IV SA/Gl 170/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Beata Kozicka, Sędziowie Sędzia WSA Bożena Miliczek-Ciszewska (spr.), Sędzia WSA Marzanna Sałuda, Protokolant Referent-stażysta Damian Szczurowski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 maja 2018 r. sprawy ze skargi A.P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie świadczenia rodzinnego i dodatków do zasiłku rodzinnego uchyla zaskarżoną decyzję. Prezydent Miasta Z. (dalej organ pierwszej instancji) decyzją z dnia[...] nr [...] odmówił A. P. (dalej strona lub skarżąca) przyznania prawa do zasiłku rodzinnego na P. W. i K. W. oraz jednorazowego dodatku z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego 2018/2019 na P. W. i K. W. W uzasadnieniu wskazał, że z jego ustaleń wynika, że dochód rodziny strony wynosi 801,73 zł na osobę w rodzinie i przekracza kryterium uprawniające do zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami. W odwołaniu strona kwestionowała wyliczenie dochodu wskazując, że organ pierwszej instancji nieprawidłowo przyjął do wyliczeń dochód nieopodatkowany w wysokości 13.833,20 zł; należało przyjąć kwotę 12.840 zł. Kwestionowała również wysokość dochodu opodatkowanego, który ten organ przyjął w kwocie 24.649,91 zł. Podkreśliła, że w jej sprawie należało zastosować mechanizm "złotówka za złotówkę". Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach (dalej organ odwoławczy lub Kolegium) decyzją z dnia [...] nr [...] utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu wpierw opisano przebieg postępowania, syntetycznie przybliżając treść decyzji organu pierwszej instancji i zarzuty odwołania. Odnosząc się do stanu prawnego sprawy Kolegium zacytowało art. 4, art. 5, art. 6, art. 7, art. 8, art. 14 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych. Kolejno organ odwoławczy wskazał, że postępowanie zostało wszczęte wnioskiem strony z dnia 16 sierpnia 2017 r., a sporne jest wyliczenie dochodu rodziny. Odwołano się do definicji ustawowej dochodu zamieszczonej w art. 3 ustawy, która w zakresie dochodu podlegającego opodatkowaniu odsyła do uregulowań zawartych w ustawie z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U z 2012 r., poz. 361 ze zm., dalej updof). Mając powyższe na względzie Kolegium wskazało, że zgodnie z art. 27f ust. 1 updof podatnik ma prawo odliczyć ulgę na dziecko, a z informacji MF o dochodach za rok 2016 wynika, że wartość kwoty zwrotu z tytułu niewykorzystanej przez stronę ulgi na dziecko wynosi 1.493,20 zł. Organ odwoławczy podał, że rokiem bazowym do ustalenia prawa do świadczeń wychowawczych (błędnie, winno być: rodzinnych) na okres od 1 listopada 2017 r. do 31 października 2018 r. jest dochód rodziny osiągnięty w 2016 r. Następnie Kolegium stwierdziło, że organ pierwszej instancji w obliczeniach wysokości dochodu rodziny osiągniętego w roku 2016 r. celem ustalenia prawa do świadczeń rodzinnych na okres zasiłkowy 2017/2018 uwzględnił dochód utracony przez stronę w 2016 r. z powodu utraty dochodu z tytułu umowy zlecenia. Jednakże dochód rodziny stanowi niewykorzystana przez stronę w 2016 r. ulga na dziecko w kwocie 1.493,20 zł. Kwota ta podzielona na 12 miesięcy daje miesięczną kwotę dochodu w wysokości 124,43 zł. Do tej kwoty należy dodać miesięczna kwotę dochodu w związku z zatrudnieniem w [...] Spółdzielni Mieszkaniowej w kwocie 27.600,27 zł ( dochód za 2016 r. wyniósł 31.650,70 zł, po odliczeniu składek na ubezpieczenie społeczne - 2.469,76 zł i składek na ubezpieczenie zdrowotne - 1.580,67 zł). Od tego dochodu należy odliczyć utratę dochodu w kwocie - 2.950,36 zł, co daje łączny dochód podlegający opodatkowaniu w wysokości - 24.649,91 zł; a miesięczny dochód w wysokości - 2.054,16 zł. Do dochodu należy doliczyć dochód nieopodatkowany w wysokości 12.340,00 zł (alimenty w kwocie 6.840 zł i świadczenia z funduszu alimentacyjnego w wysokości 5.500 zł), co daje miesięcznie 1.028,33 zł. Zatem łączny miesięczny dochód rodziny strony to 3.206,92 zł, a w przeliczeniu na osobę - 801,73 zł. W związku z powyższym strona nie spełnia wymogów formalno-prawnych do przyznania wnioskowanego świadczenia; nie spełnia również wymogów do przyznania świadczenia na podstawie art. 5 ust. 3a-3c tj. "złotówka za złotówkę". W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skarżąca podała, że kwoty przyjęte przez organ nie zgadzają się z jej wyliczeniami. Zakwestionowała wysokość dochodu nieopodatkowanego w zakresie kwot otrzymywanych przez córkę D. P. z Funduszu Alimentacyjnego (dalej też FA) wskazując, że ww. od września do grudnia 2016 r. otrzymywała jedynie 200 zł miesięcznie, a nie 500 zł, jak przyjęto bowiem odliczano jej koszty zaległe na rzecz organu pierwszej instancji. W ciągu roku córka otrzymała jedynie 4.300 zł, a nie 5.500 zł. W związku z powyższym dochód wyniósł 776,73 zł na osobę w rodzinie. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, w pełnym zakresie podtrzymując stanowisko i argumentację prezentowane w zaskarżonej decyzji. Odnosząc się do zarzutów skargi podał, że obniżenie wysokości świadczeń z FA z tytułu pobrania nienależnych świadczeń za okres od maja do sierpnia 2015 r. nie daje podstaw do pomniejszenia dochodu rodziny, gdyż ustawodawca nie kwalifikuje takiej sytuacji jako utraty dochodu. W replice z dnia 6 kwietnia 2018 r. skarżąca podała, że czuje się oszukana. Jej zdaniem do dochodu powinny być liczone kwoty faktycznie otrzymane. Nadto zapewniono ją, że kwestia zwrotu świadczeń zostanie uwzględniona przy przyznaniu kolejnych świadczeń, co jednak faktycznie nie nastąpiło. Podkreśliła, że wadliwie została wyliczona ulga na dziecko ponieważ wynosi ona 1.444,90 zł, a nie 1.493,20 zł oraz dochód utracony, który przyjęto w wysokości 2.956,40 zł – a należało przyjąć w kwocie 2.950,36 zł. Akcentowała, że nawet przyjęcie, że nie ma podstaw do wliczenia do dochodu kwot faktycznie otrzymywanych z FA nie powinno skutkować odmową przyznania zasiłków, gdyż jej zdaniem dochód na osobę w rodzinie wynosi 773,59 zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tj.: Dz. U. 2017, poz. 2188) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Stwierdzenie, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy obliguje Sąd do uchylenia zaskarżonej decyzji (art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi; tj.: Dz. U. z 2017 r., poz. 1369, zwanej dalej ustawą p.p.s.a.). Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji na zasadach wyżej wskazanych Sąd stwierdził, że skarga jest zasadna. Przedmiotem kontroli Sądu była decyzja Kolegium z dnia [...] utrzymująca w mocy decyzję organu pierwszej instancji z dnia [...] odmawiającą stronie przyznania prawa do zasiłku rodzinnego na P. W. i K. W. oraz jednorazowego dodatku z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego 2018/2019 na każde z tych dzieci, ze względu na przekroczenie kryterium dochodowego w sposób wykluczający również przyznanie zasiłku w kwocie pomniejszonej, w ramach mechanizmu "złotówka za złotówkę". Sporne w sprawie było wyliczenie dochodu. W szczególności strona kwestionowała sposób obliczenia dochodu nieopodatkowanego w związku z wypłacaniem części należności z Funduszu Alimentacyjnego w kwocie pomniejszonej oraz dochodu opodatkowanego w zakresie wysokości kwoty zwrotu z tytułu niewykorzystanej ulgi na dziecko. Zdaniem strony nieprawidłowo również dokonano pomniejszenia dochodu w związku z utratą dochodu. Sąd podzielił ocenę strony skarżącej, że dochód został w tej sprawie wyliczony nieprawidłowo, a uchybienia organu miały istotny wpływ na wynik sprawy. Złożony w dniu 16 sierpnia 2017 r. wniosek dotyczył okresu zasiłkowego od 1 listopada 2017 r. do 31 października 2018 r. i bezsporna była między stronami sporu sądowego okoliczność, iż rokiem bazowym jest rok 2016. W okolicznościach sprawy kryterium dochodowe wynosiło 754 zł. Bezsporne jest, iż dochód skarżącej w 2016 r. w związku z zatrudnieniem w [...] Spółdzielni Mieszkaniowej wyniósł 31.650,70 zł, a po odliczeniu składek na ubezpieczenie społeczne (2.469,76 zł) i składek na ubezpieczenie zdrowotne (1.580,67 zł) – 27.600,27 zł. Do tego dochodu opodatkowanego podlegała doliczeniu kwota zwrotu z tytułu niewykorzystanej ulgi na dziecko. Wysokość tego doliczenia jest sporna. Bezsporna była konieczność pominięcia przy wyliczeniu dochodu kwoty uzyskanej przez małoletnią córkę skarżącej D. P. w 2016 r. z tytułu umowy zlecenia ze względu na utratę tego dochodu. Bezsporne było również osiąganie dochodu nieopodatkowanego z tytułu alimentów otrzymywanych na P. W. i K. W. w łącznej kwocie 6.840 zł. Sporna była natomiast kwota dochodów nieopodatkowanych z tytułu świadczeń pieniężnych wypłacanych w przypadku bezskuteczności egzekucji alimentów należnych D. P. z FA. Organ wliczył do dochodu kwotę 5.500 zł, z czym nie godzi się skarżąca ponieważ faktycznie wypłacono 4.300 zł; w okresie od września do grudnia 2016 r. nie była wypłacana kwota 500 zł miesięcznie, lecz 200 zł miesięcznie, gdyż dokonywano potrąceń nienależnie pobranych świadczeń za okres od maja do sierpnia 2015 r. Materialnoprawną podstawę orzekania stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tj.: Dz. U. z 2016 r., poz. 1518 ze zm., dalej ustawa). Zgodnie z art. 5 ust. 1 ustawy zasiłek rodzinny przysługuje osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę albo dochód osoby uczącej się nie przekracza kwoty 754 zł. Stosownie do art. 5 ust. 3-3d w przypadku gdy dochód rodziny przekracza kwotę, o której mowa w ust. 1, pomnożoną przez liczbę członków danej rodziny o kwotę nie wyższą niż łączna kwota zasiłków rodzinnych wraz z dodatkami przysługujących danej rodzinie w okresie zasiłkowym, na który jest ustalane prawo do tych świadczeń, zasiłek rodzinny wraz z dodatkami przysługuje w kwocie ustalonej zgodnie z ust. 3a (ust. 3). W przypadku przekroczenia kwoty uprawniającej daną rodzinę do zasiłku rodzinnego, o której mowa w ust. 3, zasiłek rodzinny i dodatki do zasiłku rodzinnego przysługują w wysokości różnicy między łączną kwotą zasiłków rodzinnych wraz z dodatkami, o której mowa w ust. 3, a kwotą, o którą został przekroczony dochód rodziny (ust. 3a). Łączną kwotę zasiłków rodzinnych wraz z dodatkami, o której mowa w ust. 3, stanowi suma przysługujących danej rodzinie w danym okresie zasiłkowym: 1) zasiłków rodzinnych podzielonych przez liczbę miesięcy, na które danej rodzinie jest ustalane prawo do tych zasiłków; 2) dodatków do zasiłku rodzinnego, o których mowa w art. 10, art. 11a, art. 12a i art. 13, podzielonych przez liczbę miesięcy, na które danej rodzinie jest ustalane prawo do tych dodatków; 3) dodatków do zasiłku rodzinnego, o których mowa w art. 9, art. 14 i art. 15, podzielonych przez 12 (ust. 3b). W przypadku gdy wysokość zasiłków rodzinnych wraz z dodatkami przysługująca danej rodzinie, ustalona zgodnie z ust. 3a, jest niższa niż 20,00 zł, świadczenia te nie przysługują (ust. 3c). W przypadku osoby uczącej się przepisy ust. 3-3c stosuje się odpowiednio (ust. 3d). Cytowane przepisy wskazują na wagę prawidłowego wyliczenia dochodu, nie tylko w zakresie przekroczenia kryterium dochodowego, lecz również wysokości tego przekroczenia - w kontekście mechanizmu "złotówka za złotówkę". Zgodnie z art. 3 pkt 1 ustawy ilekroć w ustawie jest mowa o dochodzie, oznacza to, po odliczeniu kwot alimentów świadczonych na rzecz innych osób: a) przychody podlegające opodatkowaniu na zasadach określonych w art. 27, art. 30b, art. 30c, art. 30e i art. 30f ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. z 2012 r. poz. 361, z późn. zm.), pomniejszone o koszty uzyskania przychodu, należny podatek dochodowy od osób fizycznych, składki na ubezpieczenia społeczne niezaliczone do kosztów uzyskania przychodu oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne, b) dochód z działalności podlegającej opodatkowaniu na podstawie przepisów o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne, c) inne dochody niepodlegające opodatkowaniu na podstawie przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych, wśród których wymieniono między innymi alimenty na rzecz dzieci oraz świadczenia pieniężne wypłacane w przypadku bezskuteczności egzekucji alimentów. W myśl punktu 2 tego przepisu ilekroć w ustawie jest mowa o dochodzie rodziny, oznacza to sumę dochodów członków rodziny. Stosownie do punktu 2a, ilekroć w ustawie jest mowa o dochodzie członka rodziny, oznacza to przeciętny miesięczny dochód członka rodziny osiągnięty w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy, z zastrzeżeniem art. 5 ust. 4-4c. Przepisy te modyfikują sposób obliczania dochodu w przypadku uzyskania lub utraty dochodu. W okolicznościach sprawy istotny jest art. 5 ust. 4, zgodnie z którym w przypadku utraty dochodu przez członka rodziny, osobę uczącą się lub dziecko pozostające pod opieką opiekuna prawnego w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy lub po tym roku, ustalając ich dochód, nie uwzględnia się dochodu utraconego. W tym miejscu od razu trzeba wskazać, że ten przepis został zastosowany prawidłowo, gdyż przy wyliczeniu dochodu nie uwzględniono dochodu córki D. P. z tytułu umowy zlecenia, która obowiązywała od 18 października 2016 r. do 28 czerwca 2017 r. Natomiast Sąd ocenia jako wadliwe wliczenie do dochodu, dochodów nieopodatkowanych z tytułu świadczeń pieniężnych wypłacanych w przypadku bezskuteczności egzekucji alimentów należnych D. P. z FA w wysokości 5.500 zł. Jednoznacznie bowiem ustalono, że faktycznie wypłacono 4.300 zł. W okresie od września do grudnia 2016 r. nie była wypłacana kwota 500 zł miesięcznie, lecz 200 zł miesięcznie, gdyż dokonywano potrąceń nienależnie pobranych świadczeń za okres od maja do sierpnia 2015 r. Jak wyżej wskazano ustawodawca specyfikując dochody podlegające wliczeniu do dochodu w art. 3 punkcie 1 lit. c) wymienił świadczenia pieniężne wypłacane w przypadku bezskuteczności egzekucji alimentów. Ustawodawca nie mówi o świadczeniach należnych czy świadczeniach przyznanych, lecz o świadczeniach wypłacanych. Wskazuje to jednoznacznie na konieczność odniesienia się do kwot faktycznych wypłat; niezależnie od powodów pomniejszenia wypłat w stosunku do kwot przyznanych. Przywołany przepis ma charakter definicji legalnej, co oznacza iż nie ma podstaw do odstąpienia od jego literalnego brzmienia, winien być interpretowany ściśle – przede wszystkim za pomocą wykładni językowej. Kolegium ma rację twierdząc, że pomniejszenie wypłat nie może być kwalifikowane jako dochód utracony, gdyż nie ma po temu podstawy prawnej. Jednakże umknęło uwadze organu odwoławczego, że problem nie sprowadza się do kwestii pomniejszenia dochodu. Istota problemu polega na prawidłowej identyfikacji kwoty świadczeń z FA podlegającej zaliczeniu do dochodu. Z treści obowiązującego przepisu wynika, że wliczeniu do dochodu podlegają świadczenia pieniężne wypłacane w przypadku bezskuteczności egzekucji alimentów, a nie świadczenia przyznane. Nie było więc podstaw do wliczenia do dochodu kwot nie wypłaconych. Organ naruszył przepis prawa materialnego – art. 5 ust. 1 w związku z art. 3 pkt 1 lit. c tiret 27 ustawy, a naruszenie to miało wpływ na wynik, gdyż skutkowało pozbawieniem skarżącej prawa do żądanych zasiłków rodzinnych. Nadto organ naruszył także art. 5 ust. 1 w związku z art. 3 pkt 1 lit. a ustawy poprzez wliczenie do dochodu kwoty zwrotu z tytułu niewykorzystanej przez stronę ulgi na dziecko w wysokości wynikającej z bliżej nieokreślonej informacji MF o dochodach za rok 2016 zamiast kwoty wynikającej z przepisów prawnych. Art. 27f ust. 1 updof stanowi, że od podatku dochodowego obliczonego zgodnie z art. 27, pomniejszonego o kwotę składki, o której mowa w art. 27b, podatnik ma prawo odliczyć kwotę obliczoną zgodnie z ust. 2 na każde małoletnie dziecko, w stosunku do którego w roku podatkowym: 1) wykonywał władzę rodzicielską; 2) pełnił funkcję opiekuna prawnego, jeżeli dziecko z nim zamieszkiwało; 3) sprawował opiekę poprzez pełnienie funkcji rodziny zastępczej na podstawie orzeczenia sądu lub umowy zawartej ze starostą. W ust. 8 tego przepisu postanowiono, że jeżeli kwota przysługującego odliczenia na podstawie ust. 2, 3 i 4 jest wyższa od kwoty odliczonej z tytułu, o którym mowa w ust. 1, w zeznaniu, o którym mowa w art. 45 ust. 1, podatnikowi przysługuje kwota stanowiąca różnicę między kwotą przysługującego podatnikowi odliczenia a kwotą odliczoną w zeznaniu podatkowym. Natomiast zgodnie z ust. 9 kwota stanowiąca różnicę, o której mowa w ust. 8, nie może przekroczyć kwoty składek na ubezpieczenia społeczne, o których mowa w art. 26 ust. 1 pkt 2 i 2a, oraz składek na ubezpieczenie zdrowotne, o których mowa w art. 27b ust. 1 i 2, podlegających odliczeniu, pomniejszonych o składki odliczone w zeznaniu, o którym mowa w art. 45 ust. 1a pkt 2, lub na podstawie ustawy o zryczałtowanym podatku dochodowym. W świetle przytoczonych przepisów bezpodstawne było odwoływanie się do bliżej nieokreślonej informacji Ministerstwa Finansów. Należało odnieść się do kwoty zwrotu uwidocznionej w zeznaniu podatkowym skarżącej, która została wyliczona z uwzględnieniem przywołanych przepisów. Ponieważ organ przyjął kwotę 1.493,20 zł zamiast kwoty 1.444,90 zł, doszło do naruszenia prawa materialnego. W ponownie prowadzonym postępowaniu organ dokona wyliczenia dochodu z uwzględnieniem wyżej prezentowanej wiążącej oceny prawnej i orzeknie mając na względzie ustalony w ten sposób dochód. W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.