdza ich wydanie z naruszeniem prawa. W wyniku przeprowadzenia kontroli zaskarżonej decyzji pod względem zgodności z prawem Sąd – na podstawie art. 134 § 1 P.p.s.a., nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną – stwierdził, że przy wydaniu decyzji zostały naruszone przepisy prawa materialnego a wobec tego skarga zasługiwała na uwzględnienie. Na wstępie rozważań wskazać należy, że kwestią sporną w niniejszej sprawie jest zasadność orzeczenia o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia pobranego przez skarżącą z tytułu pobranego stypendium. Podstawę prawną rozstrzygnięcia stanowił art. 76 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 w zw. z art. 2 ust. 1 pkt 2 lit. l) ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (tj. Dz.U. z 2008 r. Nr 69 poz. 415 ze zm.). Zgodnie z art. 76 ust. 1, osoba, która pobrała nienależne świadczenie pieniężne, jest obowiązana do zwrotu, w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji, kwoty otrzymanego świadczenia wraz z przekazaną od tego świadczenia zaliczką na podatek dochodowy od osób fizycznych oraz składką na ubezpieczenie zdrowotne. Za nienależnie pobrane świadczenie pieniężne, wedle ust. 2 pkt. 1 tego artykułu uważa się świadczenie pieniężne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie prawa do jego pobierania, jeżeli pobierający to świadczenie był pouczony o tych okolicznościach. Analiza wskazanych przepisów pozwala na przyjęcie tezy, iż do uznania świadczenia za nienależnie pobrane, a tym samym do orzeczenia o obowiązku jego zwrotu, konieczne jest spełnienie trzech przesłanek: po pierwsze – zaistnienie okoliczności powodujących ustanie prawa do świadczenia; po drugie – wypłata, mimo tego, świadczenia; po trzecie – pouczenie pobierającego świadczenie o okolicznościach powodujących utratę prawa do jego pobierania. W ocenie Sądu, w rozpatrywanej sprawie dwie pierwsze z wymienionych przesłanek niewątpliwie zachodzą. W świetle art. 41 ust. 1 ustawy o promocji zatrudnienia prawo do stypendium ze środków Funduszu Pracy przysługuje bezrobotnemu w okresie odbywania szkolenia, na które został skierowany przez starostę. Rozumując zatem a contrario osobie, która nie spełnia wymogów uznania jej za bezrobotną w rozumieniu art. 2 ust.1 pkt. 2 ustawy, stypendium takie nie przysługuje. W takiej sytuacji obowiązkiem właściwego organu administracji, w myśl art. 9 ust. 1 pkt. 14 lit. b) ustawy, jest podjęcie decyzji o pozbawieniu prawa do stypendium. Jak wynika z materiału zgromadzone w sprawie, skarżąca utraciła status osoby bezrobotnej z dniem 21 kwietnia 2010 r., w wyniku prawomocnej decyzji Prezydenta Miasta S. z dnia [...] nr [...], utrzymanej w mocy przez Wojewodę [...] rozstrzygnięciem z dnia [...]r. nr [...]. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wyrokiem z dnia 30 maja 2011 r. sygn. akt IV SA/Gl 671/10 oddalił skargę wniesioną w tej sprawie. Utrata statusu osoby bezrobotnej nastąpiła ze względu na objęcie strony ubezpieczeniem społecznym i ubezpieczeniem zdrowotnym w związku z udziałem w szkoleniu prowadzonym przez firmę A w ramach projektu " Projekt o projektach – Kuźnia specjalistów ds. Funduszy Unijnych ", z dniem przystąpienia do projektu. W świetle definicji bezrobotnego zawartej w art. 2 ust. 1 pkt 2 lit. l ustawy o promocji zatrudnienia, jednym z warunków zachowania tego statusu jest niepodleganie, na podstawie odrębnych przepisów, obowiązkowi ubezpieczenia społecznego, z wyjątkiem ubezpieczenia społecznego rolników. W rozpatrywanej sprawie bezsporne pozostaje fakt, iż A.Ż. mimo zaistnienia podstawy do utraty prawa do stypendium (w ślad za utratą statusu osoby bezrobotnej) stypendium takie pobierała w okresie czasu od 21 września 2009 r. do 30 października 2009 r. Daleko idące wątpliwości budzi natomiast problem spełnienia trzeciej z wymienionych wyżej przesłanek uzasadniających zwrot nienależnego świadczenia. Organ odwoławczy w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji przyjął, iż skarżąca została prawidłowo pouczona o okolicznościach powodujących utratę prawa do zasiłku. Twierdzenie to opierał na fakcie zapoznania się przez nią, w dniu rejestracji tj. 11 lutego 2009 r., z prawami i obowiązkami osoby bezrobotnej, w tym zobowiązaniem do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia z Funduszu Pracy w przypadku niespełnienia warunków przewidzianych w ustawie. Potwierdza to, w jego ocenie, także oświadczenie strony z dnia [...]r. w części "C" karty rejestracyjnej bezrobotnego, z jej podpisem oraz informacja dla osób rejestrujących się w PUP, której odbiór strona potwierdziła swoim podpisem w tym samym dniu. Jak ustalono wcześniej, okolicznością powodującą utratę prawa do zasiłku w rozpatrywanej sprawie był fakt utraty statusu osoby bezrobotnej, związany z tym, że skarżąca nawiązując umowę z firmą A w sprawie przystąpienia do udziału w projekcie szkoleniowym i uzyskując w związku z tym prawo do stypendium z tego tytułu, jednocześnie zaczęła podlegać obowiązkowemu ubezpieczeniu społecznemu i zdrowotnemu, co powodowało utratę statusu bezrobotnego (por. wyrok z dnia 30 maja 2011 r. sygn. akt IV SA/Gl 671/10, Centralna Baza Orzecznictwa Sądów Administracyjnych). Zatem, zdaniem Sądu, prawidłowe pouczenie o okolicznościach powodujących utratę prawa do zasiłku powinno zawierać informacje : 1/ o skutkach utraty statusu bezrobotnego dla prawa do stypendium pobieranego przez osobę bezrobotna na podstawie art. 41 ust. 1 ustawy o promocji zatrudnienia ; 2/ o podstawach (przesłankach) utraty statusu osoby bezrobotnej, w szczególności zaś o przesłance w postaci niepodlegania, na podstawie odrębnych przepisów, obowiązkowi ubezpieczeniu społecznemu, z wyjątkiem ubezpieczenia społecznego rolników. Wbrew twierdzeniom organu odwoławczego tego rodzaju pouczenie nie znalazło się w dokumencie " Informacja dla osób rejestrujących się w Powiatowym Urzędzie Pracy", podpisanym przez skarżącą w dniu 11 lutego 2009 r. Nie ma w nim bowiem informacji o skutkach utraty statusu osoby bezrobotnej dla praw do stypendium, nie ma również w nim mowy o skutkach podlegania, na podstawie odrębnych przepisów, obowiązkowi ubezpieczeniu społecznemu dla zachowania statusu bezrobotnego. Jedynie w punkcie 12 części I tego dokumentu znajduje się stwierdzenie, iż bezrobotnym może być osoba , która "Nie posiada wpisu do ewidencji działalności gospodarczej albo nie podlega na podstawie odrębnych przepisów obowiązkowi ubezpieczenie społecznego rolników /w KRUS-ie/." W istocie rzeczy wymagane pouczenie nie mogło zostać tam zamieszczone, bowiem przepis art. 2 ust. 1 pkt. 2 lit. l) ustawy o promocji zatrudnienia (a więc ten , który przesądził o utracie przez skarżącą statusu osoby bezrobotnej) został dodany na mocy art. 1 pkt 1 lit. a) tiret drugie ustawy z dnia 16 grudnia 2010 r. o zmianie ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 257, poz. 1725), zaś wszedł w życie z dniem 1 lutego 2011 r. W oświadczeniu bezrobotnego złożonego przez skarżącą w dniu [...] r., pod rygorem odpowiedzialności karnej (część "C" karty rejestracyjnej, k.3), rzeczywiście w pkt. 8 znajduje się stwierdzenie; "Nie podlegam obowiązkowi ubezpieczenia społecznego lub zaopatrzenia emerytalnego", jednakowoż oświadczenie to było składane w stanie faktycznym na dzień 11 lutego 2011 i wedle tego stanu należy oceniać jego wiarygodność. Natomiast w żaden sposób nie wynika z niego, aby podleganie w przyszłości obowiązkowi ubezpieczenie społecznego powodowało utratę statusu bezrobotnego. Nie zmienia tego zamieszczenie w pkt. 16 oświadczenia zobowiązania do zwrotu zasiłku w związku z zaistnieniem okoliczności zawartych w art. 76 ust. 1 ustawy o zatrudnieniu i bezrobociu. To właśnie z tego przepisu przecież wynika, że bezrobotny powinien zostać pouczony o okolicznościach powodujących utratę prawa do zasiłku. Przyjdzie także zauważyć, iż problem konsekwencji przystąpienia skarżącej do projektu realizowanego przez firmę A dla statusu osoby bezrobotnej, jak również dla prawa do stypendium dla bezrobotnego. Wyrazem tego jest pismo Zastępcy Dyrektora Wojewódzkiego Urzędu Pracy w K. z dnia [...]r. kierowane do skarżącej, w którym przyznano, iż Beneficjent (firma A) nie dopełnił w stopniu wystarczającym obowiązku informacyjnego dotyczącego konsekwencji działań podejmowanych przez uczestników projektu. Chodziło m.in. o możliwość rezygnacji pobierania stypendium przez uczestnika. W tym stanie rzeczy przyjąć trzeba, iż zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisu prawa materialnego – art. 76 ust. 1 w zw. z ust. 2 pkt. 1 ustawy o promocji zatrudnienia, mającym i wpływ na podjęte rozstrzygnięcie. Zgodnie bowiem ze wskazanym przepisem, do zwrotu nienależnego świadczenia pieniężnego może zostać zobowiązana jedynie osoba, która została prawidłowo pouczona o okolicznościach powodujących ustanie prawa do jego pobierania. Skoro zatem, jak wykazano wyżej. A.Ż. nie była prawidłowo pouczona o okolicznościach powodujących utratę prawa do stypendium dla bezrobotnych, to tym samym brak było podstaw do zastosowania wskazanej normy. Biorąc pod uwagę powyższe Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, uchylił zaskarżoną decyzję organu drugiej instancji. Organy odwoławczy powinien ponownie rozpoznać sprawę, uwzględniając ocenę prawną i wskazania powyżej wyrażone zgodnie z dyspozycją art. 153 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.