IV SA/Gl 190/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Szczepan Prax Sędziowie Sędzia NSA Tadeusz Michalik Sędzia WSA Stanisław Nitecki (spr.) Protokolant st. sekr. sąd. Agnieszka Janecka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 listopada 2009 r. sprawy ze skargi J. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zasiłku stałego oddala skargę. Prezydent Miasta C. decyzją z dnia [...] r. Nr [...] wydaną na podstawie art. 106 ust. 5 w związku z art. 37 ust. 1 pkt 2, ust. 2 pkt 2 pkt 2, art. 8 ust. 1 pkt 2 i art. 110 ust. 8 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej ( Dz. U. z 2008 r. Nr 115, poz. 728) uchylił z dniem [...]r. decyzję Prezydenta Miasta C. z dnia [...]r. Nr [...] przyznającą J.B. zasiłek stały oraz decyzję z dnia [...]r. nr [...] zmieniającą wysokość przyznanego zasiłku stałego. W uzasadnieniu decyzji organ ten podał, że dochód rodziny wynosi [...] zł co w przeliczeniu na osobę w rodzinie stanowi [...] zł i przekracza kwotę 351 zł stanowiącą kryterium dochodowe uprawniające do otrzymania zasiłku stałego. Wskazano również, że następstwem decyzji jest zaprzestanie opłacania składek na ubezpieczenie zdrowotne, a tym samym Z.B. winna zgłosić J.B. do tego ubezpieczenia przy swoim świadczeniu jako członka rodziny. Odwołanie od tej decyzji do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. wniósł J.B., który wyraził w nim swoje niezadowolenie z otrzymanego rozstrzygnięcia. Wydanie tej decyzji uznał za wielce krzywdzące zwłaszcza, że jest osobą schorowaną o znacznej niepełnosprawności, wymagającej wsparcia w samodzielnej egzystencji innych osób. Podkreślił, że decyzja ta uniemożliwi mu zakup niezbędnych lekarstw, a to stanowi dla niego wyrok śmierci. Odwołujący się zaznaczył, że bez środków z pomocy społecznej nie będzie w stanie funkcjonować i zaspokajać swoich potrzeb. Zdaniem J.B. uchylenie decyzji o przyznaniu zasiłku stałego spowodowane zostało otrzymaniem świadczenia emerytalnego przez jego żonę Z.B., co z sumowania otrzymywanym przez niego zasiłkiem pielęgnacyjnym skutkuje przekroczeniem kryterium dochodowego. Według odwołującego się takie zsumowanie dochodów jest nieprawidłowe, ponieważ od 2000 r. posiada z żoną rozdzielność majątkową i jego zdaniem okoliczność ta przesądza o tym, że prowadzą odrębne gospodarstwa domowe i powinien zachować przyznany mu zasiłek stały. Podkreślił, że organ pierwszej instancji nie uwzględnia jego sugestii dotyczącej tego, że prowadzi z żoną odrębne gospodarstwo domowe, ponieważ każdy z nich gospodaruje swoimi środkami finansowymi. W dalszej części odwołania J.B. zaznaczył, że zamieszkuje wspólnie z żoną, która sprawuje nad nim opiekę z uwagi na występujące u niego schorzenia, jednakże bez zobowiązań finansowych, albowiem nie posiadała żadnych własnych środków. Konsekwencją wydania przedmiotowej decyzji jest pozbawienie odwołującego się szans na zakup lekarstw i środków do życia podkreślił, że nawet niewielka kwota otrzymywanego zasiłku stałego stanowiła dla niego znaczne wsparcie, gdyż zapewniała częściową niezależność finansową. Nadto J.B. zaznaczył, iż oczekuje na interpretację unormowań prawnych w przypadku wystąpienia takiej sytuacji w jakiej on się znajduje i wystąpił do organu odwoławczego o przywrócenie zasiłku stałego. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w C. decyzją z dnia [...]r. Nr [...] wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W motywach tego rozstrzygnięcia przedstawiono wpierw dotychczasowy przebieg postępowania, a następnie przedstawiono wymogi, jakie musi spełniać osoba ubiegająca się o przyznanie świadczenia pieniężnego z pomocy społecznej, w tym zasiłku stałego. Organ ten odniósł się także do pojęcia rodziny występującego na gruncie pomocy społecznej oraz zasygnalizował, że przedmiotowe postępowanie zostało uruchomione w następstwie zmiany sytuacji dochodowej rodziny spowodowanej otrzymaniem świadczenia emerytalnego przez żonę strony Z.B. i z uwagi na to, że dochód rodziny przekracza kryterium uprawniające do otrzymania świadczenia z pomocy społecznej zasadne było rozstrzygnięcie podjęte przez organ pierwszej instancji. Nadto organ zaznaczył, że argumentacja zaprezentowana przez stronę w odwołaniu nie mogła być uwzględniona, albowiem organ zobowiązany jest do uwzględniania unormowań prawnych, a te w rozpatrywanej sprawie nie dają możliwości działania w warunkach uznania administracyjnego. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach na powyższą decyzję wniósł J.B. W skardze tej zakwestionował przyjęte przez organy administracji stanowisko i uznał podjęte decyzje za krzywdzące. Jego zdaniem organ odwoławczy nie odniósł się do podstawowego zagadnienia w sprawie, a mianowicie podstaw łączenia dochodów małżonków, którzy posiadają rozdzielność majątkową od 2000 r. Według skarżącego organ odwoławczy tej okoliczności nie wyjaśnił, a tym samym dopuścił się uchybienia, które uzasadnia uwzględnienie wniesionej skargi. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w C. wniosło o oddalenie skargi i przywołało analogiczną argumentację do tej, którą zamieściło w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Odnosząc się do zarzutu sformułowanego przez skarżącego organ ten odwołał się do treści art. 6 pkt 14 ustawy o pomocy społecznej i definicji pojęcia rodzina. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Kontrola legalności zaskarżonej decyzji przeprowadzona w oparciu o postanowienia art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ) nie wykazała, aby zaskarżona decyzja naruszała wymogi prawa, a zgodnie z treścią art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) sąd administracyjny uwzględnia skargę na decyzję lub postanowienie, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego lub naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy jak również naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego. Po myśli art. 134 wyżej wymienionej ustawy sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Na wstępie niniejszych rozważań przyjdzie dostrzec, że J.B. jest osobą korzystającą od wielu lat ze świadczeń pomocy społecznej w tym z zasiłku stałego. W tym okresie czasu organy administracji w sposób jednolity ujmowały skład rodziny skarżącego, ponieważ konsekwentnie przyjmowały, że stanowi on rodzinę wspólnie z żoną, natomiast odrębne gospodarstwo domowe prowadzi matka żony skarżącego, która wspólnie z nimi zamieszkuje. Natomiast skarżący w sposób bardzo kategoryczny oświadcza, że z uwagi na istniejącą rozdzielność majątkową od kwietnia 2000 r. winien być ujmowany jako prowadzący samodzielne gospodarstwo domowe, a tym samym z uwagi na znaczny stopień niepełnosprawności oraz brak innych środków utrzymania, powinien w dalszym ciągu otrzymywać zasiłek stały z pomocy społecznej. Zdaniem skarżącego od 2000 r. każdy z małżonków samodzielnie gospodaruje swoimi środkami finansowymi, natomiast żona sprawuje względem niego opiekę z uwagi na jego schorzenia. Z tego powodu należy w pierwszej kolejności odnieść się do podstawowego zagadnienia w sprawie, a mianowicie pojęcia rodziny występującego na gruncie ustawy o pomocy społecznej. Stosownie do postanowień art. 6 pkt 14 tej ustawy pod pojęciem rodziny rozumie się osoby spokrewnione lub niespokrewnione, pozostające w faktycznym związku, wspólnie zamieszkujące i gospodarujące. Takie brzmienie przywołanego przepisu pozwala uznać, że pojęcie rodziny na gruncie pomocy społecznej jest szczególnie widziane i nie nawiązuje ono do rozumienia tego pojęcia zamieszczonego w Konstytucji RP. Można dostrzec, że pojęcie rodziny występujące na gruncie pomocy społecznej jest znacznie szersze od tego zamieszczonego w Konstytucji, gdyż każda rodzina w rozumieniu konstytucji będzie rodziną w rozumieniu ustawy, a nie każda rodzina w rozumieniu ustawy będzie rodziną w znaczeniu przyjętym w Konstytucji RP. Definicja ustawowa pojęcia rodziny nawiązuje do faktycznego związku między dwojgiem lub większą liczbą osób wyrażającym się wspólnym zamieszkiwaniem i gospodarowaniem. Zatem wspólne zamieszkiwanie i gospodarowanie pozwala na uznanie, że takie osoby stanowią rodzinę w rozumieniu ustawy o pomocy społecznej, ponieważ pozostają w faktycznym związku. Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpatrywanej sprawy przyjdzie zauważyć, że skarżący zamieszkuje wspólnie z żoną i jej matką oraz z uwagi na stan zdrowia opiekę nad nim sprawuje jego żona i jak sam deklaruje z uwagi na brak środków finansowych jest ona nieodpłatna. Jednocześnie skarżący mocno akcentuje to, że od kwietnia 2000 r. posiada z żoną rozdzielność majątkową, która jego zdaniem przesądza o tym, że prowadzi odrębne gospodarstwo domowe, a okoliczność ta przenosi się również na pojęcie rodziny, a tym samym wpływa na ewentualne prawo do zasiłku stałego. W tym miejscu przyjdzie w sposób jednoznaczny stwierdzić, że zawarcie przed notariuszem przedmiotowej rozdzielności na gruncie ustawy o pomocy społecznej nie świadczy jeszcze o niczym. Z punktu widzenia tej ustawy okoliczność ta mogłaby stanowić przesłankę pozytywną w sytuacjach, w których organ administracji nie byłby w stanie w oparciu o zgromadzony materiał dowodowy ocenić sytuacji faktycznej występującej w danej rodzinie. W rozpatrywanej sprawie taka sytuacja nie występuje, ponieważ ustalenia organu pierwszej instancji przeprowadzane na przestrzeni kilku lat pozwalają uznać, że skarżący wspólnie zamieszkuje z żoną, nadto żona sprawuje opiekę nad nim, tym samym wyczerpane zostały podstawowe elementy składające się na pojęcie pozostawania w faktycznym związku. W tym przypadku dostrzec należy, że skarżący pozostaje z Z.B. nie tylko w związku faktycznym ale i prawnym, ponieważ są małżeństwem, a okoliczność ta posiada w tym zakresie także istotne znaczenie, ponieważ jest to przesłanka pozwalająca uznać, że osoby te stanowią rodzinę w rozumieniu ustawy o pomocy społecznej. Zatem deklarowana samodzielność w gospodarowaniu przez każdego z członków rodziny swoimi dochodami nie jest jeszcze wystarczające do tego aby uznać, ze osoby te nie są rodziną w rozumieniu ustawy o pomocy społecznej. W tym miejscu przyjdzie dostrzec jeszcze jeden aspekt rozpatrywanej sprawy, otóż skarżący wyjątkowo mocno podkreśla, że w tym związku każdy z małżonków utrzymuje się ze swoich środków finansowych. Otóż deklaracja składana przez skarżącego jest o tyle wątpliwa, że do momentu otrzymania przez Z.B. świadczenia emerytalnego z ZUS jedyną osobą, która posiadała środki finansowe w rodzinie był skarżący, albowiem to on posiadał zasiłek pielęgnacyjny oraz zasiłek stały. Zatem rodzi się istotna wątpliwość z jakich to środków utrzymywała się Z.B. skoro nie dysponowała żadnymi środkami finansowymi, tak wynika z deklaracji składanych przez skarżącego, jak również informacji zamieszczanych w wywiadach środowiskowych przeprowadzanych na okoliczność ubiegania się o różnorodne świadczenia z pomocy społecznej. Przeprowadzona powyżej analiza sytuacji faktycznej występującej w rodzinie skarżącego oraz istniejący stan normatywny pozwala uznać, że stanowisko organu pierwszej instancji jak również organu odwoławczego sprowadzające się do uznania, że skarżący stanowi rodzinę w rozumieniu ustawy o pomocy społecznej z żoną – Z.B. znajduje umocowanie prawne i faktyczne. W tej sytuacji podstawowy zarzut kierowany pod adresem organów administracji, a sprowadzający się do nie wyjaśnienia powyższej okoliczności nie może zostać uwzględniony. Można się zgodzić ze skarżącym, że organy administracji obu instancji nie odniosły się wprost do podnoszonego przez skarżącego zagadnienia, jednakże przyjęta przez nie wykładnia art. 6 pkt 14 ustawy o pomocy społecznej okazała się zasadna, a tym samym nie występuje przesłanka przewidziana treścią art. 145 § 1 ust. 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, która pozwalałaby uwzględnić wniesioną skargę. Stosownie do postanowień art. 134 wyżej wymienionej ustawy sąd administracyjny nie jest związany podstawą i granicami wniesionej skargi, z tego też powodu niezbędne jest odniesienie się do innych aspektów rozpatrywanej sprawy. W pierwszej kolejności przyjdzie zauważyć, że przedmiotowe postępowanie zostało uruchomione z urzędu przez organ pierwszej instancji pismem z dnia [...]r. Nadto w ramach tego postępowania przeprowadzony został wywiad środowiskowy oraz uzyskano niezbędne informacje z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Okoliczności te pozwalają uznać, że organy administracji obu instancji nie dopuściły się naruszeń przepisów prawa procesowego w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy, ponieważ zagwarantowały skarżącemu czynny udział w tym postępowaniu i możliwość wypowiedzenia się co do zebranych dowodów. Dostrzec przyjdzie, że organ pierwszej instancji uchylił decyzję przyznającą skarżącemu zasiłek stały dopiero od [...]r., a zmiana sytuacji finansowej rodziny nastąpiła od [...]r., gdyż od tego dnia skarżącej przysługuje świadczenie emerytalne, a organ nie był o tym fakcie poinformowany pomimo ciążącego na stronie obowiązku. Z uwagi na treść art. 134 § 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Sąd nie wydał orzeczenia na niekorzyść skarżącego i nie uwzględnił wniesionej skargi i nie nakazał uchylenia decyzji o przyznaniu zasiłku stałego od [...]r. Przeprowadzona analiza unormowań materialnoprawnych także nie wykazała, aby organy administracji obu instancji dopuściły się ich naruszenia w stopniu uzasadniającym uwzględnienie wniesionej skargi. Skoro Sąd nie znalazł podstaw prawnych do uwzględnienia skargi, to stosownie do postanowień art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi należało skargę oddalić. su.