IV SA/Gl 155/13

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Andrzej Majzner po rozpoznaniu w dniu 10 maja 2013 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi D.C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...]r., nr [...] w przedmiocie zatrzymania prawa jazdy dłużnikowi alimentacyjnemu w kwestii wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata postanawia: 1. 1. zwolnić skarżącego od kosztów sądowych, 2. odmówić ustanowienia adwokata. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi D.C. nadesłał do Sądu pismo procesowe datowane na 3 marca 2013 r., w którym wniósł o zwolnienie z rzeczonej opłaty powołując się na trudną sytuację materialną. Następnie, to jest w odpowiedzi na wezwanie z dnia 14 marca 2013 r. skarżący przedłożył urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, w którym sprecyzował, iż zakres jego żądania obejmuje nie tylko zwolnienie od kosztów sądowych lecz nadto także ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika procesowego w osobie adwokata. W treści tego formularza wnioskodawca podniósł, że gospodaruje samotnie utrzymując się z wynagrodzenia w kwocie netto około 1.200 zł (brutto 1.500 zł), która obciążona jest egzekucją komorniczą i podlega z tego tytułu potrąceniu, w wysokości 400 zł. Oświadczył przy tym, że nie posiada żadnych zasobów pieniężnych, przedmiotów wartościowych ani nieruchomości. Wezwaniem z dnia 8 kwietnia 2013 r. zwrócono się do skarżącego o uzupełnienie i uprawdopodobnienie danych, na które powołał się we wniosku. W tym zakresie wezwano go o: - udokumentowanie wysokości uzyskiwanego dochodu; - podanie orientacyjnej miesięcznej wysokości ponoszonych kosztów bieżącego utrzymania (czynsz, opłaty za tzw. media, zakup żywności, środków czystości, leczenie i zakup leków, inne wydatki). Wskazano, iż wydatki ponoszone z tytułu czynszu, opłat za tzw. media oraz na zakup leków powinny zostać nadto udokumentowane stosownymi dowodami wpłaty, fakturami VAT, paragonami itp. Należy także sprecyzować, czy skarżący w zakresie rzeczonych należności jest obciążony zaległościami płatniczymi, a jeżeli tak - przedłożyć stosowne zaświadczenia bądź inne dokumenty potwierdzające wysokość tych zaległości; - przedłożenie wyciągów ze wszystkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżącego, obrazujących operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy. W odpowiedzi skarżący przedłożył pismo procesowe datowane na 3 maja 2013 r., w którym oświadczył, że na obciążające go miesięczne koszty utrzymania składają się spłata zaległości alimentacyjnych (400 zł), bieżące wydatki na dziecko (100 zł), a także koszty wyżywienia, zakupu środków czystości i leczenia, w kwocie około 600 zł. Do pisma dołączone zostało zaświadczenie pracodawcy dokumentujące wysokość pobieranego przez wnioskodawcę wynagrodzenia oraz wydruki kart rozliczeniowych z prowadzonych wobec niego postępowań egzekucyjnych. Pomimo wezwania skarżący nie nadesłał natomiast wyciągów bankowych obrazujących wszystkie operacje dokonane na jego rachunku bankowym w okresie ostatnich trzech miesięcy ani też jakichkolwiek dokumentów potwierdzających wysokość ponoszonych przezeń kosztów stałych z tytułu czynszu i opłat za tzw. media. W toku rozpoznania wniosku zważono, co następuje. Stosownie do art. 243 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270) - zwanej dalej p.p.s.a., stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Zgodnie zaś z art. 245 §1 przywołanej regulacji, prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Odnosząc się do wniosku strony należy podnieść, iż w myśl zasady wynikającej z art. 246 §1 pkt 1 p.p.s.a., przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym (czyli, po myśli art. 245 §2 cytowanej ustawy, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego) następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z kolei warunkiem przyznania osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym (zgodnie z art. 245 §3 p.p.s.a. obejmującym tylko zwolnienie od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmującym tylko ustanowienie jednego z wymienionych w tym przepisie profesjonalnych pełnomocników) jest wykazanie niemożności poniesienia pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a.). W tym kontekście uznano, że okoliczności sprawy uzasadniają uwzględnienie wniosku aczkolwiek tylko w zakresie częściowym. Z oświadczeń D.C. oraz z przedłożonych przezeń dokumentów źródłowych wynika, iż uzyskuje on dochód z tytułu wynagrodzenia za pracę w kwocie netto zaledwie 1.181,38 zł miesięcznie (vide: zaświadczenie pracodawcy), będąc równocześnie obciążonym zaległościami alimentacyjnymi, które są od niego egzekwowane przez komornika. W tym kontekście uznano, iż można przyjąć, że opłacenie pełnych kosztów niniejszego postępowania mogłoby go narazić na uszczerbek w koniecznym utrzymaniu, a tym samym, że została spełniona przesłanka określona w art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a. Dlatego rozstrzygnięto o zwolnieniu skarżącego od kosztów sądowych. W ocenie rozpoznającego wniosek, na obecnym etapie postępowania wybór takiej postaci częściowego prawa pomocy w sposób pełniejszy niż ustanowienie adwokata przyczynia się do realizacji przysługującego wnioskodawcy prawa do sądu. Stoi on wszak przed koniecznością uiszczenia wpisu od skargi, stanowiącego element kosztów sądowych. Równocześnie należy podkreślić, że o ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza przesłanka zobiektywizowana, o czym świadczy użyte w cytowanym art. 246 §1 p.p.s.a. słowo "wykazanie", które nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego (por. P. Dobosz, Procedury administracyjne, model sądownictwa administracyjnego a "prawo pomocy" [w:] praca zbiorowa pod red. J. Stelmasiaka, J. Niczyporuka, S. Fundowicza, Polski model sądownictwa administracyjnego, Oficyna Wydawnicza VERBA s. c., Lublin 2003, s. 120). Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których wnioskodawca zamierza wywieść skutki prawne leży po jego stronie, a tym samym rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie przezeń udowodnione (por.: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319). Dokonana w tym kontekście analiza okoliczności sprawy doprowadziła do konkluzji, że jakkolwiek można uznać, iż skarżący wykazał, że zachodzi w jego przypadku przesłanka przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, to jednak nie zdołał wykazać, aby prawo to mogło mu zostać przyznane w zakresie całkowitym (czyli obejmującym - poza zwolnieniem od kosztów sądowych - także ustanowienie adwokata). Trzeba w tym miejscu zaznaczyć, że wbrew wyraźnemu wezwaniu zawartemu w zarządzeniu z dnia 8 kwietnia 2013 r. D.C. nie przedłożył wyciągów obrazujących wszystkie obroty na należącym do niego rachunku bankowym z ostatnich 3 miesięcy. Wyciągi te były natomiast niezbędne dla potwierdzenia jego oświadczeń, iż jedynym źródłem dochodu jest dlań wynagrodzenie za pracę. Po drugie, wnioskujący nie nadesłał żadnych dokumentów obrazujących wysokość ponoszonych przezeń kosztów stałych z tytułu czynszu i opłat za tzw. media, ani nie sprecyzował, czy ma z tego tytułu zaległości płatnicze, o co wezwano go zmierzając do uzyskania pełnego obrazu jego stanu majątkowego, w tym mając na celu konieczność zbadania relacji pomiędzy uzyskiwanym przezeń dochodem a ponoszonymi kosztami utrzymania. Zdaniem rozpoznającego wniosek, bierność procesowa wnioskodawcy w powyższym zakresie uniemożliwia w pełni miarodajną ocenę jego sytuacji materialnej pod kątem wystąpienia przesłanki określonej w art. 246 §1 pkt 1 p.p.s.a. i nie pozwala na to, aby przyjąć, że wykazał on w sposób dostatecznie przekonujący, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Należy bowiem zaakcentować, że uchylenie się strony od obowiązków nałożonych na nią w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy, czy też ich niepełne wykonanie, jest przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a w konsekwencji uniemożliwia przyznanie jej rzeczonego dobrodziejstwa procesowego w żądanym zakresie (por.: postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego; z dnia 5 września 2005 r., sygn. akt II FZ 414/05 oraz z dnia 14 września 2005 r., sygn. akt II FZ 575/05). Mając na względzie wszystkie przywołane wyżej okoliczności postanowiono jak w sentencji, działając na podstawie art. 246 §1 p.p.s.a. w związku z art. 258 §1 i §2 pkt 7 tej ustawy.