IV SA/Gl 1605/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Szczepan Prax (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Beata Kalaga – Gajewska Sędzia WSA Małgorzata Walentek Protokolant Paulina Nowak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 listopada 2012 r. sprawy ze skargi K. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia kwoty nienależnie pobranego dodatku do zasiłku rodzinnego oddala skargę. Ostateczną decyzją z dnia [...] r. Prezydent Miasta Z. orzekł o zwrocie przez K. G. nienależnie pobranego dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego – w kwocie 4800 zł wraz z ustawowymi odsetkami. W dniu 8.10.2010 r. strona złożyła ponowny wniosek o umorzenie pozostałej kwoty nienależnie pobranych świadczeń, powołując się na aktualną sytuację materialną i rodzinną. Po kolejnym rozpatrzeniu sprawy (organ odwoławczy dwukrotnie orzekał kasatoryjnie), decyzją z dnia [...] r. organ I instancji odmówił umorzenia przedmiotowych należności. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia opartego na podstawie art. 30 ust. 9 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (j.t. Dz. U. Nr 139 z 2006 r., poz. 992 ze zm.) organ wskazał, że umorzenie należności może nastąpić jedynie wówczas, gdy zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny. Powołując się na art. 7 kpa organ podniósł, że przy ocenianiu sytuacji rodziny należy mieć także na względzie słuszny interes społeczny wyrażający się m. in. w ochronie środków publicznych. Następnie w motywach decyzji przypomniano, że kwota nienależnie pobranego dodatku wynikła z nieujawnienia przez stronę faktu świadczenia usług na podstawie umowy zlecenia, co nie wynikało z braku wiedzy o warunkach uprawniających do otrzymania świadczeń rodzinnych. Dokonując szczegółowej analizy sytuacji dochodowej strony organ ustalił, że otrzymuje ona wynagrodzenie z tytułu umowy o pracę w wysokości 1397,49 zł netto, dochód z tytułu umowy zlecenia – za lipiec 2011 r. w kwocie 106,02 zł oraz alimenty na dwie córki w kwocie 500 zł. Przedstawiając bieżące wydatki ponoszone w rodzinie strony organ stwierdził, że osiągany dochód jest wystarczający na ich pokrycie. Jest to jednocześnie dochód przekraczający kryterium dochodowe uprawniające do zasiłku rodzinnego. W sytuacji socjalno-bytowej rodziny wnioskodawczyni nie doszukano się szczególnych okoliczności przemawiających za umorzeniem nienależnie pobranych świadczeń. Wnioskodawczyni posiada stałe zatrudnienie, a od grudnia 2010 r. otrzymuje też regularnie alimenty. Nie jest przy tym obciążona jakimiś szczególnymi zobowiązaniami finansowymi. Organ zwrócił także uwagę na możliwość rozłożenia na raty omawianej należności lub odroczenia jej płatności. W odwołaniu wnioskodawczyni powołała się na wzrastające potrzeby materialne jej córek, ich i swoje problemy zdrowotne oraz ograniczone środki finansowe, które nie pozwalają na pokrycie żądanych należności. Jej zdaniem należało brać pod uwagę sytuację finansową rodziny w okresie, za który pobrane było nienależne świadczenie. Zaskarżoną decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. w trybie art. 138 § 1 pkt 1 kpa utrzymało w mocy decyzję organu podstawowego stopnia, całkowicie podzielając jej ustalenia i wnioski. W szczególności Kolegium oceniło przytaczane przez stronę okoliczności i nie dopatrzyło się podstaw do ustalenia, że mają one charakter szczególnie uzasadnionych w rozumieniu art. 30 ust. 9 ustawy o świadczeniach rodzinnych, w aspekcie możliwości umorzenia nienależnie pobranych świadczeń. Podkreśliło przy tym uznaniowy charakter rozstrzygnięć wydawanych na podstawie tego przepisu. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego K.G. zasadniczo powtórzyła zarzuty i wywody odwołania. Dodatkowo wyjaśniła okoliczności, w jakich doszło do zaprzestania przez nią prowadzenia własnej działalności gospodarczej i kontynuowania pracy zarobkowej w drodze umowy zlecenia. Za krzywdzące uznała stwierdzenia organu I instancji o możliwości poprawy jej sytuacji materialnej, gdyż ze względu na wychowywanie dzieci nie jest w stanie podjąć dodatkowego zatrudnienia a jej dochody nie są wysokie. Przekroczenie kryterium dochodowego nastąpiło natomiast wskutek wliczenia do dochodu otrzymywanych przez nią alimentów oraz "ulgi prorodzinnej". Jej zdaniem obecnie Kolegium zmieniło swoje wcześniejsze stanowisko w sprawie. Skarżąca zwróciła nadto uwagę na dalsze wydatki, w tym związane z nowym rokiem szkolnym. Egzekucja pozostałej kwoty nienależnie pobranych świadczeń negatywnie wpłynie na funkcjonowanie jej rodziny. Odpowiadając na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest bezzasadna, bowiem zaskarżona decyzja odpowiada wymogom legalności, w kryteriach której odbywa się sądowa kontrola działalności administracji publicznej (art. 1 Prawa o ustroju sądów administracyjnych – Dz. U. Nr 153 z 2002 r., poz. 1269 ze zm.). Mianowicie postępowanie administracyjne zostało przeprowadzone w sposób wystarczający do dokonania ustaleń mających istotne znaczenie w sprawie. W oparciu o zgromadzony materiał dowodowy trafnie organy administracyjne ustaliły, że nie występują tego rodzaju szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny skarżącej, które w aktualnym stanie faktycznym przemawiałyby za umorzeniem należności objętych wnioskiem skarżącej. Zaznaczyć trzeba, o czym już zresztą była mowa w decyzjach, że umorzenie na podstawie art. 30 ust. 9 cyt. ustawy odbywa się w oparciu o uznanie administracyjne. Sądowa kontrola rozstrzygnięć wydanych w ramach takiego uznania jest ograniczona do badania, czy granice uznania w danym przypadku nie zostały przekroczone. O ile stanowisku organu nie można przypisać cech dowolności, a więc gdy ma ono oparcie w zgromadzonym materiale, jest umotywowane i logicznie poprawne, to właściwie podważenie go w postępowaniu sądowym nie jest dopuszczalne. Tymczasem w niniejszej sprawie dokonana w decyzjach obu instancji ocena, że po stronie skarżącej nie zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny, nie budzi żadnych zastrzeżeń. Przedstawione przez nią twierdzenia nie świadczą o zakładanej w art. 30 ust. 9 wyjątkowości sytuacji. Trafnie organ odwoławczy ocenił zgłoszone przez skarżącą okoliczności związane ze stanem zdrowotnym członków jej rodziny oraz z ponoszonymi wydatkami, jako nie odbiegające od warunków życia innych rodzin o podobnym cenzusie materialnym. Jednocześnie wskazał na te aspekty, które uzasadniają odmowę umorzenia. Rzeczywiście stałe dochody skarżącej z różnych źródeł, prowadzące do przekroczenia ustawowego kryterium dochodowego, będącego pewnym wyznacznikiem poziomu życia rodziny, nie wykluczają możliwości wywiązania się przez skarżącą z obowiązku zwrotu świadczeń nienależnie pobranych. Z punktu widzenia sprawiedliwości zasada zwrotu środków publicznych, które się danej osobie nie należały, nie może być kontestowana, a zatem ustawowe odstępstwa od niej muszą być stosowane rozważnie i rzeczywiście jako wyjątek od reguły. Natomiast kwestia nienależnie pobranego przez skarżącą dodatku do zasiłku rodzinnego została rozstrzygnięta ostateczną decyzją z dnia [...] r. i nie mogła już być badana w ramach obecnie kontrolowanego postępowania administracyjnego. Z kolei wbrew stanowisku skarżącej słusznie organy oceniały możliwość umorzenia należności według stanu faktycznego istniejącego w czasie orzekania, a nie w czasie pobierania omawianych świadczeń, gdyż w świetle art. 30 ust. 9 istotne jest to, czy aktualnie występują okoliczności usprawiedliwiające odstąpienie od egzekwowania nałożonego obowiązku zwrotu świadczeń. Pogląd skarżącej jest przy tym wewnętrznie sprzeczny. Gdyby bowiem liczył się stan istniejący w czasie pobierana świadczeń, to skarżąca nie mogłaby się ponownie ubiegać o umorzenie należności, gdyż stan ten był jednorazowy, w związku z czym sprawa umorzenia mogłaby być rozstrzygnięta tylko jedną decyzją ostateczną. Tymczasem z ponownym wnioskiem skarżąca mogła wystąpić właśnie tylko dlatego, że powoływała się na zmianę okoliczności, jaka wystąpiła od czasu wydania pierwszej decyzji w przedmiocie umorzenia należności. Wbrew skardze nie są też gołosłowne uwagi organów odnośnie ewentualnego poprawienia się sytuacji materialnej skarżącej w przyszłości. Przykładowo obecnie skarżąca wykazała dochód z tytułu zlecenia w kwocie 106,02 zł, podczas gdy w przeszłości osiągnęła z tego źródła dochody o różnej wysokości – nawet przekraczające 1000 zł, co wynika ze znajdujących się w aktach administracyjnych zaświadczeń. Skarżąca jest też zatrudniona na stanowisku [...]. Nie można wykluczyć, że i w ramach tego zatrudnienia będzie awansować i pobierać wyższe wynagrodzenie. W końcu zauważyć należy, że na córki skarżąca pobiera bardzo niskie alimenty. W miarę wzrostu potrzeb dzieci może więc występować o podwyższenie tych świadczeń. Z drugiej strony zauważyć też można, że od czasu ustalenia wysokości nienależnie pobranych świadczeń nastąpiła już częściowa spłata należności głównej. Brak jest podstaw do stanowczego twierdzenia, że sytuacja rodziny skarżącej uniemożliwi kontynuowanie zwrotu przedmiotowych należności. Dlatego też słusznie organy obu instancji wskazały skarżącej inne możliwości przewidziane w art. 30 ust. 9 ustawy o świadczeniach rodzinnych, które w aktualnej sytuacji pozwolą na dogodniejszy dla niej sposób realizacji obowiązku zwrotu świadczeń. Mając powyższe względy na uwadze, skoro zaskarżona decyzja nie narusza prawa, z mocy art. 151 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2012 r., poz. 270) orzeczono, jak w sentencji. sw