IV SA/Gl 161/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Szczepan Prax Sędziowie Sędzia WSA Bożena Miliczek - Ciszewska (spr.) Sędzia WSA Edyta Żarkiewicz Protokolant Monika Rał po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 września 2016 r. sprawy ze skargi J. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję. Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Wójt Gminy Ł. (dalej "organ pierwszej instancji") uznał, że zasiłek pielęgnacyjny wypłacony J.B. (dalej "strona" lub "skarżąca") za okres od 1 stycznia 2007 r. do 31 grudnia 2013 r. w łącznej kwocie 12.852,00 zł jest świadczeniem nienależnie pobranym. W uzasadnieniu wskazał, że strona była zobowiązana poinformować organ o przyznaniu jej od stycznia 2007 roku prawa do dodatku pielęgnacyjnego, czego nie uczyniła. W odwołaniu strona podniosła, że nie posiada decyzji o przyznaniu dodatku pielęgnacyjnego. Dodała, że dla niej, jako osoby w podeszłym wieku, trudno jest rozgraniczyć pojęcia zasiłek i dodatek pielęgnacyjny, gdyż oba pojęcia brzmią podobnie. Zwróciła uwagę, że sformułowanie w decyzji przyznającej zasiłek pielęgnacyjny, w której zasiłek przyznano od 1 września 2005 r. do bezterminowo, dodatkowo wprowadza w błąd. Pisemne pouczenie zawarte w tym piśmie było przekazane niejasno, a pracownik, który wówczas jej przedstawiał zasady pobierania tego świadczenia, nie wspominał, że będzie ono obowiązywać jedynie przez półtora roku (do ukończenia 75 lat). Podkreśliła, że przez ostatnie 7 lat nie była świadoma tego, iż świadczenie jej się nie należy. Stwierdziła, że czuje rozżalenie w związku z działaniami Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej. Decyzją z dnia [...]r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. (dalej "organ odwoławczy" lub "Kolegium") utrzymało w mocy tę decyzję. W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że skarżącej przyznano prawo do zasiłku pielęgnacyjnego od dnia 1 września 2005 r., a z pisma ZUS wynika, że jest uprawniona do dodatku pielęgnacyjnego od dnia 1 stycznia 2007 r. do nadal. W związku z tym zasiłek pielęgnacyjny nie przysługuje skarżącej od dnia 1 stycznia 2007 r. Dodał, że nie powiadamiając organu wypłacającego zasiłek pielęgnacyjny o przyznanym prawie do dodatku pielęgnacyjnego z ZUS-u, strona uchybiła obowiązkowi, wynikającemu z art. 25 ustawy o świadczeniach rodzinnych, pomimo tego, że była prawidłowo pouczona o wyżej wymienionym obowiązku w decyzji przyznającej zasiłek pielęgnacyjny z dnia [...]r., jak również we wniosku o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 15 września 2015 r., sygn. akt IV SA/Gl 1026/14 uchylił zaskarżoną decyzję, bowiem została ona wydana z naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Organ odwoławczy pominął bowiem ustalenia co do tego, czy występują w sprawie okoliczności przemawiające za tym, że skarżąca została skutecznie pouczona, w jakich sytuacjach nie powinna pobierać zasiłku pielęgnacyjnego. Organ odwoławczy nie wskazał, na jakiej podstawie stwierdził, ze skarżąca uchybiła obowiązkowi wynikającemu z art. 25 ustawy o świadczeniach rodzinnych pomimo, że – jak wywiódł - była prawidłowo pouczona o tym obowiązku. Sąd podkreślił, że pouczenie zawarte we wniosku o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego, nie zostało podpisane przez skarżącą, a zatem nie sposób przyjąć, że organ wykazał, iż skarżąca została w ogóle zapoznana z treścią tego pouczenia. Nie może tego pouczenia zastąpić ogólne stwierdzenie, zawarte w “części II" tego wniosku, według którego strona zobowiązała się “niezwłocznie powiadomić podmiot wypłacający zasiłek pielęgnacyjny o każdej zmianie mającej wpływ na prawo do zasiłku pielęgnacyjnego". Nie zostało bowiem w żaden sposób wyjaśnione, co należy rozumieć przez “zmianę mającą wpływ na prawo do zasiłku pielęgnacyjnego". Sąd wskazał, że podobne uwagi dotyczą analogicznego w swej treści - pkt 4 pouczenia zawartego w decyzji z dnia [...]r. o ustaleniu prawa do zasiłku pielęgnacyjnego. Ponadto w całym tym pouczeniu, brakuje wyjaśnienia co należy rozumieć przez “zmianę mającą wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych" oraz przez “okoliczności powodujące ustanie, zawieszenie albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych “. Sąd akcentował tezę, że ocena działania świadczeniobiorcy wymaga ustalenia, czy był skutecznie pouczony o okolicznościach, których wystąpienie ma wpływ na istnienie posiadanego uprawnienia i warunek ten będzie można uznać za spełniony tylko wówczas, gdy owo pouczenie będzie sformułowane w sposób jasny i zrozumiały dla strony. Wskazał, że pouczenie, o którym mowa w art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, to tylko takie pouczenie, które było sformułowane i przedstawione konkretnemu adresatowi w taki sposób, że - zgodnie z zasadami racjonalności i doświadczenia życiowego - można przyjąć, iż ów adresat miał świadomość pobierania przez pewien czas nienależnego świadczenia (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 6 lutego 2014 r. sygn. akt: IV SA/G1 379/13). Sąd wskazał, że organ odwoławczy nie wskazał podstaw swojej oceny, że skarżąca została skutecznie pouczona o obowiązku powiadomienia organu wypłacającego zasiłek pielęgnacyjny o przyznanym jej prawie do dodatku pielęgnacyjnego z ZUS-u. Organ ten nie wskazał nawet podstaw przyjętego przez niego ustalenia, że skarżąca w ogóle wiedziała o przekazywaniu jej – wraz ze świadczeniem emerytalnym - dodatku pielęgnacyjnego z ZUS-u. Jest to tym bardziej rażące pominięcie, że według stwierdzeń zawartych w decyzji organu pierwszej instancji, ZUS nie ma informacji dotyczącej odebrania przez skarżącą decyzji o przyznaniu dodatku pielęgnacyjnego. W takiej sytuacji organ był zobowiązany ze szczególną starannością ocenić wszystkie okoliczności sprawy, aby wykazać, czy zaistniała w sprawie przesłanka skutecznego pouczenia skarżącej we wskazanym wyżej zakresie. Decyzją z dnia [...]r. nr [...]Kolegium utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu organ odwoławczy omówił dotychczasowy tok postępowania, w tym kasatoryjne orzeczenie Sądu. Kolejno, przytoczył treść art. 30 ust. 1 oraz art. 16 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Odnosząc się do ustaleń faktycznych sprawy wskazał, że decyzją z dnia [...]r. przyznano stronie prawo do zasiłku pielęgnacyjnego od 1 września 2005 r. bezterminowo, natomiast w piśmie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 17 stycznia 2014 r. wskazano, że strona od 1 stycznia 2007 r. do nadal pobiera dodatek pielęgnacyjny, a w piśmie z dnia 28 maja 2014 r. poinformowano, że decyzja o przyznaniu stronie zasiłku pielęgnacyjnego została przesłana w dniu 20 grudnia 2006 r. Organ odwoławczy omówił treść pouczenia zawartego w decyzji z dnia [...]r. Wskazał, że organ pierwszej instancji wymienił sytuacje, w których prawo do zasiłku pielęgnacyjnego nie przysługuje; w tym w sposób jasny i zrozumiały; podkreślił, że sytuacją taką jest uprawnienie do dodatku pielęgnacyjnego. Decyzja została odebrana osobiście przez skarżącą w dniu 5 sierpnia 2005 r. Kolegium stwierdziło, że w jego opinii strona miała świadomość, iż przyznane jej świadczenie w formie zasiłku pielęgnacyjnego jej nie przysługuje z racji uprawnienia do dodatku pielęgnacyjnego przyznanego przez ZUS z dniem 1 stycznia 2007 r. Dlatego organ pierwszej instancji prawidłowo uznał, iż przyznane świadczenie za okres od 1 stycznia 2007 r. do 31 grudnia 2013 r. jest świadczeniem nienależnie pobranym, zgodnie z art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. W skardze wniesionej od powyższej decyzji do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, strona ponownie podniosła, że podczas wypełniania wniosku nie została skutecznie pouczona przez pracownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej, w jakich okolicznościach nie może pobierać zasiłku pielęgnacyjnego; w szczególności o konieczności poinformowania organu o przyznaniu dodatku pielęgnacyjnego z ZUS w momencie ukończenia 75 roku życia. Wskazała, że zostało jej przedstawione, że jej niepełnosprawność oraz pobierane świadczenia mają charakter bezterminowy. Również w decyzji w sprawie ustalenia prawa do zasiłku pielęgnacyjnego użyto słowa "bezterminowo". Skarżąca akcentowała, że nie powiedziano jej wyraźnie, "że świadczenie powinno się zakończyć za półtora roku", a taka informacja byłaby dla niej wystarczająca do poinformowania organu, że zasiłek już się nie należy. Podkreśliła, że całe życie działała uczciwie, a teraz czuje się jak złodziej. Wskazała, że opieszałość organu spowodowała powstanie niewyobrażalnej dla niej kwoty do spłaty. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy powtórzył motywy zawarte w decyzji, ocenił skargę jako bezzasadną i wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje. Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tj.: Dz. U. 2014, poz. 1647) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Stwierdzenie zatem, iż zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy obliguje Sąd do uchylenia zaskarżonej decyzji (art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi; tj.: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., zwanej dalej "ustawą p.p.s.a."). Na mocy art. 134 § 1 ustawy p.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd dokonał kontroli zaskarżonej decyzji na zasadach wyżej wskazanych i stwierdził, że skarga jest zasadna. Przedmiotem zaskarżenia jest decyzja organu odwoławczego z dnia [...]r. nr [...] utrzymująca w mocy decyzję organu pierwszej instancji z dnia [...]r. ustalającą, że zasiłek pielęgnacyjny wypłacony stronie za okres od 1 stycznia 2007 r. do 31 grudnia 2013 r. w łącznej kwocie 12.852,00 zł jest świadczeniem nienależnie pobranym. Jak wyżej szczegółowo opisano Sąd orzeka w tej sprawie po raz drugi. Zgodnie z art. 153 ustawy p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia. Przez ocenę prawną, o której mowa w tym przepisie rozumie się powszechnie wyjaśnienie istotnej treści przepisów prawnych i sposobu ich stosowania w rozpoznawanej sprawie. Ocena prawna może dotyczyć stanu faktycznego, wykładni przepisów prawa materialnego i procesowego oraz kwestii zastosowania określonego przepisu prawa do ustalonego stanu faktycznego. Natomiast wskazania co do dalszego postępowania stanowią z reguły konsekwencję oceny prawnej i dotyczą sposobu działania w toku ponownego rozpoznawania sprawy. Z treści powyższego przepisu wynika, że zarówno organy administracyjne, których działanie lub bezczynność było przedmiotem skargi, jak i sąd orzekający w sprawie, ilekroć dana sprawa będzie ponownie przez nie rozpoznawana będą związane oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania wyrażonymi w orzeczeniu tegoż sądu, jeżeli nie zostanie ono uchylone lub nie ulegną zmianie przepisy prawa, na podstawie których sąd orzekał. Związanie sądu oceną prawną wyrażoną w wyroku wydanym w danej sprawie oznacza, że przy niezmienionym stanie faktycznym i prawnym nie może on formułować ocen odmiennych od wiążącej go oceny prawnej, ale musi się do niej zastosować oraz konsekwentnie reagować na naruszenie tych zasad przez organ przy rozpoznawaniu skargi na akt wydany po wyroku formułującym ocenę prawną. W razie wnoszenia kolejnych skarg z powodu niewłaściwego wykonania zapadłego wyroku uwzględniającego skargę, sąd administracyjny jedynie weryfikuje sposób wywiązania się organów ze skierowanych do nich wskazań, nie wnika natomiast w materię objętą zakresem wcześniejszych ocen. Kluczowa dla rozstrzygnięcia jest więc kwestia wypełnienia zaleceń sformułowanych w poprzednim wyroku Sądu oraz kwestia zastosowania się przez organ do oceny prawnej wyartykułowanej w tym wyroku. W pierwszej kolejności wskazać trzeba, że po wyroku Sądu z dnia 15 września 2015 r. nie wystąpiła zmiana stanu prawnego uchylająca związanie wynikające z tego wyroku. Do rozstrzygnięcia analizowanej sprawy nie znajduje zastosowania aktualny stan prawny. Ma rację Kolegium wywodząc, że stosownie do art. 3 ustawy z dnia 19 sierpnia 2011 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2011 r. Nr 205, poz. 1212) sprawy o świadczenia rodzinne, do których prawo powstało przed dniem wejścia w życie tej ustawy (przed dniem 1 stycznia 2012 r.) podlegają rozpatrzeniu na zasadach i w trybie określonych w przepisach dotychczasowych; sprawa dotyczy bowiem świadczenia przyznanego decyzją z dnia [...]r. Kolejne zmiany ustawy o świadczeniach rodzinnych nie uchyliły, ani nie zmodyfikowały tej reguły intertemporalnej. Zgodnie z art. 16 ust. 1 i 6 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tj.: Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm. – stanowiącej "przepisy dotychczasowe" w rozumieniu wyżej wskazanym) zasiłek pielęgnacyjny przyznaje się w celu częściowego pokrycia wydatków wynikających z konieczności zapewnienia opieki i pomocy innej osoby w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji (ust. 1). Zasiłek pielęgnacyjny nie przysługuje osobie uprawnionej do dodatku pielęgnacyjnego (ust. 6). Stosownie do art. 25 ust. 1 ustawy w przypadku wystąpienia zmian w liczbie członków rodziny, uzyskania dochodu lub innych zmian mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych osoba, o której mowa w art. 23 ust. 1, jest obowiązana do niezwłocznego powiadomienia o tym organu wypłacającego świadczenia rodzinne. Natomiast w myśl art. 30 ust. 1 ustawy osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu. W ust. 2 pkt 1 wskazano, że nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania. Na tle tak zidentyfikowanego stanu prawnego sprawy Sąd w wyroku z dnia 15 września 2015 r. wskazał, że organ odwoławczy nie ustalił, czy skarżąca została skutecznie pouczona, w jakich sytuacjach nie powinna pobierać zasiłku pielęgnacyjnego. Wskazał, że pouczenie zawarte we wniosku o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego, nie zostało podpisane przez skarżącą, a zatem nie sposób przyjąć, że organ wykazał, iż skarżąca została w ogóle zapoznana z treścią tego pouczenia; a pouczenia tego nie może zastąpić ogólne stwierdzenie, zawarte w “części II" wniosku, według którego strona zobowiązała się “niezwłocznie powiadomić podmiot wypłacający zasiłek pielęgnacyjny o każdej zmianie mającej wpływ na prawo do zasiłku pielęgnacyjnego" - ponieważ nie wyjaśniono, co należy rozumieć przez “zmianę mającą wpływ na prawo do zasiłku pielęgnacyjnego". Sąd wskazał, że podobne uwagi dotyczą analogicznego w swej treści - pkt 4 pouczenia zawartego w decyzji z dnia [...]r. o ustaleniu prawa do zasiłku pielęgnacyjnego. Ponadto w całym tym pouczeniu, brakuje wyjaśnienia co należy rozumieć przez “zmianę mającą wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych" oraz przez “okoliczności powodujące ustanie, zawieszenie albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych “. Sąd akcentował tezę, że wymóg skutecznego pouczenia jest spełniony tylko wówczas, gdy jest ono sformułowane w sposób jasny i zrozumiały dla strony. Nadto ocenił, że nie wykazano, że skarżąca w ogóle wiedziała o przekazywaniu jej – wraz ze świadczeniem emerytalnym - dodatku pielęgnacyjnego z ZUS-u. Orzekając ponownie w sprawie organ odwoławczy stwierdził, że wymóg należytego pouczenia strony o tym, w jakich sytuacjach nie powinna pobierać zasiłku pielęgnacyjnego, został spełniony poprzez zamieszczenie w pouczeniu decyzji przyznającej prawo do zasiłku pielęgnacyjnego treści art. 16 ust. 2, 3, 5 i 6 ustawy w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania tej decyzji. Z ust. 6 wynika bowiem że zasiłek pielęgnacyjny nie przysługuje osobie uprawnionej do dodatku pielęgnacyjnego. Nadto organ pierwszej instancji w punkcie 3 pouczenia wskazał, że nie należy pobierać świadczeń rodzinnych w przypadku zaistnienia okoliczności powodujących ustanie, zawieszenie albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w części lub w całości. W kolejnych punktach zaznaczono, że w przypadku wystąpienia zmian mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych osoba do nich uprawniona jest zobowiązana do niezwłocznego powiadomienia o tym organu wypłacającego świadczenia – zgodnie z art. 25 ust. 1 ustawy. Nadto, że zgodnie z art. 30 ust. 1 i 8 ustawy osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne jest obowiązana do ich zwrotu wraz z ustawowymi odsetkami. Mając na względzie treść tak skonstruowanego pouczenia Kolegium wywiodło, że organ pierwszej instancji wymienił sytuacje, w których prawo do zasiłku pielęgnacyjnego nie przysługuje - w tym w sposób jasny i zrozumiały podkreślił, że sytuacją taką jest uprawnienie do dodatku pielęgnacyjnego. Powyższa ocena przywiodła Kolegium do oceny, że rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji jest zgodne z prawem. Sąd stwierdza, że organ odwoławczy nie wykonał zaleceń Sądu zamieszczonych w wyroku z dnia 15 września 2015 r. w sposób uwzględniający wiążącą ocenę prawną - ze skutkiem naruszenia art. 153 ustawy p.p.s.a., a dostrzeżone uchybienie proceduralne mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Jak wyżej szczegółowo przedstawiono Sąd bardzo mocno akcentował okoliczność, że pouczenie ma być jasne i zrozumiałe dla strony; musi być tak sformułowane, aby strona wiedziała, w jakich sytuacjach, jakie obowiązki na niej ciążą. Kolegium nie wykazało, że w okolicznościach sprawy ten wymóg został spełniony. Co prawda w pouczeniu podano, że zasiłek pielęgnacyjny nie przysługuje osobie uprawnionej do dodatku pielęgnacyjnego; jednakże w postępowaniu nie wykazano, że skarżąca wiedziała (i ewentualnie, od kiedy wiedziała) o tym, że dodatek pielęgnacyjny jej przysługuje – ze skutkiem powstania obowiązku powiadomienia. Umknęło uwadze Kolegium, że w sprawie nie dowiedziono, że skarżąca miała świadomość służącego jej uprawnienia do dodatku pielęgnacyjnego. Jak wynika z decyzji organu pierwszej instancji usiłował on dokonać takiego ustalenia poprzez wykazanie, że skarżącej została doręczona decyzja ZUS, z której wynika uprawnienie do dodatku pielęgnacyjnego. Jednakże te usiłowania nie zostały uwieńczone sukcesem. ZUS, odpowiadając na pytanie organu stwierdził, że decyzję wysłał w dniu 20 grudnia 2006 r., ale nie posiada żadnych informacji na okoliczność jej doręczenia. Natomiast strona oświadczyła – pod rygorem odpowiedzialności karnej – że nie posiada tej decyzji, a po 7 latach nie pamięta, czy takie pismo zostało do niej wysłane. W pismach procesowych akcentowała okoliczność, że zdawała sobie sprawę, że z ZUS-u zaczęła otrzymywać większe świadczenie, ale nie wiedziała, że jest to wynikiem przyznania dodatku pielęgnacyjnego. To twierdzenie strony nie zostało skutecznie zakwestionowane przez organy poprzez wykazanie, że taką wiedzę (świadomość) strona miała. Brak podstaw do twierdzenia, że obowiązkiem skarżącej było wyjaśnienie powodów, dla których otrzymuje wyższe świadczenie z ZUS, ze względu na treść pouczenia zawartego w decyzji przyznającej zasiłek pielęgnacyjny. Skarżąca wielokrotnie podkreślała, że w rozstrzygnięciu wyraźnie podano, że zasiłek pielęgnacyjny przyznano jej bezterminowo (tak jak zakwalifikowano niepełnosprawność), a pracownik organu pierwszej instancji nie poinformował jej, że po ukończeniu 75 roku życia jednak zasiłek nie będzie jej przysługiwał i powinna to zgłosić organowi. Nie sposób zakładać a priori, że uprawniona do zasiłku pielęgnacyjnego osoba niepełnosprawna w stopniu znacznym, wymagająca chociażby częściowego wsparcia w samodzielnej egzystencji, ma wystarczającą wiedzę o uwarunkowaniach prawnych dotyczących przyznawania zasiłków pielęgnacyjnych i dodatków pielęgnacyjnych oraz o różnicy między tymi świadczeniami, a treść pouczenia nie przybliża tej tematyki w sposób pozwalający na przyjęcie, że skarżąca posiadała rzeczywistą wiedzę o obowiązku wyjaśnienia na własny użytek, czy po ukończeniu 75 lat przyznano jej dodatek pielęgnacyjny – ze skutkiem powstania obowiązku powiadomienia organu o zmianie mającej wpływ na prawo do zasiłku pielęgnacyjnego. Mając na względzie kwestie wyżej opisane Sąd stwierdził, że organ odwoławczy nie wywiązał się z obowiązku ustalenia, czy skarżąca została zrozumiale, a przez to skutecznie pouczona w jakich sytuacjach nie powinna pobierać zasiłku pielęgnacyjnego. W ponownie prowadzonym postępowaniu organ odwoławczy wykona wszystkie zalecenia Sądu sformułowane w wyroku z dnia 15 września 2015 r., u podstaw których legł powszechnie przyjmowany w judykaturze pogląd, że "świadczenie nienależnie pobrane" to świadczenie pobrane przez osobę, której można przypisać określone cechy dotyczące stanu świadomości (woli) lub określone działania (zaniechania). Nie można uznać świadczeń za pobrane nienależne, jeżeli strona przyjmowała je bez świadomości, że jej się nie należały. Dla prawidłowego ustalenia nienależnego pobrania świadczenia decydujące znaczenie ma bowiem świadomość osoby pobierającej świadczenie – w kontekście skuteczności pouczenia o okolicznościach, w jakich nie powinna pobierać zasiłku pielęgnacyjnego. W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.