IV SA/Gl 190/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Adam Mikusiński Sędziowie Sędzia WSA Beata Kalaga-Gajewska Sędzia NSA Tadeusz Michalik (spr.) Protokolant sekr. sąd. Agnieszka Wita po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 stycznia 2007 r. sprawy ze skargi B. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia 3 stycznia 2006 r. nr [...] w przedmiocie zaliczki alimentacyjnej uchyla zaskarżoną decyzję Decyzją Kierownika Działu Świadczeń Rodzinnych Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w Z., działającego z upoważnienia Prezydenta Z. z dnia 03 listopada 2005 r., wydaną na podstawie art. 7, 9a, 10 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz.U. z 2005 r. Nr 86, poz. 732 ze zm.) i art. 104 kodeksu postępowania administracyjnego nie przyznano B. Z. prawa do zaliczki alimentacyjnej. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ I instancji stwierdził, iż osoba uprawniona nie jest wychowywana przez osobę samotnie wychowującą dziecko o której mowa w przepisach o świadczeniach rodzinnych. Matka dzieci E. M. pozostaje bowiem w stałym kontakcie z dziećmi., interesuje się ich stanem zdrowia i nauką (oświadczenie z dnia [...] r). Zatem wniosek o przyznanie zaliczki alimentacyjnej został rozpatrzony negatywnie. Od tej decyzji odwołał się B. Z. wyrażając niezadowolenie z otrzymanego rozstrzygnięcia. Podnosił, iż matka na mocy wyroku sądowego obowiązana jest do jego alimentacji. Podkreślił, iż źródłem utrzymania rodziny jest jedynie [...] w wysokości [...] zł, że uczy się w szkole [...], a brak funduszy zmusi go do rezygnacji z nauki i poszukiwania pracy zarobkowej. Do odwołania skarżący dołączył oświadczenie swojej matki E. M. w którym zaprzecza ona informacjom podanym w oświadczeniu z [...] r., twierdząc, iż "interpretacja pracownika socjalnego jest ewidentną bzdurą". Decyzją z dnia 03 stycznia 2006 r. Nr [...] wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt. 1 k.p.a. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. orzekło utrzymać w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu wskazano, iż organ I instancji wszczął postępowanie na wniosek strony złożony w dniu 06 września 2005 r. w którym wystąpił o ustalenie prawa do zaliczki alimentacyjnej. Podniesiono, że zgodnie z art. 7 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej ( Dz.U. Nr 86, poz. 732) zaliczka alimentacyjna przysługuje osobie uprawnionej do ukończenia 18 roku życia, albo w przypadku gdy uczy się w szkole lub szkole wyższej, do ukończenia 24 roku życia. Zaliczka j przysługuje, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie nie przekracza kwoty 583 zł.. Ponadto zgodnie z art. 8 ust. 3 cyt. ustawy zaliczka nie przysługuje, jeżeli osoba uprawniona: przebywa w instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie albo w rodzinie zastępczej, zawarła związek małżeński oraz jest uprawniona do zasiłku rodzinnego na własne dziecko. W świetle akt sprawy organ stwierdził, iż strona spełnia kryterium dochodowe do przyznania zaliczki. Ponadto zgodnie z zaświadczeniem Komornika Sądowego Rewir I przy Sądzie Rejonowym w Z. z dnia 04 września 2005 r egzekucja świadczeń alimentacyjnych należnych od E. M. na rzecz B. Z. jest bezskuteczna. Samorządowe Kolegium Odwoławcze podniosło, iż nie budzi zastrzeżenia stwierdzenie organu I instancji dot. wspólnego wychowywania dzieci wspólnie z ich matką. Zaakcentowano , iż zgodnie z art. 2 pkt.5 a cyt. ustawy o zaliczce alimentacyjnej w związku z art. 3 pkt. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych ( Dz. U. Nr 228, poz. 2255), przez osobę samotnie wychowującą dziecko rozumie się pannę, kawalera, osobę , pozostającą w orzeczonej prawomocnym wyrokiem sądu, osobę rozwiedzioną, wdowę lub wdowca, jeżeli wspólnie nie wychowuje dziecka z ojcem lub matką dziecka. W tej mierze na podstawie przedłożonego materiału procesowego Kolegium stwierdziło, iż nie zachodzą wątpliwości co do wspólnego wychowywania dzieci z ich matką, bowiem E. M. jest w stałym kontakcie z dziećmi, interesuje się ich stanem zdrowia i nauką (oświadczenie matki dzieci z dnia [...] r ). W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego B. Z. domagał się "ponownego rozpatrzenia (...) decyzji w całości". Podnosił te same okoliczności co w odwołaniu od decyzji, podkreślając iż matka nie uczestniczy w jego wychowaniu, a jedynie zamieszkuje w sąsiednim mieszkaniu. Do skargi załączył oświadczenie matki – E. M. z dnia [...] r. z którego wynika, iż nie uczestniczy w wychowaniu dzieci ( w tym skarżącego). E. M. podaje, iż skarżący zamieszkuje w lokalu przy ul. [...], zaś ona sama w sąsiednim lokalu przy ul. [...] i jej kontakty z synem ograniczają się do spotkań na korytarzu i odwiedzin skarżącego u jej [...], a organy błędnie zinterpretowały jej sytuację. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując w całości wcześniej przytoczoną argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. W punkcie wyjścia należy wskazać, że zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153 poz.1269) Sąd ten sprawuje w zakresie swojej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym § 2 wspomnianego przepisu stanowi, iż kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Z brzmienia art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270) wynika natomiast, że w przypadku, gdy Sąd stwierdzi, bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia – uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem. Cytowana regulacja prawna nie pozostawia zatem wątpliwości co do tego, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Przy tym z mocy art. 134 § 1 cytowanej ustawy tejże kontroli legalności dokonuje także z urzędu , nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Dokonując oceny zaskarżonego orzeczenia zgodnie ze wskazanymi normami Wojewódzki Sąd Administracyjny doszedł do przekonania, iż skarga musiała odnieść skutek. Przede wszystkim rozstrzygnięcie to wydane zostało z naruszeniem przepisów regulujących tok postępowania administracyjnego. Zgodnie z treścią art. 7 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz.U. Nr 86, poz. 732) zaliczka alimentacyjna przysługuje osobie uprawnionej do ukończenia 18 roku życia, albo w przypadku gdy uczy się w szkole lub szkole wyższej, do ukończenia 24 roku życia. Ponadto zgodnie z art. 8 ust. 3 cyt. ustawy zaliczka nie przysługuje, jeżeli osoba uprawniona: przebywa w instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie albo w rodzinie zastępczej, zawarła związek małżeński oraz jest uprawniona do zasiłku rodzinnego na własne dziecko. Z zaświadczenia Komornika Sądowego Rewir I przy Sądzie Rejonowym w Z. z dnia 04 września 2005 r. wynika, iż egzekucja świadczeń alimentacyjnych należnych od E. M. na rzecz B. Z. jest bezskuteczna. Zaliczka przysługuje, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie nie przekracza kwoty 583 zł.. Organ odwoławczy w swoim uzasadnieniu wskazał, iż "w świetle akt sprawy (..) strona spełnia kryterium dochodowe do przyznania zaliczki". W tej mierze wydaje się iż istotnie tak jest. Nie mniej jednak nie sposób nie zauważyć, iż formalnie nie dokonano obliczenia dochodu rodziny skarżącego, którą stanowią wspólnie zamieszkujący i gospodarujący ze skarżącym jego [...] oraz [...]. Jedyna informacja o dochodzie [...] skarżącego ([...] w wysokości [...] zł) pochodzi bowiem z jego oświadczenia zawartego w treści odwołania. Brak jest w aktach jakiegokolwiek dokumentu urzędowego potwierdzającego wysokość dochodu ojca karżącego W. Z. W ocenie Samorządowego Kolegium Odwoławczego nie zachodzą też wątpliwości, co do wspólnego wychowywania dzieci z ich matką, bowiem E. M. jest w stałym kontakcie z dziećmi, interesuje się ich stanem zdrowia i nauką (oświadczenie matki dzieci z dnia [...]r.), a zatem - zdaniem organu odwoławczego - "analiza stanu prawnego jak też zgromadzonego w niniejszej sprawie materiału dowodowego w żadnej mierze nie pozwala na stwierdzenie że osoba uprawniona jest wychowywana przez osobę samotnie wychowującą dziecko". W tym względzie należy zauważyć, iż wydaje się, że tak kategoryczna ocena zgromadzonego materiału dowodowego nie jest uprawniona w świetle całokształtu tegoż materiału, a na pewno jest przedwczesna. Kolegium bowiem w żaden sposób nie odniosło się do zarzutów odwołania, gdzie skarżący wprost wskazywał, iż jego matka nie uczestniczyła w jego wychowaniu, a jej rola sprowadzała się jedynie do przekazywania mu otrzymywanych świadczeń rodzinnych. Takie samo stanowisko zaprezentowała matka skarżącego E. M. w załączonym do odwolania piśmie "oświadczeniu" z dnia [...]r. Przeto w tej mierze wskazać trzeba, że wbrew swym obowiązkom organ odwoławczy nie odniósł się konkretnie do wspomnianych argumentów odwołania. Organ odwoławczy nie może ograniczyć się tylko do kontroli decyzji organu I instancji, a obowiązany jest ponownie rozstrzygnąć sprawę. Wynika to z art. 138 k.p.a., który przyznaje organowi kompetencje do merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy, czego następstwem jest utrzymanie w mocy zaskarżonej decyzji bądź uchylenie i zmiana zaskarżonej decyzji. Należy wskazać, że organ odwoławczy rozpoznaje sprawę ponownie merytorycznie w jej całokształcie. Oznacza to, że ma on obowiązek rozpoznać wszystkie żądania, wnioski i zarzuty strony oraz ustosunkować się do nich w uzasadnieniu swej decyzji. Wspomniane żądania, wnioski i zarzuty mogą być rzecz jasna zawarte także w złożonym przez stronę odwołaniu. Stąd obowiązkiem organu odwoławczego o podstawowym znaczeniu jest również przytoczenie w tym względzie treści odwołania oraz ustosunkowanie się do niego w uzasadnieniu wydanej decyzji. Brak podania w uzasadnieniu decyzji wszystkich motywów rozstrzygnięcia uniemożliwia Sądowi dokonanie oceny legalności decyzji, a z drugiej strony powoduje niemożność poznania motywów takiego, a nie innego rozstrzygnięcia. W postępowaniu administracyjnym wydanie prawidłowej decyzji w każdym przypadku powinno poprzedzać dokładne ustalenie stanu faktycznego istniejącego w sprawie, stosownie do art. 7 i 77 § 1 k.p.a. Przeto jako dowolne należy traktować ustalenia faktyczne znajdujące wprawdzie potwierdzenie w materiale dowodowym, ale niekompletnym. Zarzut dowolności wykluczają dopiero ustalenia dokonane w całokształcie materiału dowodowego (art. 80 k.p.a.), zgromadzonego i zbadanego w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 k.p.a.), a więc przy podjęciu wszelkich kroków niezbędnych dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jako warunku niezbędnego wydania decyzji o przekonującej treści (art. 7 k.p.a.). Takich kroków zaś w niniejszej sprawie nie podjęto. W postępowaniu administracyjnym nie obowiązuje zasada, że rola organu orzekającego to rola biernego podmiotu oczekującego na dowody zaoferowane przez stronę. Wręcz przeciwnie, rządząca postępowaniem administracyjnym zasada oficjalności (art. 7, 75 kpa) wymaga, by w toku postępowania organy administracji publicznej podejmowały wszelkie kroki niezbędne do wyjaśnienia i załatwienia sprawy i dopuszczały jako dowód wszystko, co może przyczynić się do jej wyjaśnienia, a nie jest sprzeczne z prawem, a więc by z urzędu przeprowadzały dowody służące ustaleniu stanu faktycznego sprawy. Zatem wobec złożenia w toku postępowania administracyjnego przez E. M. oświadczenia o diametralnie różnej treści z jej oświadczeniem złożonym ( pod rygorem odpowiedzialności karnej) z dnia [...] r.., zachodziła potrzeba weryfikacji tego oświadczenia. Przepis art. 75 § 1 k.p.a. stanowi bowiem, iż jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. W szczególności dowodem mogą być dokumenty, zeznania świadków, opinie biegłych oraz oględziny. Weryfikacja taka w rozpatrywanym przypadku wydaje się stosunkowo prosta, albowiem jak wynika z treści oświadczenia z dnia [...]r., pracownik socjalny T. T. spisała je w obecności świadka W. J.. Zatem dla jednoznacznego wyjaśnienia zaistniałych rozbieżności organ powinien był - przynajmniej - przesłuchać świadka W. J. w trybie art. 83 § 3 k.p.a.. na okoliczność przebiegu czynności i treści oświadczenia z dnia [...]r.. Na marginesie można zaznaczyć, iż w postępowaniu dotyczącym przyznania zaliczki alimentacyjnej dla [...] skarżącego W. Z. organy administracji oceniając sytuację rodziny Z. doszły do zgoła odmiennych wniosków (patrz decyzja SKO w K. z dnia 31 marca 2006 r. [...] i decyzja Kierownika MOPR w Z. z dnia 31 sierpnia 2006 r. Nr [...]). Z przytoczonych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 145 § 1 pkt. 1 c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270) uchylił zaskarżoną decyzję jako wydaną z naruszeniem przepisów postępowania, które to naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Uwagi co do dalszego postępowania wynikają wprost z wyżej naprowadzonych wywodów Sądu.