IV SA/Gl 168/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Tadeusz Michalik (spr.) Sędziowie Sędzia NSA Adam Mikusiński Sędzia WSA Małgorzata Walentek Protokolant st. sekr. sąd. Ewa Pasiek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 października 2013 r. sprawy ze skargi M.L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie spraw uczniów – stypendium szkolnego oddala skargę. Skierowaną do M.L. decyzją Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w L. Nr [...] z dnia [...]r. odmówiono przyznania pomocy materialnej o charakterze socjalnym - stypendium szkolnego w roku szkolnym 2012/2013 na ucznia O.L. w formie pokrycia wydatków związanych z procesem edukacyjnym, W uzasadnieniu decyzji podniesiono, że powodem odmowy przyznania stypendium szkolnego jest przekroczenie kryterium dochodowego uprawniającego do przyznania wnioskowanego świadczenia. Ze złożonego przez stronę wniosku wynika, że dochód netto na jedną osobę w trzyosobowej rodzinie wynosi 442,62 zł i nie przekracza kryterium dochodowego uprawniającego do ubiegania się o stypendium szkolne. Jednakże w wywiadzie środowiskowym przeprowadzonym w innym postępowaniu prowadzonym przed organem I instancji ustalono, że strona mieszka w domu jednorodzinnym i prowadzi wspólne gospodarstwo domowe również z matką, natomiast dochód czteroosobowej rodziny wynosi 3.509,27 zł, tj. 877,32 zł na osobę w rodzinie, a zatem przekracza kryterium dochodowe wynoszące od października 2012r. 456 zł na osobę w rodzinie. W odwołaniu od tej decyzji M.L. stwierdziła, że nie zgadza się z odmową przyznania stypendium szkolnego. Strona stwierdziła, że w ubiegłych latach miała przyznane stypendium szkolne, a sytuacja materialna jej rodziny nie uległa zmianie. Strona podniosła, że jej matka jest osobą schorowaną i niepełnosprawną w wieku 85 lat i nie może sama prowadzić gospodarstwa domowego i dlatego prowadzi jej gospodarstwo domowe z jej środków, matka nie jest ubezwłasnowolniona i sama decyduje o wydawaniu własnych środków pieniężnych i jedynie partycypuje w zakupie opału. Tak więc dochody matki w całości wykorzystywane są na jej potrzeby, natomiast rodzina strony utrzymuje się z zasiłków rodzinnych, alimentów zasądzonych na synów, świadczenia pielęgnacyjnego oraz wynagrodzenia za praktyczna naukę zawodu. Decyzją z dnia [...]r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w C. działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kodeksu postępowania administracyjnego w związku art. 90b ust. 1 i ust. 2, art. 90c ust. 1 i ust. 2, art. 90d ust. 1 - 9, art. 90m ust. 1 oraz art. 90n ust. 1 ustawy z dnia 07 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz. U. z 2004r. Nr 256, poz. 2572 ze zm.) orzekło utrzymać w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że przepisy ustawy z dnia 07 września 1991 r. o systemie oświaty, warunkują przyznanie stypendium szkolnego od spełnienia przez wnioskodawcę określonych przesłanek. Zgodnie z art. 90b ust. 1 i ust. 2 tej ustawy, uczniowi przysługuje prawo do pomocy materialnej ze środków przeznaczonych na ten cel w budżecie państwa lub w budżecie właściwej jednostki samorządu terytorialnego. Pomoc materialna jest udzielana uczniom w celu zmniejszenia różnic w dostępie do edukacji, umożliwienia pokonywania barier dostępu do edukacji wynikających z trudnej sytuacji materialnej ucznia, a także wspierania edukacji uczniów zdolnych. Z kolei w myśl art. 90d ust. 1 tej ustawy, stypendium szkolne może otrzymać uczeń znajdujący się w trudnej sytuacji materialnej, wynikającej z niskich dochodów na osobę w rodzinie, w szczególności gdy w rodzinie tej występuje: bezrobocie, niepełnosprawność, ciężka lub długotrwała choroba, wielodzietność, brak umiejętności wypełniania funkcji opiekuńczo - wychowawczych, alkoholizm lub narkomania, a także gdy rodzina jest niepełna lub wystąpiło zdarzenie losowe. Zgodnie zaś z art. 90d ust. 7 omawianej ustawy miesięczna wysokość dochodu na osobę w rodzinie ucznia uprawniająca do ubiegania się o stypendium szkolne nie może być większa niż kwota, o której mowa w art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U z 2009r. Nr 175, poz. 1362 ze zm.). Po myśli § 1 lit. b. rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2012r. w sprawie zweryfikowania kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. poz. 823), kryterium dochodowe dla osoby w rodzinie wynosi obecnie 456 zł. Ponadto w myśl art. 90d ust. 8 ustawy o systemie oświaty, miesięczna wysokość dochodu, o której mowa w ust. 7 ustalana jest na zasadach określonych w art. 8 ust. 3-13 ustawy o pomocy społecznej, z tym że do dochodu nie wlicza się świadczeń pomocy materialnej, o których mowa w art. 90c ust. 2 i 3 ustawy o systemie oświaty. Kolegium podniosło, iż w myśl art. 8 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej, za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich utrzymania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o miesięczne obciążenia podatkiem dochodowym od osób fizycznych, składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach i kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób. Przenosząc te rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy Kolegium stwierdziło, że M.L. wnioskiem z dnia 14 września 2012r. zwróciła się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w L. o przyznanie stypendium szkolnego dla dziecka O.L. W punkcie 6 wniosku strona wskazała osoby wchodzące w skład rodziny (M.L., F.L. i O.L.) oraz wskazała na następujące źródła dochodów rodziny: zasiłki rodzinne 182 zł, świadczenie pielęgnacyjne 520 zł, alimenty 225 zł i 275 zł oraz wynagrodzenie z tytułu pracy wykonywanej na podstawie umowy o pracę zawartej w celu przygotowania zawodowego 125,85 zł. Na tej podstawie strona wyliczyła dochód trzyosobowej rodziny w kwocie 1.327,85 zł, tj. 442,62 zł na jedną osobę w rodzinie. W złożonym w dniu 18 września 2012r. oświadczeniu strona potwierdziła, że w skład rodziny wchodzą trzy osoby, natomiast zamieszkująca razem jej matka R.M. prowadzi odrębne gospodarstwo domowe. Organ odwoławczy zaakcentował, iż organ I instancji zweryfikował podany przez stronę skład osobowy rodziny oraz wysokości dochodu rodziny. Z adnotacji urzędowej sporządzonej w dniu 22 października 2012r. wynika, że w związku ze złożonym przez stronę wnioskiem przyznanie pomocy w formie obiadów dla synów w ramach programu wieloletniego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania", organ I instancji po przeprowadzeniu wywiadu środowiskowego uznał, że do rodziny strony należy zaliczyć również matkę strony, R.M., a po wliczeniu jej dochodów w kwocie 2.181,42 zł odmówił przyznania tej pomocy, gdyż miesięczny dochód czteroosobowej rodziny wyniósł 3.509,27 zł, tj. 877,32 zł a osobę w rodzinie. Kolegium wskazało, że konsekwencją tych ustaleń jest to, iż również w niniejszym postępowaniu organ I instancji uznał, że dochód rodziny osiągnięty w sierpniu 2012 r. wyniósł 3.509,27 zł, tj. 877,32 zł na osobę w rodzinie i orzekł o odmowie przyznania stypendium szkolnego na ucznia O.L. Organ odwoławczy wyjaśnił, że organ I instancji mógł przyznać stypendium szkolne jedynie w przypadku spełnieniu przez wnioskodawczynię wszystkich warunków wynikających z przepisów prawa, w tym kryterium dochodowego. Stąd też brak jest podstaw do przyznania stypendium szkolnego, jeżeli wnioskodawczyni przekracza kryterium dochodowe na osobę w rodzinie. Ustosunkowując się do zarzutów strony podniesionych w odwołaniu Kolegium wyjaśniło, że zgodnie z art. 6 pkt 14 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej, przez rodzinę uznaje się osoby spokrewnione lub niespokrewnione pozostające w faktycznym związku, wspólnie zamieszkujące i gospodarujące. W toku postępowania ustalono, że strona mieszka z matką w domu jednorodzinnym, w którym prowadzony jest remont w celu likwidacji barier architektonicznych, strona zrezygnowała z zatrudnienia w związku z koniecznością zapewnienia opieki matce i z tego tytułu korzysta ze świadczenia pielęgnacyjnego. Kolegium stwierdziło, że użyte w art. 8 pkt 14 ustawy o pomocy społecznej pojęcia "wspólne gospodarowanie" oraz "wspólnego zamieszkiwania" stanowią odrębne przesłanki, która muszą być spełnione łącznie, aby uznać określoną grupę osób za rodzinę. Wspólne gospodarowanie oznacza wspólnie prowadzić gospodarstwo domowe. Kolegium wskazało na wyrok Sądu Najwyższego z dnia 02 lutego 1996 r. (sygn. akt II URN 56/95) gdzie Sąd ten stwierdził, iż "cechami charakterystycznymi dla prowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego może być udział i wzajemna ścisła współpraca w załatwianiu codziennych spraw związanych z prowadzeniem domu, niezarobkowanie i pozostawanie w związku z tym na całkowitym lub częściowym utrzymaniu osoby, z którą się gospodarstwo domowe prowadzi, a wszystko dodatkowo uzupełnione cechami stałości, które tego typu sytuację charakteryzują." Przekładając powyższe na grunt przedmiotowej sprawy Kolegium stwierdziło, że M.L. i jej dwoje dzieci wraz z R.M. prowadzą wspólne gospodarstwo domowe. Nie budzi zastrzeżeń, iż strona jako osoba rezygnująca z pracy i korzystająca ze świadczenia pielęgnacyjnego pozostaje, przynajmniej na częściowym, utrzymaniu matki, jak również, że tego rodzaju pomoc cechuje się stałością. Wsparcie finansowe polega na stałym pokrywaniu przez matkę strony zobowiązań finansowych powstałych w wyniku eksploatacji i remontu domu. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skarżąca M.L. wyraziła niezadowolenie z treści skarżonej decyzji. Szeroko opisała trudną sytuację materialną rodziny, powielając argumentację odwołania. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie nie znajdując podstaw do zmiany zajętego w sprawie stanowiska. Wojewódzki Sad Administracyjny zważył co następuje. W punkcie wyjścia należy wskazać, że zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153 poz.1269) Sąd ten sprawuje w zakresie swojej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym § 2 wspomnianego przepisu stanowi, iż kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Z brzmienia art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270) wynika natomiast, że w przypadku, gdy Sąd stwierdzi, bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia – uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem. Cytowana regulacja prawna nie pozostawia zatem wątpliwości co do tego, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Sąd nie jest zatem władny oceniać takich okoliczności jak pokrzywdzenie strony decyzją, czy decyzja wiąże się z negatywnymi skutkami dla strony i im podobnych. Sąd związany jest normą prawną odzwierciedlającą wolę ustawodawcy, wyrażoną w treści odpowiedniego przepisu prawa. Przy tym z mocy art. 134 § 1 cytowanej ustawy tejże kontroli legalności dokonuje także z urzędu , nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Przedmiotowa skarga nie mogła odnieść skutku, bowiem zaskarżona decyzja nie narusza prawa. Podstawę materialnoprawną wydanych w sprawie decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 7 września 1991 roku o systemie oświaty (Dz. U. z 2004 r. Nr 256, poz. 2572 ze zm.). Przepis art. 90d ust. 1 tej ustawy stanowi, że stypendium szkolne może otrzymać uczeń znajdujący się w trudnej sytuacji materialnej, wynikającej z niskich dochodów na osobę w rodzinie, w szczególności gdy w rodzinie tej występuje: bezrobocie, niepełnosprawność, ciężka lub długotrwała choroba, wielodzietność, brak umiejętności wypełniania funkcji opiekuńczo-wychowawczych, alkoholizm lub narkomania, a także gdy rodzina jest niepełna lub wystąpiło zdarzenie losowe. Stąd tez uprawnione jest twierdzenie, że przyznanie świadczenia w formie stypendium szkolnego uzależnione jest od następujących przesłanek, a mianowicie: wystąpienia jednej z okoliczności związanych z sytuacją rodzinną i osobistą ucznia, wymienionych w art. 90d ust. 1 ustawy o systemie oświaty oraz spełnienia przesłanki wystąpienia trudnej sytuacji materialnej wynikającej z niskich dochodów na osobę w rodzinie i spełnienia przez rodzinę kryterium dochodowego. Kryterium dochodowe uprawniające do tego rodzaju pomocy zostało określone w art. 90d ust. 7 powołanej ustawy. Przepis ten stanowi, że miesięczna wysokość dochodu na osobę w rodzinie ucznia uprawniająca do ubiegania się o stypendium szkolne nie może być większa niż kwota, o której mowa w art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 roku o pomocy społecznej(Dz. U. z 2013 r. poz. 182), która to kwota na datę rozstrzygania sprawy przez organy administracji, w myśl rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2012r. w sprawie zweryfikowania kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. poz. 823), kryterium dochodowe dla osoby w rodzinie wynosi obecnie 456 zł.. Stosownie natomiast do treści art. 90d ust. 8 ustawy o systemie oświaty, miesięczna wysokość dochodu, o którym mowa w ust. 7, jest ustalana na zasadach określonych w art. 8 ust. 3 - 13 ustawy o pomocy społecznej. Zgodnie z art. 8 ust. 3 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej w brzmieniu obowiązującym na dzień wydania zaskarżonej decyzji za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o: 1) miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych, 2) składki na ubezpieczenie zdrowotne oraz ubezpieczenia społeczne, 3) kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób. Natomiast w myśl ust. 4 art. 8 tej ustawy do dochodu nie wlicza się: 1) jednorazowego pieniężnego świadczenia socjalnego; 2) zasiłku celowego; 3) pomocy materialnej mającej charakter socjalny albo motywacyjny, przyznawanej na podstawie przepisów o systemie oświaty; 4) wartości świadczenia w naturze; 5) świadczenia przysługującego osobie bezrobotnej na podstawie przepisów o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy z tytułu wykonywania prac społecznie użytecznych. Treść naprowadzonych wyżej zapisów ustawy wskazuje jednoznacznie na to, że zarówno zestawienie obciążeń pomniejszających dochód, jak i zestawienie przychodów odliczanych od dochodu na gruncie ustawy o pomocy społecznej ma charakter zamknięty. Odnosząc powyższe uwagi do niniejszej sprawy wskazać przyjdzie, że nie budzi wątpliwości prawidłowość wyliczenia dochodu w rodzinie wnioskodawczyni ubiegającej się o przyznanie stypendium szkolnego. Z akt sprawy wynika, że rodzina skarżącej liczy 4 osoby. Rodzina ta to skarżąca, dwójka jej dzieci oraz jej matka. Sąd w całości podziela ustalenia organu odwoławczego opisane w uzasadnieniu skarżonej decyzji, gdzie organ ten szeroko opisał i uzasadniał dlaczego matka skarżącej wchodzi w skład jej rodziny. Zgodnie z art. 6 pkt 14 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej, przez rodzinę uznaje się osoby spokrewnione lub niespokrewnione pozostające w faktycznym związku, wspólnie zamieszkujące i gospodarujące. W toku postępowania ustalono, że strona mieszka z matką w domu jednorodzinnym, w którym prowadzony jest remont w celu likwidacji barier architektonicznych, strona zrezygnowała z zatrudnienia w związku z koniecznością zapewnienia opieki matce i z tego tytułu korzysta ze świadczenia pielęgnacyjnego. Sąd w pełni podziela ustalenia organów administracji prowadzące do wniosku, że skarżąca i jej matka wspólnie prowadzą gospodarstwo domowe. Prawidłowo wyliczony przez organy administracji miesięczny dochód czteroosobowej rodziny skarżącej wyniósł 3.509,27 zł, tj. 877,32 zł a osobę w rodzinie. Skoro zatem dochód rodziny osiągnięty w sierpniu 2012 r. wyniósł 3.509,27 zł, tj. 877,32 zł na osobę w rodzinie i jest wyższy od ustawowego kryterium dochodowego w rodzinie wynoszącego w dacie orzekania 456 zł na osobę w rodzinie, organy orzekające w sprawie trafnie orzekły o odmowie przyznania stypendium szkolnego na ucznia O.L. Innymi słowy konsekwencją przekroczenia kwoty kryterium dochodowego tj. 456 zł. uprawniającego do przyznania stypendium szkolnego jest to, że w tej sytuacji stypendium szkolne nie mogło zostać przyznane. Decyzja w przedmiocie stypendium szkolnego jest decyzją związaną, a jej treść wyznacza przepis prawa materialnego stanowiącego podstawę rozstrzygnięcia sprawy. Z tych też względów organ nie ma możliwości orzekania w oparciu o uznanie administracyjne. Wobec tego niewypełnienie jednej ze wskazanych powyżej przesłanek, a w szczególności - jak ma to miejsce w niniejszej sprawie - przekroczenia kryterium dochodowego określonego w przepisach, obligowało organ do wydania decyzji odmawiającej przyznania wnioskowanego świadczenia. Inne działanie naruszałoby bowiem podstawowe zasady funkcjonowania organów administracji, które działają na podstawie przepisów prawa. Opisana wyżej regulacja prawna dotycząca kryterium dochodowego uniemożliwia w rozpatrywanej sprawie wydanie rozstrzygnięcia korzystnego dla skarżącej. Reasumując powyższe rozważania należy wskazać, że poczynione w sprawie ustalenia faktyczne i prawne, dokonane przez organy, wynikały z prawidłowej analizy zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego i były zgodne z przepisami prawa materialnego obowiązującymi w dacie wydania zaskarżonej decyzji. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 151 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd orzekł jak w sentencji wyroku.