IV SA/Gl 173/16

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Leszek Wolny po rozpoznaniu w dniu 4 listopada 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi A.F. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie niedopuszczalności odwołania w sprawie zasiłku dla opiekuna w kwestii wniosku o przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata z urzędu postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Wyrokiem z dnia 8 lipca 2016 r. tutejszy Sąd oddalił skargę A.F. na ww. postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. Skarżąca złożyła wniosek o ustanowienie adwokata z urzędu. Zaznaczyć, dla porządku, w tym miejscu należy, że przedmiotowa sprawa sądowa jest z mocy prawa zwolniona od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku złożonego na druku urzędowego formularza PPF wnioskodawca opisała przedmiot sprawy i stan zdrowotny swojej matki U.F. Z oświadczenia skarżącej wynika, że prowadzi ona samodzielnie jednoosobowe gospodarstwo domowe, nie posiada żadnego majątku, żadnych oszczędności, papierów wartościowych, ani przedmiotów o wartości przekraczającej kwotę 5.000 zł. Nie posiada również żadnego dochodu. Jako swoje zobowiązania i stałe wydatki określiła następujące koszty: czynsz (357,40 zł); prąd i gaz (250 zł); woda (100 zł) oraz leki (300 zł). Do wniosku skarżąca dołączyła zaświadczenie z Powiatowego Urzędu Pracy w T., z którego wynika, że jest ona zarejestrowana w tym urzędzie, jako osoba bezrobotna już od 28 listopada 2012 r. Nie przysługuje jej prawo do zasiłku. Z uwagi na szczupłość tych danych, referendarz sądowy pismem z dnia 4 października 2016 r. wezwał stronę do uzupełnienia i uprawdopodobnienia danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez nadesłanie szeregu dokumentów, mających zobrazować jej rzeczywisty i aktualny stan majątkowy poprzez udokumentowanie miesięcznej wysokości kosztów bieżącego utrzymania oraz – wobec braku jakichkolwiek źródeł dochodu – wykazanie źródeł, z których wnioskodawca czerpie środki na pokrycie kosztów utrzymania. W odpowiedzi na to wezwanie, wnioskodawca w piśmie przewodnim z dnia 18 października 2016 r., ponownie przedstawiła stan sprawy będącej przedmiotem merytorycznego rozpoznania w niniejszym postępowaniu sądowym. Oświadczyła, że w utrzymaniu pomagają jej rodzice, którzy są chorzy w stopniu znacznym. Rodzice nie są osobami majętnymi, "użytkują bez prawa własności", z trudem potrafią ogrzać miejsce zamieszkania, nie posiadają majątku ani rachunków oszczędnościowych. Wnioskodawca również nie posiada kapitału, majątku, rzeczy kosztownych i wartościowych. Zaznaczyła jednocześnie, że nigdy nie korzystała ze świadczeń opieki społecznej. Wydatki swoje oszacowała następująco: zakup żywności – 450 zł; środki czystości – 60 zł i odzież – 100 zł. Z wody, prądu, gazu korzysta wnioskodawca "gościnnie" i pomagają jej krewni. Załącznikami do pisma przewodniego były jedynie kserokopie druków opłat za energię elektryczną, opłaty za mieszkanie w [...] Spółdzielni Mieszkaniowej "A" oraz opłaty za gaz. W rachunkach tych zobowiązanymi są: J.F. (opłaty za energię elektryczną i gaz) i B.F. (opłata za użytkowanie mieszkania w spółdzielni mieszkaniowej). Opłaty te dotyczą mieszkania położonego w T. przy ul. [...]. Mając powyższe na uwadze, zważono, co następuje. Stosownie do art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (jednolity w Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zmianami) – zwanej dalej w skrócie "P.p.s.a." – stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Z kolei zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.). Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części (...) lub obejmuje tylko ustanowienie fachowego pełnomocnika w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 P.p.s.a.). Na wstępie należy zaznaczyć, że strona skarżąca składając wniosek o prawo pomocy, zażądała przyznania jej prawa pomocy w zakresie całkowitym, tj. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika procesowego z urzędu w osobie adwokata. Jednak w przedmiotowej sprawie strona skarżąca jest zwolniona od kosztów sądowych z mocy prawa. Do rozpoznania pozostał wiec jedynie wniosek o ustanowienie pełnomocnika procesowego z urzędu w osobie adwokata. Odnosząc się do wniosku A.F. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, należy wskazać treść art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., zgodnie z którą, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym (czyli na zasadzie art. 245 § 2 P.p.s.a., obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, na które składają się opłaty i wydatki) następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. O ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza zatem przesłanka zobiektywizowana, o czym świadczy słowo "wykazanie", które nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego (por. P. Dobosz, Procedury administracyjne, model sądownictwa administracyjnego a "prawo pomocy" [w:] praca zbiorowa pod red. J. Stelmasiaka, J. Niczyporuka, S. Fundowicza, Polski model sądownictwa administracyjnego, Oficyna Wydawnicza VERBA s. c., Lublin 2003, s. 120). Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wnioskująca zamierza wywieść skutki prawne leży po stronie wnioskodawcy, a nie rozpoznającego wniosek. Nie budzi zatem wątpliwości, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (por.: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319). Przyznanie prawa pomocy jest możliwe tylko i wyłącznie w sytuacji wyczerpującego przedstawienia informacji dotyczącej sytuacji materialnej strony, zawierającej przede wszystkim dokładne dane dotyczące wysokości otrzymywanych dochodów i to niezależnie od ich źródła, które w zestawieniu z ponoszonymi wydatkami na konieczne utrzymanie umożliwiają dokonanie oceny, czy stać ją na poniesienie kosztów postępowania bez uszczerbku dla utrzymania siebie i rodziny. Obowiązkiem strony jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Brak jest prawnych podstaw do prowadzenia z urzędu postępowania w sprawie sytuacji majątkowej wnioskodawcy, jeżeli on sam nie wykaże istnienia przesłanek uzasadniających uwzględnienie żądania prawa pomocy. Rozpoznający nie jest wobec tego zobowiązany do prowadzenia jakichkolwiek dochodzeń w sytuacji, gdy przedstawione przez stronę dane uniemożliwiają pełną ocenę jej stanu majątkowego, albo gdy nie są one do końca jasne. Odnosząc powyższe uregulowania do przedmiotowej sprawy, należy stwierdzić, że wnioskodawca złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy na urzędowym formularzu PPF, lecz w istocie nie udowodniła, aby znajdowała się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy. Skarżąca wykazała, że jest od ponad trzech lat osobą bezrobotną i aktualnie nie pobiera z tego tytułu zasiłku. Udokumentowała jednocześnie wydatki ponoszone z tytułu utrzymania mieszkania, które określiła na druku urzędowego formularza PPF jako swoje miejsce zamieszkania. Co istotne, na druku formularza złożyła oświadczenie, że mieszka w tym lokalu sama – prowadząc jednoosobowe gospodarstwo domowe. Jednak na drukach opłat, jako zobowiązani widnieją inne osoby: J.F. i B.F. Wynika z tego, że skarżąca najprawdopodobniej nie prowadzi jednak samodzielnie jednoosobowego gospodarstwa domowego. Jeżeli sama nie osiąga żadnego dochodu, a opłaty są uiszczane w wymaganej wysokości i bez żadnych zaległości, to wynika z tego, że dysponuje ona odpowiednimi środkami finansowymi umożliwiającymi regulowanie tych opłat. Ewentualnie mieszka ona z innymi osobami, które posiadają środki finansowe umożliwiające dokonywanie tych opłat. W wezwaniu referendarza sądowego wyraźnie wezwano skarżącą do wykazania i udokumentowania źródeł z których czerpie ona środki na pokrycie kosztów utrzymania. W odpowiedzi, strona ograniczyła się jedynie do ogólnikowego sformułowania, zgodnie z którym ona sama nie posiada żadnego majątku, a w jej utrzymaniu pomagają jej rodzice, z mieszkania korzysta "gościnnie", a w utrzymaniu pomagają jej krewni. W tym stanie rzeczy, skarżąca powinna była wykazać odpowiednim dokumentem zakres, rodzaj i rozmiary pomocy udzielanej jej przez krewnych. Podobnie powinna wykazać wysokość pobieranych przez nich świadczeń. A w tej kwestii skarżąca nawet nie oszacowała wysokości tej pomocy. Dla rozważenia aktualnej kondycji majątkowej wnioskodawcy istotne jest porównanie jego dochodów i wydatków, które ponosi. Analiza tych dwóch wartości pozwala dopiero rozstrzygnąć, czy w konkretnej sprawie spełnione są ustawowe przesłanki skutkujące uwzględnieniem wniosku o przyznanie prawa pomocy. Obie te wartości powinny być wskazane i udokumentowane w sposób jasny i przejrzysty, nie budzący wątpliwości. Dopiero rzetelne wykazanie rzeczywistego stanu majątkowego wnioskującego pozwala na rozstrzygnięcie wniosku. Istotną kwestią są źródła dochodów wnioskodawcy, w zakres których mogą wchodzić wszelkiego rodzaju darowizny innych osób (tzw. pomoc krewnych), jak również dochody uzyskiwane przez współdomowników, z którymi wnioskodawca pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym. Powyższe kwestie w sposób bezpośredni kształtują kondycję majątkową wnioskodawcy w aspekcie spełniania ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Co istotne, jedynie tak wykazany stan majątkowy wnioskodawcy może dawać podstawę do uwzględnienia wniosku w całości, bądź też w części. W niniejszej sprawie brak jednak jakichkolwiek danych odnośnie źródeł wydatków ponoszonych przez wnioskodawcę na utrzymanie jej lokalu mieszkalnego. Brak także danych o potencjalnych zaległościach związanych z opłatami za media (prąd, gaz, woda). Kwestie te zostały całkowicie pominięte przez wnioskodawcę, pomimo jasnego i wyraźnie sprecyzowanego wezwania referendarza sądowego z dnia 4 października 2016 r. Sytuacja taka rodzi domniemanie, że wnioskodawca korzysta z pomocy innych osób w utrzymaniu swojego domu, bądź też nie mieszka jednak sama, ale pozostaje z inną osobą, bądź z innymi osobami, we wspólnym gospodarstwie domowym. Istnieje także potencjalna możliwość, że posiada ona inne, dodatkowe źródło dochodu, które pozwala jej na uiszczanie tych opłat. Powyższe, potencjalne okoliczności w sposób diametralny zmieniają kondycje majątkową wnioskodawcy. Z uwagi na powyższe wyraźne luki w zakresie przedstawionego materiału źródłowego, brak jest podstaw do stwierdzenia, że wnioskodawca nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. De facto w ogóle nie ma możliwości wszechstronnego i rzetelnego ustalenia jej rzeczywistego, aktualnego stanu majątkowego, który stanowi przecież punkt wyjścia dla analizy wniosku. Uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy, czy też nierzetelne ich wykonanie, jest przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a w konsekwencji wyłącza możliwość przyznania jej prawa pomocy w żądanym zakresie (por.: postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 września 2005 r., sygn. akt II FZ 414/05 oraz z dnia 14 września 2005 r., sygn. akt II FZ 575/05). Mając powyższe na uwadze, postanowiono jak w sentencji, działając na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a. w związku z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.