IV SA/Gl 169/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia WSA Andrzej Matan Sędziowie Sędzia WSA Stanisław Nitecki Sędzia WSA Małgorzata Walentek (spr.) Protokolant Monika Rał po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 listopada 2014 r. sprawy ze skargi M.S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie świadczeń z funduszu alimentacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta C. z dnia [...] nr [...] i określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. Decyzją z dnia [...]r. nr [...] Prezydent Miasta C. uchylił decyzję własną z dnia [...]r. nr [...] przyznającą M.S. prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego na okres od 1 stycznia 2013 r. do 30 września 2013 r. w kwocie 400 zł miesięcznie. Jako podstawę prawną decyzji wskazano art. 2, art. 9, art. 12 ust. 1 i ust. 2, art. 22 ust. 1, art. 23, art. 24, art. 25, art. 29 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 1228 ze zm.) oraz art. 104, art. 107, art. 109 i art. 163 Kodeksu postępowania administracyjnego. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji ustalił, że w dniu 8 marca 2013 r. R.S. – matka małoletniego M.S. podjęła pracę, a tym samym rodzina uprawnionego uzyskała dochód przekraczający kryterium dochodowe wynoszące 725 zł. Po przeliczeniu dochodu rodziny z uwzględnieniem dochodu uzyskanego w firmie A Sp. z o.o. miesięczny dochód rodziny wynosi 2 309,73 zł, a w przeliczeniu na osobę w rodzinie 1 154,87 zł. Wobec powyższego od miesiąca maja 2013 r. świadczenia nie przysługiwały. Odwołanie od decyzji, w imieniu małoletniego dziecka, wniosła R.S. domagając się uchylenia powyższej decyzji względnie umorzenia pobranych świadczeń. Podniosła, że mimo stwierdzenia przez organ, że utrata świadczenia następuje od maja 2013 r. decyzja została uchylona za cały okres świadczeniowy, co w jej ocenie może prowadzić do próby żądania zwrotu wszystkich wypłaconych świadczeń. Ponadto wniosła zastrzeżenia co do sposobu obliczenia dochodu i jego wpływu na prawo do świadczeń w całym okresie świadczeniowym. Decyzją z dnia [...]r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w C., działając w trybie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. Kolegium podzieliło ustalenia organu I instancji, że R.S. w związku z zatrudnieniem z firmie A Sp. z o.o. uzyskała dochódza miesiąc kwiecień 2013 r. w wysokości 1 064,86 zł. Natomiast po doliczeniu dochodu uzyskanego do dochodu miesięcznego rodziny za 2011 r., w wysokości 1 244,87 zł, miesięczny dochód rodziny wyniósł 2 309, 73 zł, a na osobę w rodzinie 1 154,87 zł i przekroczył kryterium dochodowe uprawniające do świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Tym samym od miesiąca maja 2013 r. nie przysługują przedmiotowe świadczenia M.S. Powyższe, zdaniem Kolegium, stanowiło podstawę do uchylenia ostatecznej decyzji przyznającej M.S., bowiem zgodnie z art. 24 ust. 1 ustawy organ właściwy wierzyciela może bez zgody osoby uprawnionej albo jej przedstawiciela ustawowego zmienić lub uchylić ostateczną decyzję administracyjną, na mocy której strona nabyła prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna lub dochodowa rodziny mająca wpływ na prawo do świadczeń, egzekucja stała się skuteczna, członek rodziny nabył prawo do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego albo osoba nienależnie pobrała świadczenia. W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach R.S. zarzuciła naruszenie art. 9 ust. 1, 2, 3, 4a, art. 24 ust. 1, art. 27 ust. 1 i 9 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów i na tej podstawie domagała się jej uchylenia. Skarżąca kwestionowała możliwość uchylenia decyzji przyznającej świadczenia z funduszu alimentacyjnego z mocą wsteczną za cały okres od 1 stycznia do 30 września 2013 r. Ponadto akcentowała pominięcie faktu przekazywania przez Komornika wyegzekwowanych od byłego męża kwot na rachunek bankowy organu oraz nieodoniesienia się do podniesionych w odwołaniu kwestii dotyczących obliczenia dochodu. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację zaprezentowaną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, w świetle art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), że tylko ustalenie, iż zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, z naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, może skutkować uchyleniem przez sąd zaskarżonej decyzji. Jednocześnie zgodnie z art. 134 § 1 tej ustawy sąd dokonuje z urzędu kontroli rozstrzygnięć administracji publicznej pod względem ich zgodności z prawem i nie jest związany w tym zakresie zarzutami, podstawą prawną i wnioskami sformułowanymi w skardze. Przeprowadzając w oparciu o powyższe uregulowania ocenę zgodności z prawem zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu I instancji należy stwierdzić, że uchybiają one przepisom prawa w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, co uzasadniało konieczność ich wyeliminowania z obrotu prawnego. Zaskarżoną decyzją utrzymano w mocy decyzję organu I instancji z dnia [...] uchylającą decyzję tego organu z dnia [...]r. mocą której przyznano M.S. prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego na okres od 1 stycznia 2013 r. do 30 września 2013 r. w kwocie 400 zł miesięcznie. Przede wszystkim należało w pierwszej kolejności ocenić możliwość uchyleniadecyzji ostatecznej, na mocy której osoba uprawniona nabyła prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Podstawę prawną wydanych w sprawie decyzji stanowił przepis 24 ust. 1 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2012r., poz. 1228 ze zm. – zwana dalej "ustawą"). Zgodnie z treścią tego przepisu organ właściwy wierzyciela oraz marszałek województwa mogą bez zgody osoby uprawnionej albo jej przedstawiciela ustawowego zmienić lub uchylić ostateczną decyzję administracyjną, na mocy której strona nabyła prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna lub dochodowa rodziny mająca wpływ na prawo do świadczeń, egzekucja stała się skuteczna, członek rodziny nabył prawo do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego albo osoba nienależnie pobrała świadczenia. Wskazać trzeba, że przepis art. 24 ust. 1 ustawy jest normą szczególną w rozumieniu art. 163 Kodeksu postępowania administracyjnego (k.p.a.). Stosownie bowiem do treści art. 163 k.p.a. organ administracji publicznej może uchylić lub zmienić decyzję, na mocy której strona nabyła prawo, także w innych przypadkach oraz na innych zasadach niż określone w Rozdziale 13 Działu II k.p.a., o ile przewidują to przepisy szczególne. Oznacza to, że art. 24 ust. 1 ustawy jako przepis wyjątkowy nie powinien być wykładany rozszerzająco. Celem powyższego uregulowania jest zmiana lub uchylenie na niekorzyść strony bez jej zgody decyzji administracyjnej w związku ze stwierdzeniem przesłanek w nim określonych, by zapobiec dalszemu korzystaniu z przyznanego świadczenia przez osobę, która np. uzyskała je nie ujawniając swoich prawdziwych dochodów, albo wskutek zmiany sytuacji dochodowej lub osobistej. W orzecznictwie sądowym zgodnie przyjmuje się, że decyzja o zmianie decyzji pierwotnej przyznającej świadczenie z funduszu alimentacyjnego, jak i jej uchyleniu ma charakter konstytutywny, albowiem wpływa na dotychczasowy zakres przyznanych świadczeń - odmiennie je kształtuje lub je odbiera. Charakter takiej decyzji przesądza o tym, że może ona wywrzeć skutki wyłącznie na przyszłość tj. z chwilą wejścia tej decyzji do obrotu prawnego (por. m.in. wyrok NSA z 8 lutego 2012 r., sygn. akt I OSK 1662/11 Lex nr 1120615; wyrok WSA w Białystoku z 24 października 2013 r. sygn.. akt II SA/Bk 401/13 i podane tam orzecznictwo, Lex nr 1475054 ). Wobec tego uznać należy, że zmiana lub uchylenie ostatecznej decyzji administracyjnej przyznającej świadczenia z funduszu alimentacyjnego może dotyczyć jedynie takiej decyzji, która nadal reguluje sytuację prawną osoby otrzymującej bieżące świadczenia z funduszu, a rozstrzygnięcie to może dotyczyć jedynie prawa strony do bieżących świadczeń dotąd przez nią nie otrzymanych. Chodzi więc o wyeliminowanie decyzji (lub jej części), wywołującej nadal określone skutki prawne (tworzącej określony stan prawny). Nie chodzi tu natomiast o usunięcie konsekwencji prawnych wywołanych przez rozstrzygnięcie, na podstawie którego wypłacono już świadczenia. Brak jest zatem podstaw prawnych do wydawania w oparciu o regulację art. 24 ust. 1 ustawy decyzji zmieniającej czy uchylającej ostateczne rozstrzygnięcie, na mocy którego strona pobrała już świadczenia z funduszu. Jak już bowiem wskazano przewidziana w powołanym przepisie decyzja weryfikująca jest bowiem aktem administracyjnym, którego cechą jest to, że wywołuje skutek prawny na przyszłość. W przypadku uchylenia decyzji ostatecznej przyznającej świadczenia z funduszu, rozstrzygnięcie takie skutkowaćpowinno zaprzestaniem dalszych wypłat świadczenia przyznanego na okres, za który nie zostały one jeszcze wypłacone. Bezprzedmiotowe jest zatem orzekanie o uchyleniu decyzji ostatecznej w trybie art. 24 ust. 1 ustawy w chwili, gdy określone świadczenie zostało już "skonsumowane", tj. gdy decyzja je przyznająca nie wywołuje już skutków prawnych na dalszy okres. Tymczasem w niniejszej sprawie ostateczna decyzja przyznająca świadczenie z funduszu alimentacyjnego kształtowała sytuację uprawnionego w okresie od 1 stycznia 2013 r. do 30 września 2013 r., a więc do końca okresu świadczeniowego (art. 2 ust. 8 ustawy). Natomiast decyzja organu I instancji o uchyleniu powyższej decyzji została wydana w ostatnim dniu okresu świadczeniowego. Zatem decyzja ta nie może już na przyszłość modyfikować sytuacji prawnej skarżącego skoro skarżącemu z chwilą jej wejścia do obrotu prawnego nie przysługują już żadne uprawnienia do dalszego pobierania świadczeń wynikające z uchylonej decyzji. W takim wypadku winna znaleźć zastosowanie już tylko materialnoprawna instytucja zwrotu nienależnie pobranego świadczenia określona w art. 23 ust. 1 w zw. z art. 2 pkt 7 ustawy. Pomimo tego organ odwoławczy utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję, choć nie było już podstaw do zastosowania art. 24 ust. 1 ustawy. Reasumując stwierdzić należy, że organy obu instancji orzekły z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. Ponownie orzekając w sprawie organ I instancji uwzględni wykładnię przepisu art. 24 ust. 1 ustawy sformułowaną przez Sąd, co doprowadzi do umorzenia postępowania prowadzonego w oparciu o powołany przepis, jako bezprzedmiotowego (ze względu na zastosowaną podstawę prawną tego postępowania). W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, art. 135 i 152 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.