IV SA/Gl 181/18

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Leszek Wolny po rozpoznaniu w dniu 26 kwietnia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi M. P. i S. P. na decyzję Zarządu Województwa Śląskiego z dnia 19 grudnia 2017 r., nr 4265/RR/2017 w przedmiocie zwrotu dofinansowania w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Śląskiego na lata 2007 – 2013 w kwestii wniosku o przyznanie stronie skarżącej prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: 1. zwolnić stronę skarżącą z obowiązku uiszczenia części każdorazowej opłaty sądowej, przekraczającej kwotę 500 (pięćset) zł; 2. w pozostałym zakresie odmówić przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi na wezwanie do solidarnego uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 1.860 zł, strona skarżąca – małżeństwo M. i S. P. złożyło wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych (w całości albo w części). Na drukach urzędowych formularzy PPF oświadczono, że skarżący nie są w stanie uiścić w całości wpisu, ponieważ znajdują się aktualnie w trudnej sytuacji majątkowej. Obiekt gastronomiczno – hotelowy, znajdujący się w M., przy ul. [...] wymaga dokonania niezwłocznych nakładów finansowych z uwagi na jego aktualny stan techniczny. Obiekt ten wymaga remontu, zarówno wewnątrz obiektu, jak i na zewnątrz – z uwagi na fakt pozyskania przez stronę długoterminowego zlecenia na nocleg i wyżywienie pracowników firmy budowlanej. Skarżący tworzą razem wspólne, dwuosobowe gospodarstwo domowe. Z ich oświadczeń wynika, że na ich majątek składa się ww. obiekt o powierzchni 5.517 m2, o szacunkowej wartości 1.500.000 zł. Nieruchomość ta należy do M.P. Strona nie posiada żadnych innych nieruchomości, oszczędności, ani papierów wartościowych. Jedynym przedmiotem o wartości przekraczającej kwotę 5.000 zł jest FIAT IVECO, o wartości szacunkowej 10.000 zł, który stanowi środek trwały A s.c., której jedynymi wspólnikami są małżonkowie P. Z oświadczeń skarżących wynika, że na ich miesięczny dochód składa się de facto: kwota 1.535 zł stanowiąca wynagrodzenie za pracę M. P. oraz kwota 1.486,26 zł, stanowiąca rentę inwalidzką pobieraną przez S. P. Z oświadczeń tych wynika, że działalność gospodarcza nie przynosi aktualnie żadnego dochodu, lecz generuje stratę. Strona oświadczyła, że na miesięczne koszty składa się spłata kredytu w kwocie 5.800.000 zł, zaciągniętego w [...] (przejętego przez PKO BP) i koszty utrzymania i leczenia, które skarżąca określiła na 1.200 zł, a skarżący na 1.400 zł. W tym stanie rzeczy, pismami z dnia 27 marca 2018 r. referendarz sądowy wezwał wnioskodawców – małżonków P. o nadesłanie (w terminie 7 dni od dnia otrzymania wezwania) szeregu dokumentów, mających zobrazować ich rzeczywisty i aktualny stan majątkowy. W odpowiedzi na powyższe wezwania nadesłano szereg dokumentów, które w sposób dostatecznie jasny obrazują aktualną kondycję finansową małżonków P. Mając powyższe na uwadze, zważono, co następuje. Stosownie do art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity w Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zmianami) – zwanej dalej P.p.s.a. – stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Z kolei zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika procesowego z urzędu w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.). Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części (...) lub obejmuje ustanowienie fachowego pełnomocnika w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 P.p.s.a.). Mając powyższe na uwadze, przyjąć należało, że strona skarżąca składając wniosek o prawo pomocy, zażądała przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W tym stanie rzeczy, odnosząc się do wniosku M. P. i S. P., należy przywołać zasadę wyrażoną w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., zgodnie z którą, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Stwierdzić należy, że skarżący w sposób dostatecznie jasny wykazali aktualną sytuację majątkową swojego gospodarstwa domowego. Ich oświadczenia zawarte na drukach urzędowych formularzy PPF znalazły potwierdzenie w nadesłanych materiałach. Strona nie zdołała jednak wykazać, że spełnia przesłanki ustawowe skutkujące uwzględnieniem wniosku w całości. W pierwszej kolejności stwierdzić należy, że strona jest właścicielem znacznej nieruchomości – obiektu hotelarsko-gastronomicznego o powierzchni 5.517 m2, położonego na gruncie o powierzchni 6.917 m2. Wartość szacunkową tej nieruchomości określono na kwotę około 1.500.000 zł. Faktem jest, że obiekt taki wymaga określonych nakładów, mających na celu utrzymanie go w stanie funkcjonalnymi i zdatnym do użytkowania zgodnie z jego przeznaczeniem (np. remonty). M. P. są wspólnikami spółki cywilnej A s.c. Firma skarżących prowadzi działalności gospodarczą. Z analizy przedłożonych do akt sprawy deklaracji podatkowych VAT-7 za okres od września 2017 r. do lutego 2018 r. wynika, że firma skarżących wykazuje regularny obrót w granicach od 21.401 zł (październik 2017 r.) do 21.909 zł (styczeń 2018 r.). Obrót ten jest bardzo stabilny. Podkreślić należy, że obrotu nie należy utożsamiać z przychodem osiąganym przez przedsiębiorcę, czy nawet dochodem, wskazuje on jednak na uczestnictwo podmiotu gospodarczego w czynnościach gospodarczych i na jego aktywność. Z analizy deklaracji VAT-7 wynika, że spółka cywilna A wykazuje stabilny i relatywnie wysoki obrót w granicach 21.000 zł miesięcznie. Z kolei z analizy księgi przychodów i rozchodów za okres od września 2017 r. do lutego 2018 r. wynika, że firma skarżących ponosi oczywiście w toku swojego funkcjonowania wydatki, jednakże uzyskuje także regularnie relatywnie wysokie przychody – 10.000 zł (zdarzenie gospodarcze opisane, jako "dzierżawa zgodnie z umową") oraz dwa wpływy w kwocie po 11.514 zł (zdarzenie gospodarcze opisane, jako "podatek od nieruch. dzierż."). Ponadto tytułem "wynajem pracowników" firma uzyskuje kwotę po 10.500 zł. Kontrahentami firmy skarżących w trzech ww. kategoriach jest jeden podmiot: B Sp. z o.o. w M. Spółka skarżących ponosi również wydatki, jednak regularnymi miesięcznymi wydatkami są: wynagrodzenia pracownicze w kwocie 9.450,92 zł (lista płac za poszczególne miesiące) oraz rata amortyzacyjna w kwocie około 13.400 zł. Bilans ww. wyszczególnionych transakcji miesięcznych jest jednak zawsze dodatni dla przedsiębiorstwa skarżących. Skarżąca zaciągnęła również kredyty w [...], przejęty przez PKO BP. W pierwszej kolejności stwierdzić należy, że kredyt ten został zaciągnięty na cele związane z prowadzoną działalnością (także spłatę innych pożyczek). Trzeba jednak podkreślić, że opłaty w postępowaniu sądowoadministracyjnym mają charakter danin publicznoprawnych i dlatego zwolnienie z obowiązku ich ponoszenia może być stosowane jedynie w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. To z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia (tak w postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 stycznia 2005 r., sygn. akt FZ 478/04, niepubl.). W konsekwencji ewentualne preferencyjne traktowanie przez wnioskodawcę należności w obrocie cywilnoprawnym (a takimi są przecież spłaty rat kredytowych) przed należnościami z tytułu kosztów sądowych nie może uzasadniać przyznania prawa pomocy w toku postępowania sądowoadministracyjnego. Nie należy tracić także z pola widzenia faktu, że oprócz dochodu z prowadzonej działalności gospodarczej, małżonkowie P. uzyskują także dodatkowe regularne miesięczne przychody: M. P. – wynagrodzenie w kwoce 1.535 zł netto, natomiast S. P. uzyskuje świadczenie rentowe w kwocie około 1.050 zł netto. Jest to o tyle istotny fakt, że niezależnie od dochodów z działalności gospodarczej, strona skarżąca uzyskuje jednak środki pieniężne, zapewniające konieczne utrzymanie (łącznie jest to kwota około 2.500 zł). W ocenie rozpoznającego wniosek uiszczenie wpisu sądowego w kwocie 1.860 zł w tej sprawie faktycznie może przekraczać możliwości finansowe strony, tym bardziej, że w sprawie o sygn. akt: IV SA/Gl 192/18 strona ma obowiązek uiścić wpis sądowy w kwocie 2.000 zł. Z analizy przedłożonych przez stronę materiałów i oświadczeń wynika jednak, że strona powinna być w stanie wygospodarować część tej kwoty, tj. 500 zł. Uwzględniając takie samo rozstrzygnięcie w drugiej sprawie, strona będzie zobowiązana zapłacić łączny, sumaryczny wpis w dwóch sprawach w kwocie 1.000 zł, co stanowi w sumie jedynie 25 % kwoty, którą strona skarżąca byłaby zobowiązana uiścić w przypadku odmowy przyznania jej prawa pomocy. Uiszczenie kwoty 500 zł tytułem wpisu sądowego od tej skargi nie powinno narazić strony na uszczerbek w jej koniecznym utrzymaniu. Mając powyższe na uwadze, postanowiono jak w sentencji, działając na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a. w związku z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.