IV SA/Gl 191/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Siudyka, Sędziowie Sędzia WSA Teresa Kurcyusz-Furmanik, Sędzia WSA Małgorzata Walentek (spr.), Protokolant Katarzyna Lisiecka-Mitula, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 września 2017 r. sprawy ze skargi J.K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji przyznającej świadczenia z funduszu alimentacyjnego 1) uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. nr [...] oraz umarza postępowanie administracyjne; 2) przyznaje na rzecz adwokata R. L. kwotę 295,20 zł (słownie: dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych 20/100) tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu. Decyzją z dnia [...] r. Nr [...] wydaną z upoważnienia Burmistrza Miasta R. przyznano A. K. świadczenie z funduszu alimentacyjnego na rzecz osoby uprawnionej J.K. w okresie od 1 października 2012 r. do 30 września 2013 r. w wysokości 300 zł miesięcznie. Postanowieniem z dnia 20 października 2016 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. powiadomiło A. K. o wszczęciu z urzędu postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności powołanej wyżej decyzji. Zdaniem Kolegium zaszło bowiem prawdopodobieństwo, iż decyzja ta dotknięta jest jedną z wad określonych w art. 156 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego (dalej k.p.a.) Decyzją z dnia [...] r. Nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. stwierdziło nieważność powołanej na wstępie decyzji Burmistrza Miasta R. z dnia [...] r. [...]. W uzasadnieniu Kolegium wskazało, że decyzja organu I instancji z dnia [...] r. została wydana z rażącym naruszeniem prawa, o którym mowa w art. 156 §1 pkt 2 k.p.a., bowiem w dacie jej wydania na rzecz małoletniej J. K.nie były zasądzone alimenty, jak również nie istniało zabezpieczenie roszczeń alimentacyjnych. W wyniku złożonego przez A. K. wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. decyzja z dnia [...] r. Nr [...], wydaną m.in. na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymało w mocy decyzję z dnia [...]r. W uzasadnieniu organ podniósł, że A. K. wnioskiem z dnia 27 sierpnia 2012 r. zwrócił się o przyznanie świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz J.K.. Organ I instancji decyzją z dnia [...] r. Nr [...] przyznał wnioskowane świadczenia dla osoby uprawnionej J.K. w okresie od 1 października 2012 r. do 30 września 2013 r. w kwocie 300 zł miesięcznie. W dniu 1 lipca 2013 r. Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym w W. przekazał organowi I instancji kopię postanowienia Sądu Rejonowego w W. z dnia [...] r. sygn. akt [...]o umorzeniu postępowania w sprawie z powództwa małoletniej J. K. działającej przez ojca A. K. przeciwko T.K. o alimenty. W związku z tym T. K. od dnia 21 czerwca 2011 r. nie była zobowiązana do uiszczania alimentów na rzecz córki. Następnie Kolegium wskazało, że zgodnie z art. 9 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługują osobie uprawnionej, do ukończenia przez nią 18 roku życia, albo w przypadku gdy uczy się w szkole wyższej do ukończenia przez nią 25 roku życia, albo w przypadku posiadania orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności - bezterminowo. Natomiast w myśl art. 2 pkt 11 tej ustawy osoba uprawniona - oznacza osobę uprawnioną do alimentów od rodzica na podstawie tytułu wykonawczego pochodzącego bądź zatwierdzonego przez sąd, jeżeli egzekucja okazała się bezskuteczna. Kolegium stwierdziło, że w dacie wydania decyzji przez organ I instancji, tj. w dniu [...] r. na rzecz małoletniej J. K. nie były zasądzone od matki alimenty jak również nie istniało zabezpieczenie roszczeń alimentacyjnych, a tym samym nie zostały spełnione warunki do przyznania świadczenia. W związku z powyższym decyzja organu I instancji została wydana z rażącym naruszeniem prawa tj. art. 9 ust. 1 w zw. z art. 12 pkt 11 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Natomiast zgodnie z art. 156 § pkt 2 k.p.a. organ stwierdza nieważność decyzji, która została wydana bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa. W konsekwencji Kolegium uznało, że zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem i zasługuje na utrzymanie w mocy. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego A. K., przedstawiciel ustawowy małoletniej J.K, zarzucił powyższej decyzji naruszenie przepisów postępowania dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego w związku z tym domagał się jej uchylenia. Podniósł, iż nie wiedział, że "zabezpieczenie alimentacyjne na rzecz jego córki J.K. zostało umorzone". O fakcie tym dowiedział się z decyzji Kolegium z dnia [...] r. Następnie w Sądzie Rejonowym w W. dowiedział się , że sam wycofał pozew o zabezpieczenie alimentacyjne co, jak twierdził, nie miało miejsca. Wskazał, że próbuje wyegzekwować alimenty od byłej żony, która uchyla się od ich płacenia. Ponadto podniósł, że jest osobą niepełnosprawną samotnie wychowującą córkę. Twierdził także, że postępowanie toczyło się bez jego udziału. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Dodał, że o prowadzonym postępowaniu A. K. został powiadomiony postanowieniem z 20 października 2016 r., które otrzymał 26 października 2016 r. Na rozprawie w dniu 14 września 2017 r. pełnomocnik strony skarżącej wskazał, że decyzja z dnia [...] r. została wyeliminowana z obrotu prawnego decyzją z dnia [...] r. wydaną w wyniku wznowienia postępowania administracyjnego. W związku z tym podtrzymał skargę wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r., poz. 1066), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości, poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Natomiast według art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369), zwanej dalej "P.p.s.a.", sąd uwzględniając skargę na decyzję, uchyla zaskarżoną decyzję w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Ponadto - co wymaga podkreślenia – na podstawie art. 134 § 1 P.p.s.a sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Rozpoznając niniejszą sprawę w świetle wyżej przytoczonych kryteriów Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie. Postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej jest jednym z trybów nadzwyczajnych wzruszenia decyzji ostatecznej. Ochrona takich decyzji została wyrażona zasadą ogólną trwałości ostatecznych decyzji administracyjnych - art. 16 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego. Właściwy do stwierdzenia nieważności decyzji w przypadkach wymienionych w art. 156 § 1 k.p.a. jest organ wyższego stopnia, a gdy decyzja wydana została przez ministra lub samorządowe kolegium odwoławcze - ten organ. Postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu. Przesłanki stwierdzenia nieważności decyzji zostały wyczerpująco określone w art. 156 § 1 pkt 1-7 k.p.a. Jednocześnie wymaga podkreślenia, że postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności może być prowadzone tylko w stosunku do aktu administracyjnego – decyzji, w szczególnych przypadkach także postanowień - będącego w obrocie prawnym. Nie można zatem stwierdzić nieważności decyzji, czyli wyeliminować jej w nadzwyczajnym trybie z obrotu prawnego w sytuacji, gdy z tego obrotu została już uprzednio usunięta. Oznacza to tym samym, że ewentualne postępowanie o stwierdzenie jej nieważności jest postępowaniem pozbawionym przedmiotu, o którym można by w nim rozstrzygać. Jest tym samym postępowaniem, które stosownie do dyspozycji art. 105 § 1 k.p.a. podlega umorzeniu. Przedmiotem zaskarżenia w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławcze w K., którą utrzymano w mocy decyzję tego organu o stwierdzeniu nieważność decyzji Burmistrza Miasta R. z dnia [...] r. Nr [...] przyznającej A. K. świadczenie z funduszu alimentacyjnego na rzecz osoby uprawnionej J. K. w okresie od 1 października 2012 r. do 30 września 2013 r. w wysokości 300 zł miesięcznie. Tymczasem z akt administracyjnych sprawy wynika, że w wyniku wznowienia postępowania zakończonego powyżej wskazaną ostateczną decyzją Burmistrza Miasta R. z dnia [...] r. organ ten decyzją z dnia [...] r. znak [...] 1) uchylił w całości ww. decyzję z dnia [...] r. Nr [...], 2) odmówił przyznania prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz J.K. w okresie od 1 października 2012 r. do 11 lutego 2013 r., 3) przyznał prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz J.K. w okresie od 12 lutego 2013 do 30 września 2013 r. Wobec tego należy stwierdzić, że Kolegium prowadziło postępowanie a następnie stwierdziło nieważność decyzji Burmistrza Miasta R. z dnia [...]r. nieistniejącej w obrocie prawnym. Została ona już bowiem wcześniej usunięta z obrotu prawnego powołaną wyżej decyzją ww. organu I instancji z dnia [...] r. Natomiast uprzednie wyeliminowanie z obrotu prawnego decyzji - przedmiotu postępowania o stwierdzenie nieważności - spowodowało, że Kolegium nie mogło decydować o prawnym losie tej decyzji w nadzwyczajnym postępowaniu nieważnościowym. Postępowanie o stwierdzenie jej nieważności było więc postępowaniem pozbawionym przedmiotu, o którym można by w nim rozstrzygać. Oznacza to tym samym, iż wszczęte postępowanie o stwierdzenie jej nieważności było bezprzedmiotowe. Zatem jeżeli w wyniku wadliwych ustaleń organ wszczął postępowanie w sprawie decyzji nieistniejącej w obrocie prawnym, obowiązany był wydać decyzję o umorzeniu postępowania (art. 105 § 1 k.p.a.). Skoro tego nie uczynił, to tym samym doszło do naruszenia art. 156 § 1 oraz 105 § 1 k.p.a. Z przytoczonych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił zaskarżoną decyzję i decyzję ją poprzedzającą na podstawie art. 145 § 1 pkt. 1 c w zw. z art. 135 P.p.s.a. jako wydane z naruszeniem przepisów postępowania, które to naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy oraz na mocy art. 145 § 3 P.p.s.a. umorzył postępowanie administracyjne w tej sprawie, jako bezprzedmiotowe. Nadto Sąd przyznał pełnomocnikowi wynagrodzenie tytułem pomocy prawnej udzielonej stronie skarżącej z urzędu na podstawie art. 205 § 2 i art. 250 P.p.s.a.