IV SA/Gl 149/16

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Andrzej Majzner po rozpoznaniu w dniu 30 maja 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi A.P. na Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w B. w przedmiocie usług opiekuńczych w kwestii wniosku o przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie radcy prawnego postanawia: oddalić wniosek o przyznanie prawa pomocy; Na urzędowym formularzu "PPF" A.P. wniósł o przyznanie prawa pomocy żądając w tym zakresie ustanowienia radcy prawnego i zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu skarżący podkreślił, że jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, niezdolną do samodzielnej egzystencji i potrzebuje pomocy innych osób w codziennym życiu. Oświadczył przy tym, iż gospodaruje samotnie i nie posiada żadnych zasobów pieniężnych, przedmiotów o wartości przekraczającej 5.000 zł ani nieruchomości (nieruchomość, w której zamieszkuje jest przedmiotem sporu sądowego). Roczny dochód wnioskodawcy zadeklarowany został w kwocie 17.649 zł, uzyskiwanej przezeń z tytułu emerytury. W tym miejscu wnioskujący zaakcentował, że ponosi relatywnie znaczne koszty utrzymania, między innymi z tytułu opłat za energię elektryczną (63 zł), za wodę i kanalizację (po 40 zł), zakupu leków (200-300 zł) i opału (400 - 600 zł), a nadto uiszcza wydatki związane z rehabilitacją (2.621 zł - kwota poniesiona w roku 2015). Równocześnie wzięto pod uwagę ustalenia poczynione w zakresie innej sprawy o sygn. akt IV SO/Gl 12/16, w zakresie której A.P. również ubiegał się o przyznanie prawa pomocy, a jego wniosek w tym przedmiocie został oddalony najpierw przez starszego referendarza a potem przez Sąd. W sprawie tej złożone zostało mianowicie pismo procesowe datowane na 16 maja 2016 r., sporządzone przez adwokata M.S. w zakresie odrębnej sprawy o sygn. akt II Ns 1558/14, toczącej się przed Sądem Rejonowym w B. (wspomniana adwokat działała w rzeczonej sprawie przed Sądem Rejonowym w B. jako pełnomocnik A.P). W piśmie tym podano, że skarżący uzyskał kwotę ponad 94 tysięcy zł tytułem odszkodowania i zadośćuczynienia, a następnie umieścił te środki na lokatach bankowych. Mając na względzie powyższe, wezwaniem z 22 marca 2017 r. zwrócono się do skarżącego o uzupełnienie danych dotyczących jego sytuacji materialnej, poprzez nadesłanie dokumentów bankowych pozwalających na dokonanie ustaleń dotyczących kwoty ponad 94 tysięcy zł, którą uzyskał tytułem odszkodowania i zadośćuczynienia, a następnie przechowywał na lokatach bankowych. Wskazano, iż należy w tym zakresie nadesłać wyciągi bankowe lub zaświadczenia potwierdzające stan środków na wszystkich należących do skarżącego rachunkach bankowych, lokatach i kontach na dzień 30 czerwca 2016 r., z kolei w przypadku, gdyby wspomniane wyżej rachunki bankowe oraz lokaty zostały zlikwidowane - fakt ten należy potwierdzić np. stosownymi wyciągami bankowymi lub zaświadczeniami banków. W odpowiedzi na powyższe skarżący nadesłał pismo procesowe datowane na 14 maja 2017 r., w którym stwierdził, iż "nie wie, o jakie dokumenty bankowe chodzi" w wezwaniu ani "z jakich banków i z jakich okresów" oraz zażądał sprecyzowania tego wezwania. Podniósł przy tym, że nie posiada żadnych oszczędności, o kwocie 94 tys. zł "w całym swoim życiu nie słyszał" i "nie może brać odpowiedzialności za pisma, które ktoś gdzieś pisał i przesyłał" Sądowi. Rozpoznając wniosek zważono, co następuje. Stosownie do art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.) - zwanej dalej p.p.s.a., stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Zgodnie zaś z art. 245 § 1 przywołanej regulacji, prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. W pierwszej kolejności należy odnotować, iż przedmiot skargi w niniejszej sprawie dotyczy usług opiekuńczych, a zatem obejmuje problematykę należącą do zakresu pomocy społecznej. Stwierdzić zatem przyjdzie, że skarżący jest w tej sprawie zwolniony od kosztów sądowych z mocy samego prawa, na podstawie art. 239 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a., a co za tym idzie, jego wniosek o zwolnienie z obowiązku uiszczenia tych kosztów jest od samego początku bezprzedmiotowy i jako taki nie podlega rozpoznaniu. Odnosząc się natomiast do wniosku A.P. o ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika trzeba wskazać, że po myśli art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie osobie fizycznej, prawa pomocy w zakresie częściowym (zgodnie z art. 245 § 3 p.p.s.a., mogącym obejmować między innymi ustanowienie adwokata lub radcy prawnego) następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. O ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza zatem przesłanka zobiektywizowana, o czym świadczy słowo "wykazanie", które nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego (por. P. Dobosz, Procedury administracyjne, model sądownictwa administracyjnego a "prawo pomocy" [w:] praca zbiorowa pod red. J. Stelmasiaka, J. Niczyporuka, S. Fundowicza, Polski model sądownictwa administracyjnego, Oficyna Wydawnicza VERBA s. c., Lublin 2003, s. 120). Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których wnioskodawca zamierza wywieść skutki prawne leży po jego stronie, a rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie przezeń udowodnione (por.: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319). Zważywszy powyższe uznano, że brak jest podstaw do uwzględnienia zgłoszonego żądania. A.P. jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, schorowaną i wymagającą opieki innych osób, a zatem znajduje się w niewątpliwie trudnym położeniu życiowym. Pomimo to jednak, okoliczności sprawy nie pozwalają na przyznanie mu prawa pomocy albowiem nie wyjaśnił on kwestii związanych z posiadaniem bardzo znacznej przecież kwoty ponad 94 tysięcy zł, którą pozyskał tytułem zadośćuczynienia i odszkodowania, a następnie przechowywał na lokatach bankowych. Fakt pozyskania przez wnioskodawcę rzeczonych środków jest znany rozpoznającemu wniosek z urzędu, jako że został ustalony w zakresie sprawy o sygn. IV SO/Gl 12/16, do której dołączone zostało pismo adwokat M.S., sporządzone przez nią w odrębnej sprawie zawisłej przed Sądem Rejonowym w B., gdzie występowała ona jako pełnomocnik procesowy A.P. Trzeba raz jeszcze zaznaczyć, że w celu wyjaśnienia powyższej kwestii, zarządzeniem z dnia 22 marca 2017 r. A.P. wezwano do nadesłania wyciągów bankowych lub zaświadczeń potwierdzających stan środków na wszystkich należących do niego rachunkach bankowych, lokatach i kontach. Wskazano przy tym, że w przypadku, gdyby wspomniane wyżej rachunki bankowe oraz lokaty zostały wcześniej zlikwidowane - fakt ten należy potwierdzić np. stosownymi wyciągami bankowymi lub zaświadczeniami banków. Wnioskodawca żadnych takich dokumentów nie nadesłał. Zamiast tego stwierdził, że wezwanie jest nieprecyzyjne, nie wie, o jakie dokumenty bankowe chodzi" ani "z jakich banków i z jakich okresów" oraz, że nie posiada żadnych oszczędności, zaś o kwocie 94 tys. zł "w całym swoim życiu nie słyszał". Argumentacja taka jest jednak chybiona, gdyż w wezwaniu sprecyzowano w sposób jasny, że chodzi o wszystkie należące do skarżącego rachunki bankowe, lokaty i konta, a przecież to on sam ma orientację, w jakich bankach rachunki takie posiada bądź posiadał. Fakt, iż rachunki takie posiadał i miał na nich zdeponowaną powyższą kwotę wynika przy tym z przywołanego wyżej pisma adwokat M.S. Warto zaznaczyć, że chociaż wnioskodawca pozyskał przedmiotową kwotę 94 tysięcy zł dawno temu, a mianowicie w roku 2001, to jednak treść wspomnianego pisma wskazuje, iż był w ich posiadaniu jeszcze w zeszłym roku (2016). W piśmie tym - datowanym na 16 maja 2016 r. - użyto bowiem czasu teraźniejszego stwierdzając, że "środki zgromadzone na rachunku bankowym i lokatach uczestnika stanowią jego majątek osobisty" oraz podano wyraźnie, iż wnioskujący umieścił te środki na lokatach bankowych, a następnie wydatkował z nich wprawdzie określone kwoty, aczkolwiek jedynie te, które uzyskał w ramach odsetek od tych lokat. Dodatkowo warto zauważyć, że pełnomocnik A.P. zaproponowała w rzeczonym piśmie (w zakresie podziału majątku) "przejęcie przez niego na wyłączną własność nieruchomości (...) ze spłatą na rzecz wnioskodawczyni, w kwocie 120.000 zł", a przecież zgłoszenie gotowości do spłacenia tak wysokiej sumy pieniężnej może wskazywać na istnienie po jego stronie dużych możliwości płatniczych. Opisane wyżej okoliczności powodują, że brak jakichkolwiek dokumentów bankowych (wyciągi, zaświadczenia) potwierdzających aktualny stan wszystkich rachunków bankowych i lokat należących do wnioskodawcy uniemożliwia pełną i miarodajną ocenę jego stanu posiadania. Skarżący twierdzi, że aktualnie oszczędności nie posiada. Jeżeli jednak tak rzeczywiście jest, nic przecież nie stało na przeszkodzie, aby potwierdził ten fakt wyciągami bankowymi z rachunków (lokat), na których powyższe środki były w przeszłości przechowywane, które potwierdzałyby ich zerowy stan, ewentualnie - o czym także wspomniano w wezwaniu - zaświadczeniami banków, potwierdzającymi fakt likwidacji tych rachunków bankowych (lokat). Pomimo wezwania A.P. żadnych takich dokumentów nie nadesłał, a w takiej sytuacji nie sposób uznać, aby spełnił wymóg, o którym mowa w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Istniejące w powyższym zakresie wątpliwości dotyczą bardzo znacznej kwoty i dlatego nie pozwalają na pozytywne rozstrzygnięcie wniosku, nawet mimo uwzględnienia bardzo trudnej sytuacji życiowej i zdrowotnej strony. Trzeba bowiem zaznaczyć, że przyznanie prawa pomocy jest możliwe tylko i wyłącznie w przypadku wyczerpującego przedstawienia informacji dotyczącej sytuacji materialnej wnioskodawcy. Obowiązkiem strony jest zatem wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Niedostateczne wykonanie przez stronę obowiązków nałożonych na nią w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy jest z kolei przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a w konsekwencji uniemożliwia przyznanie jej rzeczonego dobrodziejstwa procesowego (por.: postanowienia NSA: z dnia 5 września 2005 r., sygn. akt II FZ 414/05 oraz z dnia 14 września 2005 r., sygn. akt II FZ 575/05 - dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Mając na względzie wszystkie zaprezentowane wyżej okoliczności postanowiono jak w sentencji, działając na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 przywołanej ustawy.