IV SA/Gl 201/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Wiesław Morys Sędziowie Sędzia WSA Teresa Kurcyusz – Furmanik (spr.) Sędzia WSA Małgorzata Walentek Protokolant St. sekr. sąd. Magdalena Kurpis po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 listopada 2009 r. sprawy ze skargi J.N. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie zasiłku okresowego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta G. z dnia [...]r. nr [...] Decyzją Nr [...] z dnia [...] r. działający z upoważnienia Prezydenta Miasta G. Zastępca Kierownika Działu Świadczeń Ośrodka Pomocy Społecznej, na podstawie art. 2 ust 1, art.,3 art.4, art.7. art. 9ust. 8, art. 10 ust 1 art. 17 ust 1 pkt 4 art. 36 pkt 1 ppkt b, art. 38 ust. 1,2,3,4, i 5 art.106 ust. 1 i 4 art. 109, art. 110 ust. 7 i 8 oraz art. 147 ust 7 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej ( Dz. U. Nr 115 poz. 728 z 2008r.) i rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 24 lipca 2006r. (Dz. U. Nr 135 poz. 950 z 2006r.) przyznano J.N. zasiłek okresowy w wysokości [...] zł począwszy od dnia 1 grudnia 2008 r. do dnia 31 stycznia 2009r. Stanowisko swoje organ uzasadnił przede wszystkim wysokością dochodu strony oraz posiadanymi przez nią zasobami finansowymi. Zwracając uwagę na unormowanie zawarte w art. 38 ust 3 ustawy o pomocy społecznej organ wskazał, iż wysokość zasiłku okresowego nie może być niższa niż 50 % różnicy między kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej, a dochodem tej osoby, przy czym konieczne jest ustalenie sytuacji materialnej, zdrowotnej i zawodowej uprawnionego podmiotu, także obciążenia domowego budżetu z tytułu wydatków na czynsz, energię, gaz a także innych ewentualnych kosztów utrzymania. Organ stwierdził, iż przyznawany zasiłek okresowy wraz z uzyskiwanym przez uprawniony podmiot dochodem powinien pozwolić na realizację niezbędnych potrzeb bytowych. Uznał jednocześnie, iż strona nie współdziałała z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu jej trudnej sytuacji życiowej, nie wywiązała się z przyjętego kontraktu socjalnego, nie zgłaszała się do konsultanta do spraw bezrobocia, nie rozliczyła się z otrzymanych ofert pracy. Opisane zachowanie się J.N. organ potraktował jako niewykorzystanie własnych uprawnień i możliwości w celu poprawy trudnej sytuacji życiowej, a w konsekwencji jako zachowanie sprzeczne z opisanymi w art. 4 ustawy o pomocy społecznej obowiązkami podmiotów korzystających z pomocy społecznej. Z tych przyczyn ograniczył wnioskodawcy wysokość zasiłku okresowego do wysokości minimalnej, równej 50% różnicy między kryterium dochodowym, a uzyskiwanymi przez niego dochodami w postaci dotacji do czynszu. W odwołaniu złożonym od opisanej wyżej decyzji J. N. zakwestionował słuszność zawartego w niej rozstrzygnięcia. Stwierdził, iż przyznane mu świadczenie nie pozwoli na pokrycie nawet podstawowych miesięcznych opłat za media, tym bardziej nie pozwoli zaspokoić jego potrzeb związanych z okresem świątecznym i Wigilią. Oświadczył, iż 90% swego czasu przeznacza na poszukiwanie pracy, a w ośrodku pomocy społecznej był wiele razy i nie widzi szans, by tam ktokolwiek pomógł mu tę pracę znaleźć. Wskazał, iż otrzymał od pracownika socjalnego szereg adresów pracodawców, jednakże wszystkie oferty były niezgodne z posiadanymi przez niego uprawnieniami i zawodem, dlatego nie uznał za stosowne rozliczać się z otrzymanych adresów. Wyraził swoją dezaprobatę dla instytucji pomocy społecznej i urzędu pracy, które nie potrafią w rzeczywistości wesprzeć osób poszukujących uczciwej pracy. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. decyzją Nr [...] z dnia [...]r. utrzymało w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie organu I instancji. Analizując dotychczasowy przebieg sprawy Kolegium ustaliło, iż wniosek odwołującego o przyznanie mu zasiłku okresowego wpłyną do organu w dniu [...] r., co spowodowało wszczęcie postępowania i przeprowadzenie wywiadu środowiskowego. W ramach wywiadu ustalono, iż od [...] r. odwołujący zarejestrowany jest jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku, a z pomocy społecznej korzysta od marca 2008r. Jego dochodem w miesiącu listopadzie 2008r. była [...]. Kolegium wskazało, iż odwołujący uczęszczał na kurs "[...]", a po jego zakończeniu zawarto z nim kontrakt socjalny dotyczący aktywności zawodowej. Powołując się na ocenę realizacji działań ustalonych w kontrakcie socjalnym organ odwoławczy stwierdził, iż strona nie wywiązała się z obowiązku zgłaszania do konsultanta do spraw bezrobotnych i do pracownika socjalnego natomiast terminowo zgłaszała się do urzędu pracy. Odwołujący był poinformowany, że niedotrzymanie ustaleń zawartych w kontrakcie spowoduje ograniczenie pomocy lub całkowitą odmowę dalszej pomocy, podpisał dokument w postaci "Oceny realizacji działań ustalonych w kontrakcie socjalnym", a zatem uznał ten dokument za rzetelny. Wskazano, iż analiza budżetu odwołującego za miesiąc listopad 2008 r. wykazuje, iż nie uregulował on różnicy pomiędzy dodatkiem mieszkaniowym, a wysokością czynszu. Kolegium powołało się na treść art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej stanowiącego podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczenia z pomocy społecznej w przypadku braku współdziałania osoby korzystającej z pomocy społecznej z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej. W przedstawionym stanie faktycznym i prawnym Kolegium uznało, iż przyznany stronie zasiłek okresowy ograniczony do wysokości 50% różnicy pomiędzy kryterium dochodowym, a otrzymanym przez odwołującego dochodem w postaci dodatku mieszkaniowego, ze względu na brak jego współdziałania z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej i nie wywiązywaniu się z ustaleń zawartego kontraktu socjalnego jest decyzją słuszną. J.N. skierował do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skargę, w której uznał jako nieuzasadnione stanowisko organu, co do tego iż nie podejmuje on działań zmierzających do znalezienia dla siebie pracy. Skarżący wskazał, iż od 11 lat regularnie stawia się w urzędzie pracy, i czynił tak też przez rok w Ośrodku Pomocy Społecznej, jednakże nie było żadnego rezultatu, a pomoc społeczna jest bezsilna w zakresie możliwości znalezienia dla niego zatrudnienia i chce z tego tytułu przerzucić odpowiedzialność na skarżącego tłumacząc, iż nie stawiał się regularnie w ośrodku. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. wniosło o jej oddalenie. Organ wskazał, tak jak w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, iż skarżący zawarł kontrakt socjalny, według ustaleń którego miał zgłaszać się do pracownika socjalnego jeden raz w tygodniu, a do konsultanta do spraw bezrobocia jeden raz w miesiącu. Skarżący nie wywiązał się z tych obowiązków, jeden tylko raz stawiając się u konsultanta i otrzymując 3 oferty pracy. Nie udokumentował, czy w ogóle był we wskazanych mu zakładach pracy i czy złożył wymagane dokumenty. Odnosząc się do zarzutów zawartych skardze podkreślono, iż obniżenie skarżącemu wysokości przyznanego mu zasiłku okresowego jest konsekwencją nie wywiązania się z ustaleń kontraktu socjalnego oraz nie wykazania się wobec Organu pomocy społecznej, iż zgłosił swoją ofertę we wskazanych przez organ zakładach pracy. Wojewódzki Sąd Administracyjny, zważył co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz. U. Nr 153 poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle paragrafu drugiego powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy wchodzi tutaj w grę kontrola aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywana pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów odnoszących się do słuszności rozstrzygnięcia. Uwzględnienie skargi następuje tylko w przypadku stwierdzenia przez Sąd naruszenia przepisów prawa materialnego lub istotnych wad w przeprowadzonym postępowaniu – art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 poz.1271) zwanej dalej P.p.s.a. Ponadto, co wymaga podkreślenia, wojewódzkie sądy administracyjne rozstrzygają w granicach danej sprawy nie będąc jednak związane zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną ( art. 134 § 1 P.p.s.a.) Rozpoznając skargę w świetle powołanych wyżej kryteriów Wojewódzki Sąd Administracyjny doszedł do przekonania iż skarga jest zasadna. Niewątpliwie ustawa z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej ( Dz. U. z 2008 Nr 115 poz. 728) jest ukierunkowana na udzielenie wsparcia osobom rzeczywiście go potrzebującym. Nie dopuszcza wykorzystania środków społecznych przez osoby, które mają możliwość zaspokojenia potrzeb życiowych z własnych środków, pomoc społeczna ma bowiem charakter uzupełniający. Rolą organów pomocy społecznej jest również przeciwdziałanie traktowaniu świadczeń pomocowych jako oczywistej i bezwarunkowej należności ze strony Państwa, a celowi temu służy zobowiązywanie stron do aktywności w zakresie przezwyciężania swoich trudnych sytuacji życiowych. Niedopuszczalne jest także, by pomoc społeczna przyznawana była osobom, które środki te marnotrawią. Ustawodawca zezwolił przeto w art. 11 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, w przypadku stwierdzenia przez pracownika socjalnego marnotrawienia przyznanych świadczeń, ich celowego niszczenia lub korzystania w sposób niezgodny z przeznaczeniem bądź marnotrawienia własnych zasobów finansowych – na ograniczenie świadczeń, odmowę ich przyznania albo przyznanie pomocy w formie świadczenia niepieniężnego. Natomiast brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, odmowa zawarcia kontraktu socjalnego, niedotrzymywanie jego postanowień, nieuzasadniona odmowa podjęcia zatrudnienia, innej pracy zarobkowej przez osobę bezrobotną lub wykonywania prac społecznie użytecznych, o których mowa w przepisach o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, lub nieuzasadniona odmowa podjęcia leczenia odwykowego w zakładzie lecznictwa odwykowego przez osobę uzależnioną zgodnie z wolą ustawodawcy mogą stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, o czym stanowi art. 11 ust.2 ustawy o pomocy społecznej. Jak wynika z przedstawionych do kontroli wraz ze skargą akt sprawy organy procedujące w sprawie zaliczyły skarżącego do kręgu osób potrzebujących wsparcia finansowego, jednakże wobec nie wykazywania z jego strony właściwej aktywności, w szczególności poprzez niewykonywanie kontraktu socjalnego oraz niewspółdziałanie z pracownikiem socjalnym i doradcą do spraw bezrobocia uznano za słuszne ograniczyć wysokość przyznanego mu zasiłku okresowego do jego 50% wysokości. Zwraca jednak uwagę, iż sankcja w postaci ograniczenia świadczeń przewidziana została w ustawie o pomocy społecznej wyłącznie w przypadku, o którym mowa w art. 11 ust.1 ustawy, a więc w przypadku marnotrawienia przyznanych świadczeń. Sankcji takiej nie przewiduje natomiast art. 11 ust.2 ustawy. Tym samym nie jest możliwe ograniczenie przyznanych świadczeń w przypadku, gdy podmiot nie realizuje kontraktu socjalnego lub odmawia współdziałania w inny sposób z organem pomocowym. Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdza iż regulacja zawarta w przywołanych przepisach art. 11 ust. 1 i art. 11 ust. 2 o pomocy społecznej nie pozwala organom pomocy społecznej na stosowanie dowolnie wybranych środków restrykcji w stosunku do podmiotów korzystających z wsparcia, Wykazanie po stronie osoby uprawnionej do świadczeń pomocowych braku współdziałania z organami może uzasadniać odmowę przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. Nie pozwala natomiast na ograniczenie wysokości przyznanego świadczenia. Podnieść należy, iż za wystarczającą podstawę do odmowy przyznania świadczenia ( nie do ograniczenia jego wysokości) można przyjąć odmowę podjęcia pracy lub nieskorzystanie z oferty pracy, mimo posiadanego zawodu i możliwości zatrudnienia. Zdarzenia takie jednak nie mogą być domniemywane i konieczne ze strony organu jest ich nie budzące wątpliwości wykazanie. Zważyć nadto trzeba, że obowiązek współdziałania musi być interpretowany z uwzględnieniem zasad i celów pomocy społecznej, z dostosowaniem do konkretnej sytuacji i osoby, a także formy pomocy. Podmiot korzystając ze świadczeń pomocowych nie powinien odczuwać nałożonych na niego obowiązków jako restrykcji z tytułu otrzymywanego wsparcia, lecz jako wolę niesienia mu skutecznej pomocy ( podobnie wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 31 sierpnia 2008 r. sygn. akt I SA/Kr 934/06 publ. LEX Nr 495190). W ponownym postępowaniu organ zobowiązany zatem będzie do sprawdzenia, czy w istocie zachowanie skarżącego uzasadniało zastosowanie sankcji, o jakich mowa w art. 11 ust.2 ustawy o pomocy społecznej. W przypadku odmiennych ustaleń dokona oceny budżetu strony skarżącej i przeanalizuje, jak kształtują się jego niezbędne potrzeby życiowe, a w zależności od dokonanych ustaleń oraz przy uwzględnieniu możliwości finansowych Ośrodka Pomocy Społecznej przyzna skarżącemu zasiłek okresowy w odpowiedniej wysokości. Słusznie zauważono bowiem w uzasadnieniu decyzji organu I instancji, iż przyznawany zasiłek okresowy wraz z uzyskiwanym przez uprawniony podmiot dochodem powinien pozwolić na realizację niezbędnych potrzeb bytowych wnioskodawcy. Nie dokonano jednakże żadnych dalszych ustaleń w kierunku wykazania tej ważnej okoliczności, poprzestając na niezasadnym ograniczeniu wysokości przyznanego skarżącemu świadczenia. Mając na względzie wykazane istotne uchybienia proceduralne Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał za stosowne orzec na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit.c w związku z art. 135 P.p.s.a., jak w sentencji.