IV SA/Gl 169/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia WSA Teresa Kurcyusz-Furmanik Sędziowie Sędzia WSA Elżbieta Kaznowska (spr.) Sędzia WSA Małgorzata Walentek Protokolant sekr. sąd. Arkadiusz Kmiotek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 października 2007r. sprawy ze skargi A. S.-B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zaliczki alimentacyjnej uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta z dnia [...] nr [...] Decyzją z dni [...] Nr [...] Prezydent Miasta B. odmówił A.S. przyznania prawa do zaliczki alimentacyjnej dla D.B. W uzasadnieniu wskazał, że strona w dniu [...] złożyła wniosek o ustalenie prawa do zaliczki alimentacyjnej na syna D.B. Zgodnie jednak z art. 10 ust. 1a ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz.U. nr 86, poz. 732) w przypadku świadczenia alimentacyjnego dochodzonego od dłużnika zamieszkałego poza granicą Rzeczypospolitej, osoba mająca prawo do świadczeń alimentacyjnych składa do organu właściwego wraz z wnioskiem o ustalenie prawa do zaliczki alimentacyjnej, informację Sądu Okręgowego o stanie egzekucji lub zaświadczeniem zagranicznej instytucji o stanie egzekucji świadczeń alimentacyjnych za okres trzech ostatnich miesięcy oraz wymaganą dokumentację. Na mocy art. 2 ust. 1 pkt 1 tej ustawy – bezskuteczność egzekucji oznacza egzekucję w wyniku której nie wyegzekwowano należności z tytułu należnych świadczeń alimentacyjnych za okres trzech ostatnich miesięcy. Z dołączonego zaś w tej sprawie przez stronę zaświadczenia Sądu Okręgowego z dnia [...] wynika, że egzekucja zasądzonych alimentów wobec dłużnika przebywającego poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej nie jest prowadzona z uwagi na nieustalenie miejsca pobytu ojca dziecka. Oznacza to że nie zostały spełnione przesłanki sformułowane w art. 10 ust.1a zacytowanej powyżej ustawy. W odwołaniu od tej decyzji A.S. podniosła, iż nie może się zgodzić z przedstawioną interpretacją organów w jej sprawie. Wskazała, że złożyła wszystkie niezbędne dokumenty w sprawie uzyskania prawa do zaliczki alimentacyjnej przeciwko ojcu swego dziecka. Uzyskała jedynie informację, ze egzekucja jest bezskuteczna. Decyzją z dnia [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B., działając na podstawie art. 17, art. 18 i art. 21 ustawy z dnia 12 października 1994 roku o samorządowych kolegiach odwoławczych (Dz.U z 2001 r., Nr 79 poz. 856 ze zm.), art. 10 ust. 1a ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 roku o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz.U Nr 86 poz.732 ze zm.) oraz art. 138 § 1 pkt 1 kodeksu postępowania administracyjnego orzekło utrzymać zaskarżoną decyzję w całości. W uzasadnieniu organ odwoławczy wyjaśnił, iż powodem odmowy jest nie spełnienie przesłanki wymienionej w art. 10 ust. 1a i art. 2 ust. 1 pkt 1 ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej. W myśl art. 2 ust 1 ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej -bezskuteczność egzekucji - to egzekucja, w wyniku której nie wyegzekwowano należności z tytułu świadczeń alimentacyjnych za okres trzech ostatnich miesięcy. Natomiast z art. 10 ust 1a tej ustawy wynika, że w przypadku gdy świadczenia alimentacyjne dochodzone są od dłużnika alimentacyjnego zamieszkałego za granicą Rzeczypospolitej Polskiej, osoba mająca prawo do świadczeń alimentacyjnych składa do organu właściwego wierzyciela wniosek o ustalenie prawa do zaliczki alimentacyjnej łącznie z informacją sądu okręgowego o stanie egzekucji lub zaświadczeniem zagranicznej instytucji egzekucyjnej o stanie egzekucji świadczeń alimentacyjnych za okres trzech miesięcy wraz z wymaganą dokumentacją. W ocenie organu w rozpatrywanej sprawie nie można stwierdzić, aby postępowanie było wszczęte i toczyło się przez trzy miesiące, w trakcie których podejmowane czynności egzekucyjne nie przyniosły rezultatu w postaci wyegzekwowania całości świadczenia alimentacyjnego. Skoro więc strona nie spełniła wymogu do przyznania zaliczki alimentacyjnej, wynikającego z wyżej przywołanych przepisów ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej, to nie może być jej przyznane wnioskowane świadczenie. Zaliczka alimentacyjna nie jest bowiem świadczeniem przyznawanym uznaniowo, lecz przyznanie jej uzależnione jest od spełnienia przez wnioskodawcę ustawowo określonych kryteriów. W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skarżąca A.S. domagała się przyznania zaliczki alimentacyjnej dla syna, dodając, że przedłożyła stosowne dokumenty i nie ma innej możliwości dochodzenia swego roszczenia. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. wniosło o jej oddalenie i nie znajdując podstaw do zmiany zajętego w sprawie stanowiska, powtórzyło argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Podkreśliło, że przedłożone w sprawie zaświadczenie Sądu Okręgowego nie wskazuje, że egzekucja alimentów w ogóle została wszczęta, uznaje tylko, że egzekucja jest niemożliwa. Wojewódzki Sąd Administracyjny rozpatrując sprawę zważył, co następuje: Stosownie do art. 1 § 2 ustawy Prawo o ustroju sądów administracyjnych Sąd sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, w świetle art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zm. ) że tylko ustalenie, iż zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, z naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, może skutkować uchyleniem przez Sąd zaskarżonej decyzji. Jednocześnie zgodnie z art. 134 § 1 cytowanej ustawy sąd dokonuje z urzędu kontroli rozstrzygnięć administracji publicznej pod względem ich zgodności z prawem i nie jest związany w tym zakresie zarzutami, podstawą prawną i wnioskami sformułowanymi w skardze. Przeprowadzając, w oparciu o powyższe uregulowania, ocenę zgodności z prawem zaskarżonej decyzji Sąd doszedł do przekonania, że uchybia ona przepisom prawa procesowego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, rzutującym również na poprawność zastosowania przepisów prawa materialnego, co uzasadniało konieczność wyeliminowania jej z obrotu prawnego. W rozpatrywanej sprawie Sąd zetknął się z sytuacją, w której organy administracji wydały decyzje odmawiające przyznania skarżącej zaliczki alimentacyjnej na syna. Jak wynika z akt sprawy ojciec dziecka skarżącej zamieszkuje na terenie H., a skarżąca dysponuje wyrokiem wydanym przez Sąd Okręgowy w B. z dnia [...], mocą którego zasądzono od ojca dla syna alimenty w wysokości [...] zł miesięcznie. Do wniosku o przyznanie zaliczki alimentacyjnej skarżąca dołączyła zaświadczenie z Sądu Okręgowego w B. z dnia [...], z którego wynika, że egzekucja okazała się bezskuteczna wobec nie ustalenia miejsca pobytu dłużnika, a tym samym nie ma możliwości dochodzenia alimentów na rzecz dziecka i uznano sprawę za zamkniętą. Dla oceny prawidłowości wydanych decyzji niezbędne będzie przywołanie obowiązujących w tym zakresie przepisów prawa. Stosownie do postanowień art. 7 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz o zaliczce alimentacyjnej ( Dz. U. Nr 86, poz. 732 ze zm.) zaliczka alimentacyjna przysługuje osobie uprawnionej do ukończenia 18 roku życia albo, w przypadku gdy uczy się w szkole lub szkole wyższej, do ukończenia 24 roku życia, a dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie nie przekracza kwoty [...] zł. Przez osobę uprawnioną rozumie się osobę uprawnioną do świadczenia alimentacyjnego na podstawie tytułu wykonawczego, którego egzekucja jest bezskuteczna, jeżeli: osoba uprawniona jest wychowywana przez osobę samotnie wychowującą dziecko, w rozumieniu przepisów o świadczeniach rodzinnych; osoba uprawniona jest wychowywana przez osobę pozostającą w związku małżeńskim z osobą, która przebywa w zakładzie karnym powyżej 3 miesięcy albo jest całkowicie ubezwłasnowolniona; jest osobą uczącą się, w rozumieniu przepisów o świadczeniach rodzinnych. Natomiast przez bezskuteczność egzekucji rozumie się egzekucję, w wyniku, której nie wyegzekwowano należności z tytułu świadczeń alimentacyjnych za okres trzech ostatnich miesięcy. Stosownie do postanowień art. 10 ust. 1a w przypadku, gdy świadczenia alimentacyjne dochodzone są od dłużnika alimentacyjnego zamieszkałego za granicą Rzeczypospolitej Polskiej, osoba mająca prawo do świadczeń alimentacyjnych składa do organu właściwego wierzyciela wniosek o ustalenie prawa do zaliczki alimentacyjnej łącznie z informacją sądu okręgowego o stanie egzekucji lub zaświadczeniem zagranicznej instytucji egzekucyjnej o stanie egzekucji świadczeń alimentacyjnych za okres trzech ostatnich miesięcy oraz wymaganą dokumentacją. Osobie takiej zaliczka przysługuje począwszy od miesiąca, w którym osoba złożyła wniosek do sądu okręgowego o wykonanie wyroku, ustalającego prawo do świadczeń alimentacyjnych, w państwie zamieszkania dłużnika alimentacyjnego. Z kolei organ właściwy wierzyciela wydaje decyzję administracyjną o przyznaniu zaliczki na podstawie: wniosku o przyznanie zaliczki; zaświadczenia komornika sądowego o bezskuteczności egzekucji świadczeń alimentacyjnych i wysokości wyegzekwowanych świadczeń alimentacyjnych; informacji sądu okręgowego o stanie egzekucji lub zaświadczenia zagranicznej instytucji egzekucyjnej o stanie egzekucji świadczeń alimentacyjnych; oświadczeń wnioskodawcy i po złożeniu innych niezbędnych dokumentów. W świetle przedstawionego stanu prawnego podstawowym zatem zagadnieniem jest ustalenie, czy skarżąca spełnia wymogi do otrzymania wnioskowanej zaliczki alimentacyjnej. Jak wykazano powyżej skarżąca dysponuje wyrokiem zasądzającym na rzecz jej syna od ojca dziecka alimenty w wysokości [...] zł miesięcznie. Ojciec dziecka zamieszkuje poza granicami kraju, czyli w tym przypadku w sprawie ma zastosowanie art. 10 ust. 1a cytowanej ustawy. Zgodnie z tym przepisem osoba uprawniona składa do organu właściwego łącznie z wnioskiem informację sądu okręgowego o stanie egzekucji lub zaświadczenie zagranicznej instytucji egzekucyjnej o stanie egzekucji świadczeń alimentacyjnych za okres trzech ostatnich miesięcy. Z brzmienia przywołanego przepisu wynika, że osoba taka by uzyskać zaliczkę alimentacyjną winna przedłożyć jeden z dwu wymaganych dokumentów, a mianowicie informację sądu okręgowego lub zaświadczenie zagranicznej instytucji o stanie egzekucji. W sprawie tej skarżąca wraz z wnioskiem złożyła zaświadczenie wystawione przez Prezesa Sądu Okręgowego w B. Z zaświadczenia tego wynika, że nie jest możliwe wysłanie wniosku o alimenty na rzecz syna skarżącej, ponieważ nie ustalono miejsca zamieszkania ojca dziecka w H. W zaistniałej sytuacji należy jednak dokonać wykładni wskazanego przepisu w kontekście całościowych unormowań analizowanej ustawy. Podstawowym celem ustawy jest przyznawanie i wypłacanie zaliczek alimentacyjnych, czyli kwot na poczet należnego świadczenia alimentacyjnego, ustalonego na podstawie tytułu wykonawczego, jeżeli egzekucja jest bezskuteczna. Egzekucja bezskuteczna jest wówczas, gdy nie wyegzekwowano należności z tytułu świadczeń alimentacyjnych za okres trzech ostatnich miesięcy. Zatem osoba uprawniona winna się legitymować nie tylko zasądzonymi alimentami, ale ich dochodzenie powinno okazać się bezskuteczne. W ustawowej definicji zawartej w przywołanym powyżej art. 2 pkt 1 ustawy wskazuje się, że bezskuteczną egzekucją jest taka, która nie pozwoliła uzyskać należnego świadczenia alimentacyjnego. Z tego może wynikać, że o bezskuteczności egzekucji można mówić jedynie wówczas, gdy zostanie ona uruchomiona i okazała się bezskuteczna. W takim ujęciu pojęcie bezskuteczności egzekucji ujmują organy administracji. Jednakże powyższe rozumienie bezskuteczności zdaniem składu orzekającego jest zbyt wąsko ujęte, ponieważ nie uwzględnia sytuacji, z jaką spotkamy się w rozpatrywanej sprawie. Otóż występują przypadki, i tak jest w niniejszej sprawie, kiedy uruchomienie postępowania egzekucyjnego z przyczyn niezależnych od osoby uprawnionej nie jest możliwe, co zostaje potwierdzone nie w oświadczeniu osoby zainteresowanej uzyskaniem zaliczki, lecz dokumentem pochodzącym od uprawnionego do tego organu państwa, który stwierdza, że nie jest możliwe uruchomienie takiego postępowania. W takiej sytuacji, gdyby uznać, że nie zostały spełnione przesłanki uzyskania wnioskowanego świadczenia, to osoba wnioskująca byłaby podwójnie doświadczona, a mianowicie nie tylko nie miałaby możliwości dochodzenia należnych jej alimentów, ale także pozbawiona zostałaby możliwości skorzystania z zaliczki alimentacyjnej. W ocenie Sądu w rozpatrywanym przypadku zachodzi nie tylko bezskuteczność samej egzekucji, ale także bezskuteczność możliwości dochodzenia na drodze prawnej wyegzekwowania wyroku sądu powszechnego, a zatem sytuacja takiej osoby jest znacznie trudniejsza od sytuacji osoby, która dysponuje możliwością uruchomienia postępowania egzekucyjnego i przy wykorzystaniu aparatu państwowego skutecznego dochodzenia egzekucji zasądzonych alimentów. Dlatego w tej konkretnej sytuacji treść art. 10 ust. 1a, mówiącą o informacji sądu okręgowego o stanie egzekucji należy ujmować szeroko, to znaczy obejmować zarówno sytuacje, gdy postępowanie egzekucyjne jest uruchomione jak również i takie, gdy jego skuteczne uruchomienie nie jest możliwe, z podaniem przyczyn niemożliwości jego uruchomienia i czy osoba uprawniona jest w stanie, przy wykorzystaniu własnych uprawnień, w sposób skuteczny takie postępowanie uruchomić. W świetle przedstawionej wykładni cytowanych przepisów ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz o zaliczce alimentacyjnej przyjdzie zgodzić się ze skarżącą, że organy administracji w sposób niewłaściwy zinterpretowały treść art. 10 ust. 1a ustawy. Tym samym wyczerpana została przesłanka uwzględnienia wniesionej skargi sformułowana w art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, a mianowicie naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. W ramach ponownie prowadzonego postępowania organ odwoławczy winien kierując się wskazaniami zamieszczonymi w uzasadnieniu niniejszego wyroku podjąć stosowne rozstrzygnięcie. Sąd nie orzekał o wykonalności zaskarżonej decyzji po myśli art. 152 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, z tego powodu, że mocą tej decyzji odmówiono skarżącej przyznania zaliczki alimentacyjnej.