IV SA/Gl 155/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia WSA Teresa Kurcyusz-Furmanik Sędziowie Sędzia WSA Beata Kalaga-Gajewska Sędzia WSA (del.) Elżbieta Naumowicz (spr.) Protokolant sekr. sąd. Arkadiusz Kmiotek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 kwietnia 2008r. sprawy ze skargi H.H. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B.-B. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego 1) oddala skargę, 2) przyznaje od Skarbu Państwa na rzecz adwokata A.M. kwotę [...] zł (słownie: [...]) tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej Przedmiotem skargi, wniesionej przez H.H. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B.-B. z dnia [...], nr [...], oparta o przepisy art. 17 i 18 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (tekst jedn. Dz. U. z 2001 r. Nr 79, poz. 856 ze zm.) oraz art. art. 8, 39 ust. 2, oraz art. 41 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64, poz. 593 ze zm.), utrzymująca w mocy decyzję Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w B.-B. z dnia [...], nr [...], odmawiającą przyznania pomocy w formie zasiłku celowego na zakup leków. W uzasadnieniu organ powołał się na treść art. 39 ustawy o pomocy społecznej, podkreślając, że przewiduje on możliwość przyznania zasiłku celowego na zaspokojenie niezbędnej potrzeby bytowej, a w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży itp., pod warunkiem, że dochód osoby samotnie gospodarującej nie przekracza kryterium ustawowego przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednego z powodów wymienionych w art. 7 pkt 2-15 tej ustawy lub innych okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy. Organ wskazał, że dochód uzyskiwany przez H.H., wynoszący [...] zł przekracza ustawowe kryterium kwalifikujące do uzyskania bezzwrotnych świadczeń z pomocy społecznej, co uzasadniało rozpatrzenie wniosku w trybie art. 41 ustawy o pomocy społecznej, przewidującego możliwość przyznania specjalnego zasiłku celowego. W dalszej części uzasadnienia, powołując się na przepis art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, organ wskazał, iż pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Na gruncie tego przepisu organ skonstatował, iż pomoc społeczną osoba może otrzymać dopiero gdy wykorzysta swoje uprawnienia, własne zasoby i możliwości oraz wykorzysta pomoc osób bliskich. Podnosząc, iż H.H. w [...]. otrzymał wyrównanie z tytułu [...] za okres od [...] do [...] wraz ze świadczeniem bieżącym, w wysokości [...] zł, organ stwierdził, iż w dacie składania wniosku o pomoc skarżący dysponował własnymi zasobami umożliwiającymi zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych. W końcowej części uzasadnienia organ odwoławczy powołał się na orzecznictwo sądowoadministracyjne, wskazujące, że pomoc społeczna nie jest i nie może być traktowana jako źródło dochodu służące zaspokojeniu nawet najbardziej uzasadnionych potrzeb życiowych; nie może też stanowić sposobu na życie, na wyrównywanie wszystkich niedostatków, nawet o charakterze elementarnym. W skardze na powyższą decyzję, H.H. powtórzył zarzuty podnoszone wcześniej w odwołaniu, że po raz kolejny jego wniosek o przyznanie pomocy na ten cel nie został uwzględniony, co stanowi naruszenie przepisów przewidujących możliwość przyznania specjalnego zasiłku celowego w przypadkach szczególnie uzasadnionych osobom niespełniającym kryterium dochodowego. Dodatkowo zarzucił, że powoływany w tej decyzji art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej nie ma zastosowania, gdyż nie posiada osób bliskich, a nadto argumentując, że uzyskane wyrównanie rozsdysponował na zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych, według przedstawionego pracownikowi socjalnemu kosztorysu. Podniósł, że organy nie zbadały jego bardzo trudnej sytuacji życiowej i zdrowotnej. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, a odnosząc się do treści skargi wskazał, że roztropność nakazuje, aby w pierwszej kolejności uzyskiwane dochody przeznaczać na potrzeby pierwszoplanowe, do jakich należy zakup niezbędnych lekarstw, a dopiero ewentualną nadwyżkę przeznaczać na inne cele. W toku postępowania sądowadministracyjnego H.H. złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy, w wyniku czego postanowieniem referendarza sądowego z dnia 24 października 2007 r. orzeczono o ustanowieniu dla skarżącego adwokata, którym przez Okręgową Radę Adwokacką w K. wyznaczony został adwokat A.M. z Kancelarii Adwokackiej w G. Na rozprawie przed Sądem w dniu 15 kwietnia 2007 r. pełnomocnik skarżącego poparł skargę, wnosząc o jej uwzględnienie oraz o zasądzenie kosztów pomocy prawnej, która nie została opłacona. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie może być uwzględniona. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), kontrola działalności administracji publicznej przez sąd administracyjny sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Z zasady, iż sąd administracyjny ocenia, czy zaskarżona decyzja jest zgodna prawem, wynika konsekwencja co do tego, iż sąd ten rozważa prawo obowiązujące w dniu wydania decyzji, jak i stan sprawy istniejący na dzień wydania tej decyzji, badając prawidłowość zastosowania przepisów prawa w odniesieniu do istniejącego w sprawie stanu faktycznego oraz trafność wykładni tych przepisów. W świetle powyższego, kontrola sprawowana przez Sąd obejmuje zgodność decyzji z prawem materialnym oraz przepisami procedury administracyjnej. Uwzględnienie skargi, na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej P.p.s.a., następuje tylko w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Takie wady i uchybienia, zdaniem Sądu, nie występują w niniejszej sprawie. Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy stanowią przepisy ustawy z dnia z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64, poz. 593 ze zm.). Pomoc społeczna w formie zasiłku celowego, stosownie do art. 39 ust. 1 i 2 tej ustawy, może być przyznana w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu. W tym miejscu należy wskazać, że przewidziana w powołanym wyżej przepisie forma pomocy stanowi jeden spośród licznych sposobów realizacji celów pomocy społecznej, określonych przez ustawodawcę w przepisach tej ustawy, jakimi są umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są w stanie pokonać wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości (art. 2 ust. 1) oraz wspieranie ich w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwienia im życia w warunkach odpowiadających godności człowieka (art. 3) w razie wystąpienia okoliczności uzasadniających przyznanie pomocy, wymienionych przykładowo w art. 7 pkt 2-15 tej ustawy, do jakich należą m.in. bezrobocie, niepełnosprawność, długotrwała lub ciężka choroba. Ponadto generalną zasadą wynikającą z art. 8 ustawy o pomocy społecznej jest uwarunkowanie przyznania pomocy od spełnienia określonego precyzyjnie kryterium dochodowego, jakim dla osób samotnie gospodarujących jest od dnia 1 października 2006 r. kwota dochodu skorygowana przepisem § 1 pkt 1 lit. a rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 24 lipca 2006 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. Nr 135, poz. 950), wynosząca 477 zł. Stosownie do art. 39 ust. 1 i 2 omawianej ustawy pomoc społeczna może mieć formę między innymi zasiłku celowego. Zgodnie z tym przepisem zasiłek taki może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, natomiast stosownie do treści art. 41, w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi, albo tez zasiłek zwrotny. Z niekwestionowanych przez skarżącego ustaleń, poczynionych przez organy decyzyjne wynika, że skarżący, będący osobą [...] i [...], przekraczał kryterium dochodowe. Stosownie do treści art. 8 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych, składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach i kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób. Ustalając dochód H.H. za miesiąc [...] organ odwoławczy przyjął, że przekraczał on wskazane wyżej kryterium dochodowe, wynoszące 477 zł, a sytuacja finansowa nie kwalifikowała skarżącego do otrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, co uzasadniało konieczność rozpatrzenia zgłoszonego wniosku pod kątem możliwości przyznania specjalnego zasiłku celowego. Z lektury akt wynika, że kwota renty skarżącego za miesiąc [...] wynosiła [...] zł brutto, kwota wyrównania za okres od [...] do [...] - [...] zł, natomiast kwota zaliczki na podatek i składki na ubezpieczenie zdrowotne – odpowiednio [...] zł i [...] zł, co wynika z zaświadczenia ZUS z dnia [...]. Poza tym, zgodnie z oświadczeniem skarżącego pobiera on również zasiłek pielęgnacyjny w wysokości [...] zł, zaś kwota egzekwowanych alimentów - zgodnie z zaświadczeniem Komornika Sądowego Rewiru I przy Sądzie rejonowym w B.-B. - [...] zł. Doprowadziło to zasadnie organ odwoławczy do stwierdzenia, że dochód H.H. z tytułu [...] wynosi [...] zł. Jednocześnie niespornym jest, iż w miesiącu [...] wraz ze świadczeniem [...] H.H. otrzymał wyrównanie [...] za okres od [...] do [...] wyrównanie, co wynika z zalegającej w aktach sprawy kserokopii decyzji Oddziału ZUS w B.-B. z dnia [...]. Łączna kwota, wypłacona skarżącemu tą decyzją wyniosła [...] netto. Trafnie organ odwoławczy w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji zwrócił uwagę, że celem pomocy społecznej jest wspieranie osób i rodzin w okolicznościach, gdy trudnych sytuacji życiowych nie mogą pokonać przy wykorzystaniu własnych uprawnień, zasobów i możliwości, do jakich należy również wskazywane przez organ odwoławczy posiłkowanie się pomocą ze strony bliskich. Wprawdzie ta ostatnia okoliczność skarżącego nie dotyczy, na co słusznie zwrócił uwagę w skardze, jednak eksponowanie możliwości zaspokojenia swych potrzeb życiowych we własnym zakresie znajduje podstawę w treści powołanego już wyżej przepisu art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, który w istocie oznacza udział pomocy społecznej w pokonywaniu przez osoby i rodziny trudności materialnych i życiowych, nie zaś obowiązek zaspokajania wszystkich potrzeb. Ponadto zauważyć należy, iż świadczenia w ramach zasiłku celowego specjalnego nie mają charakteru roszczeniowego, a decyzja wydana na podstawie art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej jest decyzją uznaniową. Wskazuje na to redakcja powyższego przepisu, w którym ustawodawca stwierdził, że specjalny zasiłek celowy "może być przyznany", co oznacza, że ustawodawca nie zobligował organów pomocy społecznej do pełnego zaspokojenia wszystkich uzasadnionych potrzeb osób ubiegających się o pomoc, choćby potrzeby te były jak najbardziej uzasadnione. Kontrola sądowa decyzji uznaniowych jest ograniczona. Decyzje te podlegają sądowej kontroli w zakresie samego uznania. Zgodnie z art. 107 § 3 ustawy z dnia ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.) decyzja taka powinna wskazywać motywy, jakimi kierował się organ administracyjny załatwiając sprawę. W kontekście tych przepisów stwierdzić przyjdzie, że zasadnie organ odwoławczy przyjął, iż oceniając możliwość udzielenia skarżącemu zasiłku specjalnego celowego należy mieć na względzie fakt, że nie tylko uzyskuje on bieżąco dochód przekraczający obowiązujące kryterium dochodowe, ale w miesiącu poprzedzającym bezpośrednio złożenie wniosku otrzymał również znaczną kwotę tytułem wyrównania świadczenia [...]. Nie ulega wątpliwości, że przy racjonalnym gospodarowaniu uzyskaną faktycznie kwotą [...] zł, skarżący – będąc osobą o ustalonym [...] stopniu niepełnosprawności i mając świadomość stanu swojego zdrowia – powinien być w stanie zabezpieczyć w ramach własnych zasobów środki niezbędne na zakup leków w wysokości udokumentowanych potrzeb w tym zakresie, wynoszących wedle recepty dołączonej do wniosku – kwotę [...] zł. Dodać należy, że sytuacja życiowa i zdrowotna H.H. jest doskonale znana organowi pomocy społecznej, gdyż skarżący pozostaje pod stałą jego opieką, występując wielokrotnie o udzielenie wsparcia w rozmaitych formach, na co wskazuje również znaczna liczba spraw zawisłych przed tut. Sądem. Niezależnie od tego, znanym jest Sądowi z urzędu fakt, że od [...] skarżący korzysta z nieodpłatnego pobytu i wyżywienia w Domu [...] w B.-B. W kontekście zgłoszonej potrzeby, jaką jest zakup leków, nie można ponadto pominąć okoliczności, że skarżący otrzymuje zasiłek pielęgnacyjny w kwocie [...] zł, będący świadczeniem udzielanym ze względu na stan zdrowia, zatem jego istotą jest zaspokojenie związanych z tym zwiększonych potrzeb, w których zakresie z całą pewnością mieszczą się wydatki na zakup niezbędnych leków. Ponadto podkreślić należy, że ocena zaistnienia przesłanek do przyznania specjalnego zasiłku celowego musi być dokonywana przy uwzględnieniu szczególnego charakteru tego świadczenia, które – jak wynika to wprost z normy zawartej w art. 41 ustawy o pomocy społecznej - może być przyznane "w szczególnie uzasadnionych przypadkach", a więc w sytuacjach zupełnie wyjątkowych, bowiem o możliwości jego przyznania nie decyduje dochód strony, a sytuacja życiowa, w jakiej się ona znalazła. Oceniając ten przepis w kontekście pozostałych uregulowań ustawy o pomocy społecznej należy dojść do wniosku, że szczególne przypadki, o jakich mowa w art. 41 tej ustawy, muszą być tak wyraziste i odbiegające od sytuacji osób spełniających kryterium dochodowe, że uzasadniają przyznanie tej szczególnej pomocy, co w konsekwencji prowadzi do zrównania sytuacji osób osiągających dochody przekraczające przyjęty przez ustawodawcę próg dochodowy z sytuacją osób, które takich dochodów nie uzyskują. Z uwagi na powszechnie znany fakt znacznej liczby osób ubiegających się o świadczenia i spełniających kryterium dochodowe, w zestawieniu z ograniczoną wielkością środków pozostającą w dyspozycji organów pomocy społecznej, sytuacji skarżącego, nie ponoszącego podstawowych kosztów utrzymania i jednocześnie dysponującego dochodem znacznie przekraczającym kryterium dochodowe, nie można było uznać za szczególnie uzasadnioną. W związku z powyższym nie można było stwierdzić przekroczenia granic uznania administracyjnego, skoro odmowa udzielenia pomocy została w sposób przekonujący umotywowana, ze wskazaniem na tle ustalonego stanu faktycznego powodów, jakimi kierowano się podejmując negatywne dla skarżącego rozstrzygnięcie. Skoro zatem decyzja zaskarżonej treści nie narusza prawa materialnego, jak również przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy i nie zostały podjęta z przekroczeniem granic uznania administracyjnego, skargę - jako pozbawioną uzasadnionych podstaw - należało oddalić, co orzeczono na podstawie art. 151 P.p.s.a. O przyznaniu kosztów na rzecz pełnomocnika ustanowionego z urzędu, orzeczono na podstawie art. 250 P.p.s.a., uwzględniając w przyznanej kwocie wynagrodzenie w wysokości [...] zł, zgodnie z § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.), powiększone - stosownie do § 2 ust. 3 rozporządzenia - o stawkę podatku od towarów i usług, wynoszącą [...] zł.