IV SA/Gl 181/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Walentek Sędziowie Sędzia WSA Beata Kalaga - Gajewska Sędzia WSA Stanisław Nitecki (spr.) Protokolant Paulina Nowak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 grudnia 2012 r. sprawy ze skargi A. A. na decyzję [...] Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie ekshumacji zwłok oddala skargę. Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w C. decyzją z dnia [...] r. Nr [...] wydaną na podstawie art. 104 Kodeksu postępowania administracyjnego oraz art. 15 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 31 stycznia 1959 r. o cmentarzach i chowaniu zmarłych (Dz. U. z 2011 r. nr 118, poz. 687) i §12 rozporządzenia Ministra Zdrowia z 7 grudnia 2001 r. w sprawie postępowania ze zwłokami i szczątkami ludzkimi (Dz. U. nr 153, poz. 1783 ze zm.) zezwolił A.A. na ekshumację zwłok zmarłego w dniu [...]r. T.A. pochowanego na Cmentarzu Komunalnym w C. z zachowaniem następujących środków ostrożności: ekshumację należy przeprowadzić we wczesnych godzinach rannych w terminie do dnia 15 kwietnia 2012 r., przy ekshumacji mogą być obecne tylko osoby bezpośrednio zainteresowane, wydobyte szczątki wraz z resztkami trumny należy niezwłocznie umieścić w nowej trumnie, a następnie bez otwierania pochować w nowym miejscu pochówku. O terminie przeprowadzenia ekshumacji należy powiadomić powyższy organ, a osobą uprawnioną do jej przeprowadzenia uczyniono A.A. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że wydana została ona na wniosek A.A., która będąc siostrą zmarłego zamierza pochować go w rodzinnej miejscowości. Pismem z dnia 7 grudnia 2011 r. J.M.-A. nie wyraziła zgody na przeprowadzenie ekshumacji zwłok T.A. Odmowę swoją argumentowała tym, że jej mąż nie utrzymywał żadnych stosunków rodzinnych i jest niezrozumiałe dlaczego A.A. wystąpiła z takim wnioskiem. Podniosła również, ze organ pierwszej instancji winien wpierw uzyskać jej zgodę na przeprowadzenie ekshumacji a dopiero później wydawać decyzję. [...] Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w K. decyzją z dnia [...]r. Nr [...] wydaną na podstawie art. 138 § 2 Kodeksu postępowania administracyjnego uchylił powyższą decyzję w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia. W motywach rozstrzygnięcia przedstawił wpierw dotychczasowy przebieg postępowania, a następnie przedstawił własną ocenę występującej w sprawie sytuacji faktycznej oraz przywołał treść art. 15 i art. 10 ustawy o cmentarzach i chowaniu zmarłych, jak również przywołał orzecznictwo sądów administracyjnych wypowiadających się w tego typu sprawach. Powyższy organ podkreślił, że prawo do zmiany miejsca pochowania zwłok, a także do ich ekshumacji jest prawem wspólnym wszystkich żyjących uprawnionych, stąd do dokonania jakiejkolwiek zmiany niezbędna jest zgoda wszystkich uprawnionych. Ewentualny spór między uprawnionymi może być rozstrzygnięty przed sądem powszechnym. W dalszej części uzasadnienia wskazany organ podkreślił, że obowiązkiem organu prowadzącego postępowanie administracyjne jest zapewnienie udziału w nim wszystkim stronom, natomiast w rozpatrywanej sprawie udział w nim miała zagwarantowany jedynie siostra zmarłego A.A. i nie ustalił pozostałych osób uprawnionych do pochowania zwłok ludzkich, jak również nie otrzymał pisemnej zgody na przeprowadzenie ekshumacji. W świetle takiego ustalenia organ ten uznał za zasadne odwołanie wniesione przez małżonkę zmarłego. W podsumowaniu uzasadnienia wskazano na ciążący na organie administracji obowiązek wynikający z treści art. 10 Kodeksu postępowania administracyjnego, a sprowadzający się do zapewnienia stronom czynnego udziału w prowadzonym postępowaniu. Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach wniosła A.A. W skardze tej wystąpiła z prośbą o wydanie zezwolenia na przeprowadzenie ekshumacji zwłok jej brata. W motywach skargi podkreśliła, że z uwagi na pojawienie się nowych okoliczności w sprawie, a to wyroku skazującego J.M.-A. na karę pozbawienia wolności za zabójstwo jej brata ponawia prośbę o jego ekshumację i pochowanie w rodzinnej miejscowości. W dalszej części skargi przybliżyła okoliczności faktyczne sprawy jak również zaznaczyła, że jako jedyna krewna podejmuje od 2010 r. działania zmierzające do przeniesienia go do grobu rodzinnego. Podniosła, że nie zmarł on na chorobę zakaźną a jego życzeniem było być pochowanym w S. Zaznaczyła również, że ekshumację przeprowadzi na własny koszt z dopełnieniem wszelkich obowiązujących i zalecanych środków ostrożności. W odpowiedzi na skargę [...] Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w K. wniósł o oddalenie skargi i przywołał analogiczną argumentację do tej, którą zamieścił w uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Kontrola legalności zaskarżonej decyzji przeprowadzona w oparciu o postanowienia art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) nie wykazała, aby zaskarżona decyzja naruszała wymogi prawa, a zgodnie z treścią art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270) sąd administracyjny uwzględnia skargę na decyzję lub postanowienie, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego lub naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy jak również naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego. Po myśli art. 134 wyżej wymienionej ustawy sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Mocą kontrolowanej decyzji [...] Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w K. uchylił decyzję Powiatowego Inspektora Sanitarnego w C. z dnia [...]r. zezwalającą na przeprowadzenie ekshumacji zwłok T.A. i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia. Oznacza to, że mocą tej decyzji nakazał ponownie przeprowadzenie postępowania. W świetle podjętego rozstrzygnięcia rozpatrzeć należy dwie kwestie pierwszą z nich jest zasadność podjęcia takiej decyzji. Mając na uwadze tę okoliczność wpierw należy przybliżyć unormowania procesowe, które legły u podstaw podjęcia spornej decyzji. Stosownie do postanowień art. 138 § 2 Kodeksu postępowania administracyjnego organ odwoławczy może uchylić zaskarżoną decyzję w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji, gdy decyzja ta została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. Przekazując sprawę, organ ten powinien wskazać, jakie okoliczności należy wziąć pod uwagę przy ponownym rozpatrzeniu sprawy. Z treści przywołanego przepisu wynika, że organ odwoławczy uprawniony jest do podjęcia decyzji kasacyjnej wówczas, gdy zaistnieją szczególne okoliczności, a mianowicie decyzja organu pierwszej instancji obarczona jest wadą, polegającą na wydaniu jej z naruszeniem przepisów postępowania. Ustawodawca nie określa jakiego rodzaju mają to być naruszenia, jednakże doznają one uszczegółowienia w dalszej jego treści, ponieważ wskazuje się w nim, że konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. Oznacza to, że obok naruszenia przepisów postępowania, wyjaśnienia wymaga zakres sprawy, a zatem organ odwoławczy nie jest w stanie we własnym zakresie tego postępowania przeprowadzić. Po przedstawieniu unormowań o charakterze proceduralnym niezbędne jest przybliżenie unormowań materialnoprawnych. Stosownie do postanowień art. 15 ustawy z dnia 31 stycznia 1959 r. o cmentarzach i chowaniu zmarłych (Dz. U. z 2011 r. Nr 118, poz. 687) ekshumacja zwłok i szczątków może być dokonana: na umotywowaną prośbę osób uprawnionych do pochowania zwłok za zezwoleniem właściwego państwowego inspektora sanitarnego; na zarządzenie prokuratora lub sądu; na podstawie decyzji właściwego państwowego inspektora sanitarnego w razie zajęcia terenu cmentarza na inny cel. Jednocześnie art. 10 ust. 1 powyższej ustawy zawiera katalog osób uprawnionych do pochowania osoby zmarłej. Podkreślić należy, że przedmiotowa ustawa nie normuje sytuacji konfliktu między osobami uprawnionymi do pochowania zmarłego jak również do przeprowadzenia ekshumacji jej zwłok. Jak wskazuje się w orzecznictwie sądów administracyjnych, w tego typu przypadkach spór zaistniały między osobami uprawnionymi rozstrzyga sąd powszechny (zob. wyrok NSA z 29.11.2011 r. sygn. akt II OSK 1646/10 Lex 1151971, czy też wyrok WSA w Warszawie z 5.08.2010 r. sygn. akt VII SA/Wa 1423/09 Lex 737944). Przenosząc powyższy stan normatywny na stan faktyczny zaistniały w rozpatrywanej sprawie przyjdzie dostrzec, że z wnioskiem o przeprowadzenie ekshumacji T.A. wystąpiła jego siostra A.A., jednocześnie w postępowaniu przed organem pierwszej instancji nie brała udziału żona zmarłego J.M.-A., jednakże wniosła ona odwołanie od tej decyzji i w odwołaniu tym wyraziła sprzeciw wobec zamierzonej ekshumacji. W zaistniałej sytuacji organ odwoławczy uprawniony był do podjęcia rozstrzygnięcia, które zostało przez niego podjęte, ponieważ z jednej strony wystąpiła przesłanka naruszenia przepisów postępowania polegająca na tym, że w postępowaniu dotyczącym ekshumacji T.A. nie uczestniczyły wszystkie osoby legitymujące się prawem do wyrażenia woli w zakresie miejsca jego pochówku. Zatem w postępowaniu tym nie uczestniczyły wszystkie strony tego postępowania, a tym samym występująca w tym postępowaniu wada procesowa wyczerpuje przesłankę zastosowania art. 138 § 2 Kodeksu postępowania administracyjnego. Nadto z akt administracyjnych wynika w sposób nie budzący żadnej wątpliwości, że między A.A. oraz J.M.-A. nie ma zgody co do wyboru miejsca pochówku zmarłego T.A. W tej sytuacji zaistniały spór musi zostać rozstrzygnięty przez sąd powszechny. Taki sposób rozwiązania zaistniałej sytuacji prezentowany jest w przywoływanym powyżej orzecznictwie sądów administracyjnych. Stwierdzona okoliczność zdaniem składu orzekającego w niniejszej sprawie wyczerpuje drugą przesłankę wydania decyzji na podstawie art. 138 § 2 wyżej wymienionego Kodeksu, a mianowicie konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. W świetle przeprowadzonej analizy przyjdzie uznać, że organ odwoławczy zobowiązany był do wydania takiego rozstrzygnięcia, które w niniejszej sprawie wydał, a tym samym nie wystąpiły przesłanki umożliwiające tutejszemu Sądowi na uwzględnienie wniesionej skargi. W tym miejscu przyjdzie zwrócić skarżącej uwagę na następującą okoliczność, otóż sygnalizowana przez nią sytuacja polegająca na tym, że to J.M.-A. przyczyniła się do śmierci jej brata nie wpływa na prawo do wyrażania woli w zakresie miejsca pochówku w ramach postępowania prowadzonego przed organami administracji publicznej. Okoliczność ta będzie mogła być silnie akcentowana w ramach postępowania przed sądem powszechnym rozstrzygającym spór między osobami uprawnionymi do sprawienia pogrzebu jak również mającymi wpływ na miejsce pochówku zmarłego. Skoro Sąd nie znalazł podstaw prawnych do uwzględnienia skargi, to stosownie do postanowień art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi należało skargę oddalić. sw