IV SA/Gl 150/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Wiesław Morys (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 20 października 2004 r. sprawy ze skargi H. M. na decyzję Kierownika Urzędu Do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania w sprawie o świadczenie pieniężne z tytułu deportacji do pracy przymusowej o d d a l a s k a r g ę. Decyzją z dnia [...] Kierownik Urzędu Do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych umorzył postępowanie o przyznanie skarżącemu uprawnień do świadczenia pieniężnego z tytułu deportacji do pracy przymusowej, a to z powodu złożenia wniosku po upływie terminu zakreślonego przepisem art.4 ust.5 ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz.U. Nr 87, poz.395 ze zm.). Stała się ona ostateczną bez zaskarżenia. Starania skarżącego o uzyskanie przedmiotowego świadczenia ujawniły się m.in. pismem do Rzecznika Praw Obywatelskich z dnia [...], które organ orzekający– zgodnie z sugestią Rzecznika – potraktował jako wniosek o wznowienie postępowania zakończonego przytoczoną na wstępie decyzją. W piśmie tym wskazano, iż skarżący jest niewidomy, nie ma zatem możliwości dowiedzenia się o służących mu prawach, a te z uwagi na zasługi w wyzwoleniu kraju i pobyt w obozie pracy przymusowej, w omawianym zakresie mu przysługują. Decyzją z dnia [...] Kierownik wspomnianego Urzędu, na zasadzie art.145a §1 i §2 oraz art.149 §3 k.p.a., odmówił wznowienia postępowania w tej sprawie. Stanął bowiem na stanowisku, że wniosek o wznowienie jest spóźniony. Zgodnie z treścią art.148a §2 k.p.a. podanie o wznowienie postępowania wnosi się w terminie jednego miesiąca od dnia wejścia w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego, które stwierdziło niezgodność aktu normatywnego, na podstawie którego wydano decyzję, z Konstytucją. Wyrok Trybunału Konstytucyjnego, mocą którego stwierdzono niezgodność z Konstytucją art.4 ust.5 cytowanej powyżej ustawy zapadł w dniu 17 czerwca 2003 r. i został ogłoszony w dniu 27 czerwca 2003 r., zatem z tą datą wszedł w życie. Tymczasem podanie o wznowienie nosi datę [...] a doręczone zostało adresatowi w dniu[...]zaś organowi orzekającemu w dniu [...]. Uchybienie terminu do złożenia podania o wznowienie postępowania uzasadnia więc odmowę wznowienia. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżący domagał się jej uchylenia, nie negując uchybienia terminu, lecz naprowadzając na swój stan zdrowia i zasługi dla Ojczyzny, które motywować miały do pozytywnego merytorycznego rozpatrzenia sprawy. Skarżący nadto wskazał, iż nie jest w stanie na bieżąco śledzić zmian stanu prawnego. Zaskarżoną decyzją, wydaną na podstawie art.127 §3 i art.138(1 pkt 1 k.p.a., utrzymano w mocy powyższe rozstrzygnięcie. Organ administracyjny podzielił bowiem ustalenia i wnioski zawarte w jego uzasadnieniu. W istocie podanie o wznowienie postępowania uchybiło terminowi z art.145a §2 k.p.a., gdyż zostało wniesione po upływie miesięcznego terminu od wejścia w życie wyroku Trybunału Konstytucyjnego orzekającego o niezgodności z Konstytucją przepisu art.4 ust.5 ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym..., stąd konieczne stało się wydanie decyzji odmawiającej wznowienia postępowania. Skarżący nie wystąpił z wnioskiem o przywrócenie terminu do jego wniesienia. Nadto organ zważył, iż w sytuacji, w której skarżącemu służą uprawnienia kombatanckie, nie może on otrzymać przedmiotowego świadczenia. Dlatego wniosku nie uwzględnił. W skardze do sądu administracyjnego skarżący domagał się uchylenia zaskarżonej decyzji. Przytoczył poprzednio prezentowane twierdzenia i okoliczności, nadto eksponując swe pokrzywdzenie zarówno deportacją, jak i kwestionowanymi w sprawie decyzjami. W odpowiedzi na skargę wniesiono o jej oddalenie, podtrzymując argumenty zaprezentowane w motywach kwestionowanego rozstrzygnięcia, a nadto o rozpoznanie sprawy w postępowaniu uproszczonym. Temu ostatniemu wnioskowi skarżący się nie sprzeciwił w zakreślonym terminie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Skarga została wniesiona pod rządami przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270), dlatego na jej podstawie, w sferze oczywiście procesowej, została rozpoznana. Z uwagi na spełnienie przesłanek z jej art.119 pkt 2 doszło do niego w trybie uproszczonym. Analizując legalność zaskarżonej decyzji, a to stosownie do brzmienia art.1ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) oraz art.1 i art.3 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Wojewódzki Sąd Administracyjny doszedł do przekonania, iż nie uchybia ona przepisom prawa materialnego i procesowego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy albo stanowiącym podstawę stwierdzenia nieważności, w konsekwencji czego nie znalazł powodów dla jej wzruszenia. W sprawie odmówiono wznowienia postępowania ze względu na wniesienie podania o wznowienie z uchybieniem terminu. Tak bowiem potraktowano pismo skarżącego z dnia [...]. Ta okoliczność wytyczyła tok postępowania administracyjnego, jak i zapadłego w tym postępowaniu rozstrzygnięcia, ograniczając jednocześnie kognicję sądu administracyjnego, niezależnie od oceny treści tego pisma. Przeto w istocie badaniem zgodności z prawem objąć należało prawidłowość zastosowania właściwych przepisów postępowania administracyjnego. Wznowienie postępowania jest instytucją procesową stwarzającą możliwość ponownego rozpatrzenia sprawy zakończonej ostateczną decyzją, jeżeli postępowanie, w którym ona zapadła było dotknięte kwalifikowaną wadą wyczerpująco wyliczoną we właściwych przepisach prawa procesowego, którą m.in. jest oparcie się organu na przepisie uznanym następnie za niekonstytucyjny. Jest więc instytucją nadzwyczajną, stąd przepisy jej dotyczące należy interpretować i stosować ściśle. Badanie merytorycznych przesłanek może nastąpić wyłącznie w wyniku wznowienia postępowania, do którego dochodzi wówczas, gdy podanie o wznowienie spełnia wymogi formalne. Wynika to z brzmienia art.149(2 k.p.a.. Zachowanie warunków formalnych podlega wstępnemu badaniu, którego efektem jest wydanie postanowienia o wznowieniu postępowania na podstawie art.149(1 k.p.a. lub decyzji o odmowie wznowienia postępowania na podstawie art.149(3 k.p.a.. Wymogami tymi są: złożenie podania przez stronę postępowania, którego ono dotyczy, gdy żądanie wznowienia następuje na wniosek strony, oparcie żądania na jednej z podstaw wznowienia określonej w przepisach procedury, żądanie wznowienia postępowania w sprawie zakończonej decyzją ostateczną, wniesienie podania w ustawowym terminie. Badanie ich zachowania jest obowiązkiem właściwego organu realizowanym z urzędu. Zgodnie z art.149(3 k.p.a. wydanie decyzji odmawiającej wznowienia postępowania następuje w sytuacji, gdy wznowienie postępowania jest niedopuszczalne z przyczyn podmiotowych lub przedmiotowych oraz gdy strona zażądała wznowienia z uchybieniem ustawowego terminu, a nie doszło do jego przywrócenia. Bezsporny jest przymiot strony służący skarżącemu w postępowaniu zakończonym decyzją z dnia [...] można też przychylić się do poglądu, iż skarżący podał podstawę wznowienia postępowania i złożył wniosek o uchylenie decyzji ostatecznej. Przeto zarówno w aspekcie podmiotowym, jak i przedmiotowym żądanie wznowienia postępowania należało uznać za dopuszczalne. Jeśli zaś chodzi o termin do złożenia podania o wznowienie, to stosownie do brzmienia art.148a §2 k.p.a., który był jedyną możliwą do przyjęcia podstawą wznowienia, podanie o wznowienie postępowania wnosi się w terminie jednego miesiąca od dnia wejścia w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego, mocą którego orzeczono o niezgodności aktu normatywnego, na podstawie którego wydano kwestionowaną decyzję z Konstytucją. Analiza całokształtu okoliczności sprawy prowadzi do konkluzji, iż nie do odparcia jest wniosek wyprowadzony przez organ orzekający, że podanie o wznowienie postępowania zakończonego decyzją z dnia [...] zostało wniesione z uchybieniem ustawowego terminu. Jak słusznie zauważono wyrok Trybunału Konstytucyjnego orzekający o niekonstytucyjności art.4 ust.5 ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym... z dnia 17 czerwca 2003 r. wszedł w życie z dniem 27 czerwca 2003 r., stąd miesięczny termin do złożenia podania o wznowienie postępowania z tej przyczyny upływał z dniem[...]. Upłynął on bezskutecznie, bo za najkorzystniejszą datę złożenia podania o wznowienie można przyjąć dzień nadania, tj[...]. Uchybienie owemu terminowi nie pozwala na wznowienie postępowania, bez względu na charakter i trafność zarzutów kierowanych przeciwko decyzji dotychczasowej oraz okoliczności prezentowanych na uzasadnienie żądania przyznania świadczenia. Bowiem utrwalony jest pogląd, wedle którego ocena przesłanek wznowienia może być dokonana jedynie w postępowaniu toczącym się na skutek wydania postanowienia opartego o przepis art.149(1 k.p.a.. Dokonanie tej oceny na etapie badania zachowania warunków formalnych podania o wznowienie jest przedwczesne, zatem ani organy ani Wojewódzki Sąd Administracyjny nie są uprawnieni do jej dokonania w formalny sposób. Odmienne podejście nie ma uzasadnienia prawnego, zaś niezgodna z prawem weryfikacja godziłoby w zasadę trwałości decyzji administracyjnych. Toteż nie ma znaczenia fakt, czy skarżący na podstawie przedstawionych faktów mógłby uzyskać sporne świadczenie, czy nie oraz to, czy jego żądanie jest zasadne merytorycznie, czy też nie, albowiem sprawa ta została uprzednio ostatecznie formalnie zamknięta. Przy czym nie od rzeczy będzie zwrócenie uwagi, iż skarżący wówczas nie wykorzystał żadnych środków weryfikacji decyzji dotychczasowej. Trzeba też na koniec wyjaśnić, iż skarżący nie złożył wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia podania o wznowienie. Aczkolwiek prezentowane kwestie mogłyby pretendować do okoliczności mogących ekskulpować zawinienie w uchybieniu terminu, to jednak nawet takie ich potraktowanie nie powinno spowodować uwzględnienia żądania w tym przedmiocie, gdyż uchybiałoby odwiecznej zasadzie, wedle której nieznajomość prawa szkodzi. W tym stanie rzeczy skarga podlegała oddaleniu na mocy art.151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.