IV SA/Gl 158/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Wiesław Morys Sędziowie Sędzia WSA Beata Kalaga – Gajewska Asesor WSA Edyta Żarkiewicz (spr.) Protokolant sekretarz sądowy Agnieszka Janecka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 lipca 2008 r. sprawy ze skargi B. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zasiłków celowych uchyla zaskarżoną decyzję. Decyzją z dnia [...] Nr [...], działający z upoważnienia Prezydenta Miasta Zastępca Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w S. Śl., na podstawie art. 104 Kodeksu postępowania administracyjnego, art. 106 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64, poz. 593 z późn. zm.), po rozpatrzeniu wniosku z dnia [...] postanowił odmówić przyznania B. M. pomocy w formie zasiłku celowego na zakup opału oraz odmówić mu przyznania pomocy w formie zasiłku celowego zwrotnego lub specjalnego zasiłku celowego. W uzasadnieniu wskazał, że na podstawie art. 8 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej przysługuje osobie, której dochód nie przekracza kryterium dochodowego. Natomiast w przypadku wyżej wymienionego, kryterium dochodowe, ustalone zgodnie z § 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 24 lipca 2006 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej stanowi [...] zł. Z zebranej dokumentacji wynika, że dochód B. M. wynosi [...] zł czyli przekracza kryterium dochodowe. W związku z tym należało odmówić przyznania mu pomocy w formie [...]. Z uwagi na ograniczone środki finansowe ośrodka pomocy społecznej nie przyznano również świadczenia na zasadach zasiłku zwrotnego bądź zasiłku specjalnego. W odwołaniu z dnia [...] B. M. podniósł, że z jego [...] dokonywane są potrącenia [...]. Ponadto ponosi opłaty za energię elektryczną w kwotach po [...] oraz z tytułu czynszu - w wysokości [...] Pozostała kwota nie wystarcza na zaspokojenie podstawowych potrzeb, w tym związanych z kosztami zakupu [...]. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K., decyzją z dnia [...] nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego i art. 1 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (tekst jednolity Dz. U. Nr 79 z 2001 r., poz. 856 z późn. zm.) po rozpatrzeniu odwołania, utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że na podstawie art. 39 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Natomiast zgodnie z art. 41 tej ustawy, w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany: -1) specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi; -2) zasiłek okresowy, zasiłek celowy lub pomoc rzeczowa, pod warunkiem zwrotu części lub całości kwoty zasiłku lub wydatków na pomoc rzeczową. Z akt sprawy wynika, że skarżący prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Jest [...] do pracy, ma [...] na stałe. Jego dochód stanowi renta socjalna w wysokości [...] zł i zasiłek pielęgnacyjny w wysokości [...] zł, a więc łącznie dochód wynosi [...] zł. Zgodnie zaś z art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej, prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty 477 zł. Z uwagi na przekroczenie ustawowego kryterium dochodowego, organ pierwszej instancji odmówił przyznania skarżącemu zasiłku celowego, a jednocześnie rozpatrzył jego wniosek uwzględniając warunki przyznania zasiłku celowego specjalnego i zasiłku celowego zwrotnego. W tym zakresie kierował się uznaniem administracyjnym, biorąc pod uwagę z jednej strony zakres niezbędnej pomocy umożliwiającej zaspokojenie potrzeb zainteresowanego, a z drugiej strony możliwości finansowe, pozwalające na zaspokojenie tych potrzeb. Organ odwoławczy podkreślił, że zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, pomoc społeczna ma na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężenie trudnych sytuacji życiowych, których nie są w stanie pokonać wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Z analizy budżetu skarżącego wynika, że jest w stanie zaspokoić zgłoszoną we wniosku potrzebę z posiadanych środków. Ponadto organ pierwszej instancji wskazał, że ze względu na ograniczone środki finansowe nie jest w stanie przyznać zasiłku celowego zwrotnego i specjalnego zasiłku celowego. W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, B. M. ponownie wskazał, że ponosi wysokie koszty z tytułu czynszu i rachunków za energię elektryczną oraz zakupu lekarstw. Pozostała część kwoty renty socjalnej nie wystarcza na zaspokojenie jego potrzeb, w tym związanych z kosztami zakupu droższych lekarstw. Organ odwoławczy w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości w zakresie swojej właściwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym § 2 powołanego przepisu stanowi, iż kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Na podstawie przepisu art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), zwanej dalej P.p.s.a. Sąd, uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla zaskarżoną decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi; naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Ponadto stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 K.p.a. lub w innych przepisach, albo stwierdza ich wydanie z naruszeniem prawa. W wyniku przeprowadzenia kontroli w wyżej wskazanym zakresie, stwierdzić należało, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a wobec tego skarga zasługiwała na uwzględnienie. Na wstępie podkreślenia wymaga, że na podstawie art. 39 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64, poz. 593 z późn. zm.), zwanej dalej ustawą o pomocy społecznej, w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. Przepis art. 39 ust. 2 tej ustawy określa, że w szczególności świadczenie powyższe może być przyznane na pokrycie części lub całości kosztów zakupu opału. Natomiast zgodnie z art. 8 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, w tym do zasiłku celowego przysługuje w razie spełnienia określonego w tym przepisie kryterium dochodowego, przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednego z powodów wymienionych w art. 7 pkt 2-15 lub innych okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy społecznej. Według zaś art. 7 pkt 5 cytowanej ustawy, pomocy społecznej udziela się osobom i rodzinom w szczególności z powodu niepełnosprawności. Ponadto dodać należało, że na podstawie art. 41 pkt 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej, w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi oraz zasiłek celowy pod warunkiem zwrotu części lub całości kwoty zasiłku. Jak wynika z uzasadnienia zaskarżonej decyzji, jedną z podstaw rozstrzygnięcia w sprawie było ustalenie, że pomimo wystąpienia przesłanki wymienionej w art. 7 ustawy o pomocy społecznej – tj. [...], skarżący nie spełnił warunków formalnych kwalifikujących go do otrzymania świadczenia pieniężnego w formie zasiłku celowego, gdyż jego dochód wyniósł [...] zł. i przekroczył ustawowe kryterium dochodowe, wynoszące 477 zł. Jednakże nie zostały poddane szczegółowej analizie przez organ odwoławczy, przesłanki przyznania zasiłku celowego na podstawie cytowanego wyżej art. 41 pkt 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej. Przepis powyższy przewiduje możliwość przyznania zasiłku celowego – w szczególnie uzasadnionych przypadkach - osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe. Pomimo, że w odwołaniu skarżący podniósł okoliczności dotyczące stanu zdrowia i wynikających z tego znacznych obciążeń dla jego budżetu, uzasadnienie zaskarżonej decyzji nie zawiera ustaleń, czy wystąpiły wymienione okoliczności i w konsekwencji organ odwoławczy nie rozważył, czy w ich świetle są podstawy do przyznania specjalnego zasiłku celowego lub zasiłku celowego zwrotnego. Organ odwoławczy ograniczył się do wskazania w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, że zgodnie z art. 2 ust. 1 wyżej cytowanej ustawy, pomoc społeczna ma na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężenie trudnych sytuacji życiowych, których nie są w stanie pokonać wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Jednakże w ramach oceny dokonywanej w zakresie przytoczonego unormowania, podniósł tylko, że z analizy budżetu wynika, iż skarżący jest w stanie zaspokoić potrzebę z posiadanych środków. Przytoczone stwierdzenie organu odwoławczego - z uwagi na brak wskazania konkretnych okoliczności - nie spełnia warunków, jakim ma odpowiadać uzasadnienie decyzji w zakresie cytowanej regulacji art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej. Ponadto rozstrzygnięcie co do przyznania bądź odmowy przyznania świadczenia pieniężnego w formie specjalnego zasiłku celowego i zasiłku celowego zwrotnego – z uwagi na ich uznaniowy charakter – jest m. in. uzależnione dodatkowo od oceny organu w ramach art. 3 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej, który stanowi, że potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. W tym zakresie organ odwoławczy podniósł tylko, że w ramach uznania administracyjnego uwzględniony został – z jednej strony zakres niezbędnej pomocy umożliwiającej zaspokojenie potrzeb skarżącego – a z drugiej strony możliwości finansowe, pozwalające na zaspokojenie tych potrzeb. Jednakże uzasadnienie zaskarżonej decyzji - podobnie jak i decyzji organu pierwszej instancji - nie zawiera żadnych ustaleń i ocen dotyczących możliwości finansowych pomocy społecznej, pomimo, że powyższa przesłanka została wskazana jako jedna z podstaw odmowy przyznania skarżącemu specjalnego zasiłku celowego oraz zasiłku celowego zwrotnego. Dodać należało, że również akta postępowania administracyjnego nie zawierają materiału dokumentacyjnego co do powyższego zagadnienia. Tymczasem okoliczności dotyczące możliwości pomocy społecznej powinny być ustalone poprzez wskazanie przede wszystkim wysokości środków, jakimi dysponował ośrodek pomocy społecznej w dacie decyzji, na realizację zadań w zakresie tego rodzaju świadczeń, którego dotyczy rozpoznawany wniosek oraz ilości wniosków o przyznanie świadczeń, udzielanych z tych środków. W podsumowaniu wskazać zatem należało, że przy wydaniu zaskarżonej decyzji doszło do naruszenia przepisów postępowania administracyjnego poprzez pominięcie ustaleń w zakresie wyżej wymienionych okoliczności stanowiących podstawę rozstrzygnięcia. Natomiast zgodnie z art. 7 K.p.a i art. 77 § 1 K.p.a., organy administracji mają obowiązek podjąć wszelkie działania niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. W konsekwencji doszło również do naruszenia przepisu art. 107 § 3 K.p.a., który stanowi, że uzasadnienie decyzji powinno zawierać wskazanie okoliczności, które organ uznał za udowodnione, dowodów na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiary i mocy dowodowej, a także wyjaśnienie podstawy prawnej. Nie ulega wątpliwości, że naruszenie w powyższy sposób przepisów postępowania mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Okoliczności pominięte w ramach ustaleń, a także ocena zebranego materiału dowodowego, dotyczyły przecież określonych w art. 41 pkt 1 i 2 w związku z art. 39 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, warunków przyznania zasiłku celowego w razie przekroczenia kryterium dochodowego, a więc podstaw rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie. Wobec tego - na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. - Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił zaskarżoną decyzję w całości. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ orzekający uzupełni ustalenia w zakresie wyżej wymienionych okoliczności istotnych z punktu widzenia zastosowania przepisu art. 3 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej. Przede wszystkim są to ustalenia dotyczące możliwości pomocy społecznej, które powinny być ocenione poprzez porównanie, przede wszystkim, wysokości środków, jakimi dysponował ośrodek pomocy społecznej w dacie decyzji, na realizację zadań w zakresie tego rodzaju świadczeń, którego dotyczy rozpoznawany wniosek oraz ilości wniosków o przyznanie świadczeń, udzielanych z tych środków. Ponadto uzupełnienia wymagają ustalenia co do podstaw przyjęcia w zaskarżonej decyzji, że potrzeby skarżącego w zakresie zakupu [...] mogły zostać zrealizowane z jego środków – w powyższym zakresie uwzględnić należy przede wszystkim okoliczności dotyczące wysokości niezbędnych kosztów utrzymania skarżącego, w tym czy ponosi koszty zakupu lekarstw, a jeśli tak to w jakiej wysokości. W celu wykonania powyższych wskazań organ orzekający, w sposób wyczerpujący zbierze i rozpatrzy cały materiał dowodowy. Oceni na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy okoliczności istotne dla rozstrzygnięcia, które wymieniono wyżej, zostały udowodnione. W uzasadnieniu wskaże, na podstawie jakich dowodów uznał konkretne okoliczności za ustalone i z jakich powodów ocenił dowody jako wiarygodne, ewentualnie z jakich przyczyn odmówił wiary poszczególnym dowodom. Z uwagi na to, że zaskarżona decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. nie miała przymiotu wykonalności - bezprzedmiotowe było rozstrzygnięcie w zakresie art. 152 P.p.s.a.