IV SA/Gl 1648/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Adam Mikusiński Sędziowie Sędzia NSA Tadeusz Michalik (spr.) Sędzia WSA Małgorzata Walentek Protokolant Paulina Nowak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 października 2012 r. sprawy ze skargi J. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. Decyzją z dnia [...] Prezydent Miasta C. odmówił J. K. umorzenia nienależnie pobranego świadczenia pielęgnacyjnego w wysokości 1.040,00 zł., wraz z ustawowymi odsetkami. W uzasadnieniu tej decyzji organ wskazał, że po zbadaniu sytuacji materialnej i osobistej strony nie znalazł szczególnie uzasadnionych okoliczności, które przemawiałyby za umorzeniem kwoty nienależnie pobranego świadczenia pielęgnacyjnego. Od tej decyzji strona wniosła odwołanie. W jego treści wskazał, że wnosi o umorzenie należności z uwagi na bardzo trudną sytuację rodzinna i materialną. Podniósł, że jest w podeszłym wieku (62 lata), jest bezrobotny i utrzymuje się jedynie z świadczeń z opieki społecznej, które nie wystarczają na zapewnienie podstawowych potrzeb egzystencjalnych. Wskazał, że samochód został zezłomowany i nie jest współwłaścicielem posesji przy ul. [...]. Decyzją z dnia [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w C. działając na zasadzie art. 138 § 1 pkt. 1 i art. 104 § 1 kodeksu postępowania administracyjnego, w związku z art. 30 ust. 9 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm.) utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu wskazano, że zgodnie z art. 30 ust. 9 powołanej ustawy o świadczeniach rodzinnych organ właściwy, który wydał decyzję w sprawie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, może umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć spłatę na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące rodziny. Podkreślono, że ustawodawca upoważnił zatem organ właściwy do umorzenia nienależnie pobranego świadczenia w ramach uznania administracyjnego, pozostawiając do jego oceny okoliczności sprawy uzasadniające uwzględnienie lub odmowę uwzględnienia wniosku strony, a zatem organ I instancji może przychylić się do żądania strony, ale nie ma takiego obowiązku. Nadmieniono, iż w przedmiotowej sprawie w dniu 13 września 2010 r. J. K. wystąpił do MOPS w C. o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego na matkę- A.C. Decyzją z dnia [...] Nr [...] organ I instancji przyznał w/wym. świadczenie pielęgnacyjne dla osoby, z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad niepełnosprawną matką A. C., w kwocie 520,00 zł. miesięcznie, na okres od 01 listopada 2010 r. do bezterminowo. Z akt sprawy wynika, że matka J.K. – A. C. zmarła w dniu [...] a mimo to strona pobierała nadal to świadczenie i o fakcie tym nie poinformowała organu I instancji. Zatem świadczenie pielęgnacyjne pobrane przez wnioskodawcę w okresie od 01 lutego 2011 r. do 31 marca 2011 r., jako nienależne podlega zwrotowi. W związku z powyższym organ I instancji po wszczęciu w sprawie postępowania dot. ponownego ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego decyzją z dnia zobowiązał stronę do zwrotu w terminie do dnia 30 czerwca 2011 r. kwoty 1.040,00 zł. wraz z ustawowymi odsetkami w wysokości 26,48 zł. Wskazano, że J. K. w dniu 17 czerwca 2011 r. złożył wniosek o umorzenie kwoty nienależnie pobranego świadczenia pielęgnacyjnego. Decyzją z dnia [...] organ po przeprowadzeniu w sprawie postępowania wyjaśniającego odmówił stronie umorzenia nienależnie pobranego świadczenia pielęgnacyjnego, w uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia podając, że po zbadaniu sytuacji osobistej i materialnej strony nie znalazł szczególnie uzasadnionych okoliczności, które przemawiałyby za umorzeniem kwoty nienależnie pobranego świadczenia. W trakcie wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w sprawie przez ten organ ustalono, że J. K. prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, jest osobą sprawną fizycznie, w wieku pozwalającym na podjęcie aktywności zawodowej, nie pracuje, jest zarejestrowany w PUP jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku, a źródłem jego dochodu jest pomoc społeczna w postaci zasiłku stałego w wysokości 238,50 zł.. Zaakcentowano, że z materiału dowodowego sprawy wynika, że odwołujący się jest współwłaścicielem nieruchomości położonej w C. przy ul.[...], w której wcześniej zamieszkiwała zmarła matka. Strona twierdzi, że mieszka w C. przy ul.[...], jednakże brak wyposażenia tego lokalu w podstawowe sprzęty gospodarstwa domowego oraz niskie rachunki opłacone za energię elektryczną mogą nasuwać wątpliwości co do faktycznego użytkowania tego lokalu. W sprawie budzą również wątpliwości wykazane przez stronę dochody, bowiem w trakcie wywiadu stwierdzono, iż J. K. jest właścicielem samochodu osobowego marki[...], za użytkowanie którego ponosił bieżące koszty utrzymania oraz opłacał OC . Stąd też biorąc pod uwagę powyższe ustalenia faktyczne oraz powołane przepisy prawa Kolegium podzieliło stanowisko wyrażone w sprawie przez organ I instancji co do świadomego wprowadzenia organu w błąd poprzez nie wywiązanie się wnioskodawcy z obowiązku powiadomienia organu I instancji o zaistnieniu zmian dotyczących jego sytuacji rodzinnej -śmierci matki A. C. W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skarżący J. K. ponownie wskazał na swoją trudną sytuację rodzinno – materialną oraz powtórzył argumentację odwołania, z ta różnicą, iż nie powtórzył swoich twierdzeń o tym, że samochód został zezłomowany oraz, że nie jest współwłaścicielem posesji przy ul [...] W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie nie znajdując podstaw do zmiany zajętego w sprawie stanowiska. Organ odwoławczy powołał się na argumentację analogiczną do zawartej w uzasadnieniu swej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył co następuje: W punkcie wyjścia należy wskazać, że zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153 poz.1269) Sąd ten sprawuje w zakresie swojej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym § 2 wspomnianego przepisu stanowi, iż kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Z brzmienia art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz.U. z 2012 r. , poz. 270 ) wynika natomiast, że w przypadku, gdy Sąd stwierdzi, bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia – uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem. Cytowana regulacja prawna nie pozostawia zatem wątpliwości co do tego, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Sąd nie jest zatem władny oceniać takich okoliczności jak pokrzywdzenie strony decyzją, czy decyzja wiąże się z negatywnymi skutkami dla strony, czy narusza zasady współżycia społecznego i im podobnych. Sąd związany jest normą prawną odzwierciedlającą wolę ustawodawcy, wyrażoną w treści odpowiedniego przepisu prawa. Przy tym z mocy art. 134 § 1 cytowanej ustawy tejże kontroli legalności dokonuje także z urzędu , nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Dokonując oceny zaskarżonej decyzji zgodnie ze wskazanymi normami Wojewódzki Sąd Administracyjny doszedł do przekonania, iż zarzuty skargi nie są zasadne. Skarga nie zasługuje również na jej uwzględnienie z przyczyn, które Sąd obowiązany był wziąć pod uwagę działając z urzędu. Oceniając bowiem w tych granicach legalność zaskarżonego orzeczenia nie sposób dostrzec naruszenia przepisów prawa, nie sposób też było podzielić zarzutów skargi. Wydając zaskarżone orzeczenie organ działał zgodnie z przepisami procedury administracyjnej. W szczególności wyjaśnił sprawę w stopniu umożliwiającym jej rozstrzygnięcie. Dokonał poprawnych ustaleń stanu faktycznego, poczynił prawidłowe rozważania faktyczne i prawne, trafnie rozstrzygając występujące w sprawie zagadnienie. Uzasadnienie zaskarżonego orzeczenia nie pozostawia też wątpliwości co do jego zgodności z powołanymi przepisami prawa. Zaskarżoną decyzją organ odwoławczy utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji o odmowie uwzględnienia wniosku strony skarżącej o umorzenie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych – świadczenia pielęgnacyjnego. Na wstępie podkreślić zatem należało, iż zgodnie z art. 30 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2006 r., Nr 139, poz. 992 ze zm.), zasadą jest, że osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu. Natomiast na podstawie art. 30 ust. 9 cytowanej ustawy, organ właściwy, który wydał decyzję w sprawie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, może umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny. Z powyższego przepisu wynika zatem, że decyzja w zakresie umorzenia nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych jest podejmowana w ramach uznania administracyjnego. Ponadto stanowi wyjątek od zasady – wyrażonej w art. 30 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych - że osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu. Wobec tego umorzenie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych może mieć miejsce jedynie wyjątkowo – w razie wystąpienia szczególnie uzasadnionych okoliczności dotyczących sytuacji rodziny. W ramach oceny, czy w przedmiotowej sprawie wystąpiły wyżej wymienione "szczególne okoliczności" dotyczące sytuacji strony, organ odwoławczy podkreślił w motywach rozstrzygnięcia, że źródłem utrzymania skarżącego jest zasiłek stały w kwocie 238,50 zł.. Wskazano, ze skarżący jest sprawny fizycznie stosownie do wieku, co pozwala mu na podjecie aktywności zawodowej. Z materiałów sprawy (wywiad środowiskowy, decyzja dotycząca wymiaru podatku od nieruchomości za rok 2011) wynika jednoznacznie, że skarżący jest współwłaścicielem nieruchomości położonej w C., w której wcześniej zamieszkiwała zmarła matka. W sprawie budzą również wątpliwości wykazane przez stronę dochody, bowiem w trakcie wywiadu ustalono, iż J. K. jest właścicielem samochodu osobowego marki [...], za użytkowanie którego ponosił bieżące koszty utrzymania oraz opłacał OC . Twierdzenie skarżącego zawarte w odwołaniu o zezłomowaniu samochodu nie zostały przez niego w jakikolwiek sposób uprawdopodobnione, co więcej na etapie skargi już nie podnosił w ogóle tej kwestii. Nie sposób również nie zauważyć, że z informacji zawartych w aktach sprawy wynika, iż skarżący w czerwcu 2011 r. wykupił dalsze ubezpieczenie samochodu, co w przypadku zamiaru rychłego zezłomowania samochodu byłoby absolutnie niecelowe. Wszystkie te elementy wskazują, iż zachodzą w sprawie uzasadnione wątpliwości co do faktycznego stanu dochodów skarżącego. Stąd też uprawniona jest konstatacja, że skoro skarżący jest w stanie ponosić w/wym. wydatki, to może również spłacić przedmiotową należność, uzyskaną w drodze świadomego wprowadzenia w błąd organu przez skarżącego jako osobę pobierającą te świadczenia. Jako prawidłowe ocenić zatem również należało, stwierdzenie przez organ na podstawie całokształtu ustaleń, że w przedmiotowej sprawie nie zachodzą szczególne okoliczności dotyczące sytuacji rodziny, uzasadniające umorzenie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych. Zgodnie bowiem z utrwaloną linią orzecznictwa – nawet sama trudna sytuacja materialna danej rodziny nie uzasadnia umorzenia kwoty nienależnie pobranych świadczeń. Jest to możliwe dopiero wówczas, gdy sytuacja rodziny będzie "szczególna" i to szczególna na tle rodzin uprawnionych do świadczeń rodzinnych, a nie względem wszystkich rodzin. Rozpoznając w przedmiotowej sprawie wniosek o umorzenie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, organ administracji przeprowadził wszechstronną ocenę w zakresie tego, czy wystąpiły wyżej wymienione szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji strony skarżącej. Jednakże podkreślenia wymaga, że organy orzekające w sprawie, rozstrzygnęły jedynie o braku podstaw umorzenia zadłużenia, nie wykluczając rozłożenia na raty kwoty nienależnie pobranych świadczeń. W tym zakresie niezbędny jest jednak wniosek strony skarżącej. Jak bowiem wynika z akt sprawy, złożony przez stronę skarżącą wniosek dotyczył jedynie kwestii umorzenia całości zadłużenia. W następstwie przeprowadzenia kontroli w zakresie zgodności z prawem decyzji organów obydwu instancji stwierdzić zatem należało, że ustalenia stanowiące ich podstawę, zostały przeprowadzone w oparciu o prawidłową ocenę zebranego w sposób kompletny materiału dowodowego. Przy rozpoznaniu sprawy nie doszło do naruszenia przepisów postępowania. Ponadto nie stwierdzono przekroczenia granic uznania administracyjnego, które ma zastosowanie przy podejmowaniu decyzji w zakresie wniosku o umorzenie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych. W podsumowaniu stwierdzić zatem należało, że zarówno zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji, zostały wydane w wyniku ustalenia istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności faktycznych, po dokonaniu prawidłowej oceny dowodów i zastosowaniu trafnej wykładni prawa. Mając wszystko powyższe na uwadze uznać należało, że skarżone decyzje organów administracji są zgodne z obowiązującym prawem brak jest więc podstaw do ich eliminowania z obrotu prawnego. W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ) orzekł jak w sentencji.