IV SA/Gl 192/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Tadeusz Michalik Sędziowie Sędzia WSA Stanisław Nitecki (spr.) Asesor WSA Anna Tyszkiewicz-Ziętek Protokolant Referent stażysta Izabela Auguścik-Michułka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 lutego 2007 r. sprawy ze skargi T. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie zaliczki alimentacyjnej uchyla zaskarżoną decyzję. Prezydent Miasta S. decyzją z dnia [...]r. Nr [...] wydaną na podstawie art. 7 ust. 1 i art. 2 pkt 5 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej ( Dz. U. Nr 86, poz. 732 ze zm.) oraz art. 104 Kodeksu postępowania administracyjnego odmówił T. K. przyznania zaliczki alimentacyjnej dla V. G.. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia wskazał, że w dniu [...] sierpnia 2005 r. złożyła wniosek o ustalenie prawa do zaliczki alimentacyjnej na dziecko V. G. i dołączyła do niego zaświadczenie wydane przez Prezesa Sądu Okręgowego w K. stwierdzające, iż nie jest możliwe wysłanie wniosku o alimenty zagraniczne na rzecz syna od ojca zamieszkałego w [...]. Z uwagi na nieprowadzenie postępowania egzekucyjnego odmówiono przyznania wnioskowanej zaliczki. Z rozstrzygnięciem tym nie zgodziła się T. K., która wniosła odwołanie od tej decyzji do organu wyższego stopnia. W odwołaniu tym wyraziła swoje niezadowolenie z otrzymanego rozstrzygnięcia i podniosła, że kwestionowana decyzja wydana została z naruszeniem art. 7 i art. 10 ust. 1 a ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz o zaliczce alimentacyjnej. W motywach odwołania wskazała, że decyzja organu pierwszej instancji jest błędna. Jej zdaniem organ nie wziął w ogóle pod uwagę okoliczności, iż postępowanie w sprawie egzekucji zasądzonych prawomocnym orzeczeniem alimentów na rzecz syna nie może być wszczęte. Przyczyną braku postępowania egzekucyjnego jest brak możliwości egzekucji alimentów za granicą z uwagi na fakt, że prowincja, w której zamieszkuje ojciec dziecka nie przystąpiła do stosownych Konwencji, ani nie jest stroną umowy dwustronnej. Nadto wskazała, że złożyła zaświadczenie wydane przez Sąd Okręgowy w K. o stanie egzekucji zgodnie z wymaganymi przepisami prawa, jak również zaznaczyła, że wcześniej stosowne świadczenie otrzymywała. Dodatkowo odwołująca się wskazała na trudną sytuację materialną i konieczność korzystania ze środków pomocy społecznej celem zaspokojenia najniezbędniejszych potrzeb rodziny. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. decyzją z dnia [...]r. wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W motywach rozstrzygnięcia organ odwoławczy przytoczył treść przepisów prawa regulujących zasady przyznawania zaliczki alimentacyjnej jak również odpowiednio stosowane przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych. W konkluzji organ ten doszedł do stwierdzenia, że stosownie do zacytowanych przepisów stronie nie przysługuje prawo do zaliczki alimentacyjnej dla syna. Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach wniosła T. K.. W skardze tej zarzuciła organowi odwoławczemu naruszenie treści art. 7 oraz art. 10 ust. 1 a ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej, jak również naruszenie treści art. 107 § 3 Kodeksu postępowania administracyjnego. W motywach skargi podniosła, że organ odwoławczy ograniczył się w swoim rozstrzygnięciu do przytoczenia przepisów prawa, które jego zdaniem stanowią podstawę utrzymania w mocy decyzji organu pierwszej instancji, natomiast organ ten nie dokonał subsumcji przywołanych przepisów do stanu faktycznego zaistniałego w sprawie. Zdaniem skarżącej organ odwoławczy nie wziął pod uwagę faktu, że postępowanie egzekucyjne nie może być wszczęte z przyczyn niezależnych od niej, sama natomiast dopełniła obowiązków wynikających z brzmienia treści art. 10 ust. 1a cytowanej ustawy. Zarzuciła organowi odwoławczemu to, że nie podjęło się rozstrzygnięcia wątpliwości, co do wartości prawnej takiego zaświadczenia. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o oddalenie skargi i przywołał analogiczną argumentację, jaką zaprezentował w uzasadnieniu swojej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje : Skarga zasługuje na uwzględnienie. Kontrola legalności zaskarżonej decyzji przeprowadzona w oparciu o postanowienia art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ) wykazała, że zaskarżona decyzja nie odpowiada wymogom prawa. Zgodnie z brzmieniem art. 145 § 1 pkt 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi sąd administracyjny uwzględnia skargę na decyzję lub postanowienie, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy; naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W rozpatrywanej sprawie Sąd zetknął się z sytuacją, w której organy administracji wydały decyzje odmawiające przyznania skarżącej zaliczki alimentacyjnej na syna. Jak wynika z akt sprawy ojciec dziecka skarżącej zamieszkuje w [...] w prowincji B., a skarżąca dysponuje wyrokiem wydanym przez Sąd Rejonowy w S, z dnia [...]r., mocą którego zasądzono od ojca jej syna alimenty w wysokości [...] zł miesięcznie. Do wniosku o przyznanie zaliczki alimentacyjnej skarżąca dołączyła zaświadczenie Prezesa Sądu Okręgowego w K. z dnia [...]r., z którego wynika, że nie jest możliwe wysłanie wniosku o alimenty zagraniczne, ponieważ ze wskazaną powyżej prowincją nie istnieje wzajemność orzeczeń alimentacyjnych, a tym samym nie ma możliwości dochodzenia alimentów na rzecz dziecka. Dla oceny prawidłowości wydanej decyzji niezbędne będzie przywołanie obowiązujących w tym zakresie przepisów prawa. Stosownie do postanowień art. 7 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz o zaliczce alimentacyjnej ( Dz. U. Nr 86, poz. 732 ze zm.) zaliczka alimentacyjna przysługuje osobie uprawnionej do ukończenia 18 roku życia albo, w przypadku gdy uczy się w szkole lub szkole wyższej, do ukończenia 24 roku życia, a dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie nie przekracza kwoty 583,00 zł. Przez osobę uprawnioną rozumie się osobę uprawnioną do świadczenia alimentacyjnego na podstawie tytułu wykonawczego, którego egzekucja jest bezskuteczna, jeżeli : osoba uprawniona jest wychowywana przez osobę samotnie wychowującą dziecko, w rozumieniu przepisów o świadczeniach rodzinnych; osoba uprawniona jest wychowywana przez osobę pozostającą w związku małżeńskim z osobą, która przebywa w zakładzie karnym powyżej 3 miesięcy albo jest całkowicie ubezwłasnowolniona; jest osobą uczącą się, w rozumieniu przepisów o świadczeniach rodzinnych. Natomiast przez bezskuteczność egzekucji rozumie się egzekucję, w wyniku, której nie wyegzekwowano należności z tytułu świadczeń alimentacyjnych za okres trzech ostatnich miesięcy. Stosownie do postanowień art. 10 ust. 1a w przypadku, gdy świadczenia alimentacyjne dochodzone są od dłużnika alimentacyjnego zamieszkałego za granicą Rzeczypospolitej Polskiej, osoba mająca prawo do świadczeń alimentacyjnych składa do organu właściwego wierzyciela wniosek o ustalenie prawa do zaliczki alimentacyjnej łącznie z informacją sądu okręgowego o stanie egzekucji lub zaświadczeniem zagranicznej instytucji egzekucyjnej o stanie egzekucji świadczeń alimentacyjnych za okres trzech ostatnich miesięcy oraz wymaganą dokumentacją. Osobie takiej zaliczka przysługuje począwszy od miesiąca, w którym osoba złożyła wniosek do sądu okręgowego o wykonanie wyroku, ustalającego prawo do świadczeń alimentacyjnych, w państwie zamieszkania dłużnika alimentacyjnego. Z kolei organ właściwy wierzyciela wydaje decyzję administracyjną o przyznaniu zaliczki na podstawie : wniosku o przyznanie zaliczki; zaświadczenia komornika sądowego o bezskuteczności egzekucji świadczeń alimentacyjnych i wysokości wyegzekwowanych świadczeń alimentacyjnych; informacji sądu okręgowego o stanie egzekucji lub zaświadczenia zagranicznej instytucji egzekucyjnej o stanie egzekucji świadczeń alimentacyjnych; oświadczeń wnioskodawcy i po złożeniu innych niezbędnych dokumentów. W świetle przedstawionego stanu prawnego kluczowym zagadnieniem dla rozpatrywanej sprawy jest ustalenie, czy skarżąca spełnia wymogi do otrzymania wnioskowanej zaliczki alimentacyjnej. Jak zostało zaznaczone skarżąca dysponuje wyrokiem zasądzającym na rzecz jej syna od ojca dziecka alimenty w wysokości [...]zł. Ojciec dziecka zamieszkuje poza granicami kraju, zatem w tym przypadku zastosowanie ma art. 10 ust. 1 a cytowanej ustawy. Zgodnie z tym przepisem osoba uprawniona składa do organu właściwego łącznie z wnioskiem informację sądu okręgowego o stanie egzekucji lub zaświadczenie zagranicznej instytucji egzekucyjnej o stanie egzekucji świadczeń alimentacyjnych za okres trzech ostatnich miesięcy. Z brzmienia przywołanego przepisu wynika, że osoba taka by uzyskać zaliczkę alimentacyjną winna przedłożyć jeden z dwu wymaganych dokumentów, a mianowicie informację sądu okręgowego lub zaświadczenie zagranicznej instytucji o stanie egzekucji. W sprawie tej skarżąca wraz z wnioskiem złożyła zaświadczenie wystawione przez Prezesa Sądu Okręgowego w K.. Z zaświadczenia tego wynika, że nie jest możliwe wysłanie wniosku o alimenty na rzecz syna skarżącej, ponieważ ojciec dziecka zamieszkuje w takiej prowincji [...], z którą nie istnieje faktyczna wzajemność orzeczeń alimentacyjnych. W oparciu o wskazaną treść przedłożonego zaświadczenia organy administracji odmówiły skarżącej przyznania zaliczki alimentacyjnej. W tej sytuacji należy dokonać wykładni wskazanego przepisu w kontekście całościowych unormowań analizowanej ustawy. Podstawowym celem ustawy jest przyznawanie i wypłacanie zaliczek alimentacyjnych, czyli kwot na poczet należnego świadczenia alimentacyjnego, ustalonego na podstawie tytułu wykonawczego, jeżeli egzekucja jest bezskuteczna, a bezskuteczna jest wówczas, gdy nie wyegzekwowano należności z tytułu świadczeń alimentacyjnych za okres trzech ostatnich miesięcy. Zatem osoba uprawniona winna się legitymować nie tylko zasądzonymi alimentami, ale ich dochodzenie winno okazać się bezskuteczne. W ustawowej definicji wskazuje się, że bezskuteczną egzekucją jest taka, która nie pozwoliła uzyskać należnego świadczenia alimentacyjnego. Z tego może wynika, że o bezskuteczności egzekucji można mówić jedynie wówczas, gdy zostania ona uruchomiona i w takim ujęciu pojęcie to ujmują organy administracji. Powyższe rozumienie bezskuteczności zdaniem składu orzekającego jest zbyt wąsko ujęte, ponieważ nie uwzględnia sytuacji, z jaką spotkamy się w rozpatrywanej sprawie. Otóż występują przypadki, kiedy uruchomienie postępowania egzekucyjnego z przyczyn niezależnych od osoby uprawnionej nie jest możliwe, a okoliczność ta znajduje potwierdzenie nie w oświadczeniu osoby zainteresowanej uzyskaniem zaliczki, lecz pochodzi od uprawnionego do tego organu państwa, który stwierdza, że nie jest możliwe uruchomienie takiego postępowania. W tej sytuacji osoba uprawniona nie ma możliwości dochodzenia nie tylko należnych jej alimentów, ale także pozbawiona zostałaby możliwości skorzystania z zaliczki alimentacyjnej. Oznacza to, że w jej przypadku zachodzi nie tylko bezskuteczność samej egzekucji, ale bezskuteczność możliwości dochodzenia na drodze prawnej wyegzekwowania wyroku sądu powszechnego, a zatem sytuacja takiej osoby jest znacznie trudniejsza od sytuacji osoby, która dysponuje możliwością uruchomienia postępowania egzekucyjnego i przy wykorzystaniu aparatu państwowego skutecznego dochodzenia zasądzonych alimentów. W tej sytuacji treść art. 10 ust. 1 a, mówiącą o informacji sądu okręgowego o stanie egzekucji należy ujmować szeroko, to znaczy obejmować nią zarówno sytuacje, gdy postępowanie egzekucyjne jest uruchomione jak również i takie, gdy jego skuteczne uruchomienie nie jest możliwe, z podaniem przyczyn niemożliwości jego uruchomienia i czy osoba uprawniona jest w stanie, przy wykorzystaniu własnych uprawnień, w sposób skuteczny takie postępowanie uruchomić. W świetle przedstawionej wykładni cytowanych przepisów ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz o zaliczce alimentacyjnej przyjdzie zgodzić się ze skarżącą, że organy administracji w sposób niewłaściwy zinterpretowały treść art. 10 ust. 1 a ustawy. Tym samym wyczerpana została przesłanka uwzględnienia wniesionej skargi sformułowana w art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, a mianowicie naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. Obok wykazanego powyżej uchybienia organ odwoławczy dopuścił się naruszenia przepisów postępowania administracyjnego mogącego mieć wpływ na wynik sprawy. Otóż stosownie do postanowień art. 107 § 3 Kodeksu postępowania administracyjnego uzasadnienie decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, na których się oparł, oraz przyczyny z powodu, których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne powinno zawierać wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji z przytoczeniem przepisów prawa. Uzasadnienie zaskarżonej decyzji nie odpowiada powyżej przywołanym wymogom, ponieważ sprowadza się ono do przytoczenia obowiązujących przepisów prawa, natomiast organ odwoławczy nie podjął się trudu ich wyjaśnienia, jak również w uzasadnieniu tym brak jest całkowicie odniesienia się do zebranego w sprawie materiału dowodowego. Można stwierdzić, że uzasadnienie decyzji sprowadza się do zdania, w którym organ odwoławczy konstatuje po zacytowaniu przepisów prawa, że skarżącej nie przysługuje prawo do zaliczki alimentacyjnej. Tak sformułowane uzasadnienie decyzji nie odpowiada wymogom wynikającym z przepisów prawa, a tym samym wyczerpana została przesłanka uwzględnienia wniesionej skargi przewidziana treścią art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, a mianowicie inne naruszenie przepisów postępowania administracyjnego, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy. W ramach ponownie prowadzonego postępowania organ odwoławczy winien kierując się wskazaniami zamieszczonymi w uzasadnieniu niniejszego wyroku podjąć stosowne rozstrzygnięcie. Sąd nie orzekał o wykonalności zaskarżonej decyzji po myśli art. 152 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, z tego powodu, że mocą tej decyzji odmówiono skarżącej przyznania zaliczki alimentacyjnej. Wobec powyższego stosownie do postanowień art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" i "c" ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi należało orzec jak w sentencji.