IV SA/Gl 204/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia WSA Andrzej Matan Sędziowie Sędzia WSA Stanisław Nitecki Sędzia WSA Małgorzata Walentek (spr.) Protokolant Monika Rał po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 listopada 2014 r. sprawy ze skargi K.S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zasiłku stałego oddala skargę. Decyzją z dnia [...] r. Nr [...], wydaną na podstawie art. 37 ust. 1 pkt 1, art. 17 ust. 1 pkt 19 i 20 oraz art. 106 ust. 3 i 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz.U. z 2013 r., poz. 182 ze zm.), Prezydent Miasta B. przyznał K.S. zasiłek stały od 1 września 2013 r. do 30 września 2016 r. w kwocie 342 zł miesięcznie i objął go ubezpieczeniem zdrowotnym w wysokości 9 % kwoty zasiłku stałego w okresie pobierania świadczenia. Z uzasadnienia tego rozstrzygnięcia wynika, że zasiłek stały został przyznany w kwocie stanowiącej różnicę pomiędzy kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej wynoszącym 542 zł, a dochodem strony w wysokości 200 zł. Odwołanie od powyższej decyzji wniósł K.S. wyrażając niezadowolenie z rozstrzygnięcia. Podniósł, że wysokość zasiłku została obliczona na podstawie oświadczenia jego matki złożonego podczas wywiadu alimentacyjnego, o udzielaniu mu pomocy w formie dobrowolnych alimentów w wysokości 200 zł. Twierdził, że matka jest osobą zadłużoną a deklarowane alimenty są od niej wymuszane. Ponadto podał, że jest on osobą niepełnosprawną, a kontakty z matką mają na niego negatywny wpływ. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. decyzją z dnia [...]r. Nr [...], wydaną w trybie art. 138 § 1 pkt 2 Kodeksu postępowania administracyjnego, uchyliło zaskarżoną decyzję w części dotyczącej przyznania zasiłku stałego od dnia 1 września 2013 r. do dnia 30 września 2016 r. w wysokości: 342 zł w okresie od 1 do 30 września 2013 r.; 529 zł miesięcznie od 1 października 2013 r. do 30 września 2016 r. Kolegium stwierdziło, iż K.S. orzeczeniem z dnia [...]r. został zaliczony do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności do dnia 30 września 2016 r. Natomiast z wywiadu środowiskowego wynika, że do września 2013 r. prowadził wspólne gospodarstwo domowe z K. K., która od lat wspierała go w jego trudnych sytuacjach życiowych. Oboje twierdzą, że nie pozostają w konkubinacie oraz w zależności osobistej i dochodowej. K.S. mieszka w domu K.K. na parterze i prowadzi odrębne gospodarstwo domowe, partycypuje w utrzymaniu domu i opłaca częściowo rachunek za energię w kwocie 40 zł, gaz 15 zł oraz śmieci 11 zł. Jednocześnie ze złożonego przez niego w dniu 18 września 2013 r. oświadczenia wynika, że w sierpniu 2013 r. ostatni raz otrzymał pomoc od swojej matki w kwocie 200 zł, a w związku z uzyskaniem orzeczenia o niepełnosprawności więcej pomocy już nie otrzyma. W dniu 23 września 2013 r K.S., matka wnioskodawcy, podczas wywiadu alimentacyjnego oświadczyła natomiast, że pomaga synowi wypłacając mu miesięcznie 200 zł i zadeklarowała dalsze kontynuowanie pomocy w tej formie. Dalej organ wskazał, że pismem z dnia 24 października 2013 r. K.S. uchyliła się od skutków złożonego uprzednio oświadczenia wskazując, że zostało ono złożone pod wpływem błędu i że pochopnie wyraziła zgodę na dalsze alimentowanie swojego syna. Następnie organ wyjaśnił, że zgodnie z art. 37 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej zasiłek stały przysługuje pełnoletniej osobie samotnie gospodarującej, niezdolnej do pracy z powodu wieku lub całkowicie niezdolnej do pracy, jeżeli jej dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej. Zasiłek stały ustala się, w przypadku osoby samotnie gospodarującej, w wysokości różnicy między kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej a dochodem tej osoby z tym, że kwota zasiłku nie może być wyższa niż 529 zł miesięcznie. Natomiast zgodnie z art. 8 ust. 3 tej ustawy za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania. Kolegium uznało, że K.S. prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, a jego dochodem z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku była pomoc finansowa matki w kwocie 200 zł. Wskazało, że ze złożonego wniosku jak i oświadczenia w/wym. z 18 września 2013 r. wynika, że w związku z uzyskaniem orzeczenia o niepełnosprawności wnosił on o zwolnienie jego matki z obowiązku alimentacyjnego i wskazywał, że pomoc finansową od matki uzyskał po raz ostatni w sierpniu 2013 r.. Natomiast w wywiadzie alimentacyjnym z 23 września 2013 r. matka strony deklarowała dalszą pomoc finansową w dotychczasowej wysokości Dopiero pismem z dnia 24 października 2013 r. poinformowała, że pochopnie wyraziła zgodę na alimentowanie syna i uchyliła się od skutków swojego oświadczenia. Mając powyższe na względzie Kolegium uznało, że dopiero od października nastąpiła zmiana sytuacji finansowej strony powodująca konieczność podwyższenia wysokości zasiłku stałego do wysokości maksymalnej. W skardze K.S. wniósł o stwierdzenie nieważności powyższej decyzji w jej punkcie 1 i w częściach dotyczących przyznania mu zasiłku stałego w kwocie 342 zł w okresie od 1 do 30 września 2013 r. oraz stwierdzenia nieważności utrzymanej nią w mocy decyzji. W uzasadnieniu skarżący akcentował fakt uchylenia się jego matki od skutków oświadczenia woli złożonego w formie podpisu na formularzu wywiadu alimentacyjnego z dnia 23 września 2013 r., które zgodnie z przepisami Kodeksu cywilnego jest nieważne od momentu jego złożenia i nie wywołuje żadnych skutków prawnych. Nadto, jak twierdził skarżący, oświadczenie to zostało uzyskane pod wpływem groźby skierowania sprawy na drogę postępowania cywilnego oraz poniesienia kosztów z tym związanych, jak również bez uprzedniego pisemnego zawiadomienia o terminie i miejscu jego przeprowadzenia, wskutek czego nie zapewniono mu w nim udziału jako stronie postępowania. Nadto wskazał, że działania te podjęto wobec osoby w podeszłym wieku, która z racji demencji starczej ma przytępione zmysły i wymagało jego obecności. W związku z tym za nieuzasadnione i bezprawne uznał utrzymanie wysokości zasiłku stałego w zaniżonej kwocie 342 zł w miesiącu wrześniu 2013 r., a decyzję MOPS w B. za przykład deliktu kolidującego z art. 7, 8, 9, 10, 11, 12, 14, 77 § 1, 79, 80, 81 k.p.a. wskazując, że decyzja utrzymująca ją w mocy dotknięta jest tymi samymi wadami. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Na rozprawie strona podtrzymała zarzuty i wnioski zawarte w skardze dodając, że na początku września po otrzymaniu orzeczenia o niepełnosprawności odmówił przyjęcia pomocy finansowej od matki w wysokości 200 zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do dyspozycji art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, jedynie pod względem zgodności z prawem, a więc prawidłowości zastosowania przepisów obowiązującego prawa oraz trafności ich wykładni. Uwzględnienie skargi następuje tylko w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia przepisów prawa materialnego lub istotnych wad w przeprowadzonym postępowaniu, które mogły mieć wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.). Natomiast zgodnie z art. 134 § 1 ww. ustawy, sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, a zatem oceniają legalność decyzji również z urzędu. Dokonując kontroli w tak zakreślonych ramach Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja nie narusza przepisów w taki sposób, który mógłby mieć istotny wpływ na jej wynik. Podstawę prawną przyznania prawa do zasiłku stałego stanowi art. 37 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2013 r., poz. 182 ze zm.), dalej powoływanej jako "u.p.s.", zgodnie z którym zasiłek stały przysługuje osobie samotnie gospodarującej, niezdolnej do pracy z powodu wieku lub całkowicie niezdolnej do pracy, jeżeli jej dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej. Kryterium dochodowe dla osoby samotnie gospodarującej wynika z art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s. w związku z § 1 pkt 1 "a" rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2012 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. z 2012 r., poz. 823). Na dzień wydawania zaskarżonej decyzji wynosiło ono 542 zł (kwota ta obowiązuje od dnia 1 października 2012 r.). Natomiast za osobę całkowicie niezdolną do pracy uważa się m.in. taką, która legitymuje się umiarkowanym stopniem niepełnosprawności w rozumieniu przepisów o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (art. 6 pkt 1 u.p.s.). W sprawie jest poza sporem, że skarżący spełnia przesłanki określone w art. 37 ust. 1 u.p.s., to znaczy legitymuje się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, a jego dochód nie przekracza kryterium dochodowego określonego dla osoby samotnie gospodarującej. Istota sporu sprowadza się natomiast do ustalenia wysokości przyznanego świadczenia za miesiąc wrzesień 2013 r. Zgodnie z art. 8 ust. 3 i 4 u.p.s. za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadkach utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, Organ I instancji uznał, że dochód skarżącego wynosił 200 zł. Z uzasadnienia jego decyzji wynika, że uwzględnił w tym zakresie kwotę dochodu z sierpnia 2013 r., to jest z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku o zasiłek stały i określił jego wysokość w kwocie 342 zł. Dołączony do akt administracyjnych materiał dowodowy potwierdza, że dochód ten stanowiła pomoc matki skarżącego w wysokości 200 zł udzielana mu z tytułu dobrowolnych alimentów. Jednocześnie z oświadczenia skarżącego wynika, że w miesiącu sierpniu ostatni raz otrzymał taką pomoc w kwocie 200 zł. Natomiast art. 8 ust. 3 u.p.s. określa, że w przypadku gdy ma miejsce utrata dochodu, ustalając dochód na osobę w rodzinie należy brać pod uwagę nie dochód z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lecz z miesiąca, w którym wniosek został złożony. Zatem istotna dla ustalenia wysokości zasiłku stałego była kwestia, czy skarżący w miesiącu wrześniu utracił dochód, który uzyskiwał w poprzednim miesiącu, gdyż wówczas ustalając wysokość tego świadczenia organy powinny uwzględnić dochód z września 2013 r., a nie z sierpnia 2013 r. Ustawa o pomocy społecznej nie zawiera definicji "utraty dochodu", lecz nie budzi wątpliwości, iż pod tym pojęciem należy rozumieć stan, w którym definitywnie odpadło źródło przychodów w tym sensie, że osoba nie ma już do niego prawa jako takiego. W związku z tym, że w oświadczeniu z dnia 18 września 2013 r. skarżący twierdził, że w miesiącu sierpniu ostatni raz otrzymał od matki kwotę 200 zł i że od tego miesiąca matka nie będzie mu już pomagała, w dniu 23 września 2013 r. przeprowadzony został wywiad z matką skarżącego, która potwierdziła fakt udzielania miesięcznie pomocy synowi w kwocie 200 zł oraz deklarowała dalsze kontynuowanie pomocy w tej formie. Dopiero pismem z dnia 24 października 2013 r. ww. poinformowała, że w chwili obecnej nie jest w stanie unieść ciężaru alimentacyjnego, że pochopnie złożyła podpis nie mając czasu na zastanowienie się, oraz że uchyla się w związku z tym od skutków złożonego oświadczenia. Mając na względzie powyższe okoliczności w ocenie Sądu trafnie Kolegium uznało, że przy obliczaniu wysokości zasiłku stałego za miesiąc wrzesień należało uwzględnić, jak uczynił to organ I instancji, dochód w wysokości 200 zł jaki skarżący uzyskał w miesiącu sierpniu, tj. w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku, skoro dopiero w oświadczeniu z dnia 24 października 2013 r., matka skarżącego wycofała się z kontynuowania udzielanej mu dotychczas pomocy finansowej. Natomiast organ uwzględniając powyższe zmienił decyzję organu I instancji przyznając od października 2013 r. kwotę zasiłku w maksymalnej wysokości 529 zł, ze względu na zmianę, od tego miesiąca sytuacji dochodowej skarżącego wobec wycofania się jego matki z dalszego udzielania mu pomocy finansowej. Zdaniem Sądu przeprowadzona przez organ odwoławczy ocena co do sposobu ustalenia dochodu dla określenia wysokości zasiłku stałego za miesiąc wrzesień 2013 r. jest zasadna i mieści się w zakresie swobodnej oceny dowodów określonej w art. 80 k.p.a., który stanowi, że organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Trafności tej oceny nie podważył także sam skarżący, który na rozprawie stwierdził, że na początku września w związku z otrzymaniem orzeczenia o niepełnosprawności odmówił przyjęcia od matki pomocy finansowej w wysokości 200 zł. Oznacza to bowiem, że skarżący w tym miesiącu sam z tej pomocy zrezygnował, a nie że ją utracił na skutek odmowy udzielenia mu tej pomocy. W tym miejscu można dodatkowo już tylko wskazać, że osoby i rodziny powinny przezwyciężać trudne sytuacje życiowe wykorzystując w pierwszej kolejności własne środki, możliwości i uprawnienia. Dopiero niemożność samodzielnego ich pokonania stanowi przesłankę włączenia się instytucji państwa, bowiem pomoc społeczna ma charakter uzupełniający, co wynika z zawartej w art. 2 u.p.s. zasady pomocniczości pomocy społecznej. Odnosząc się do zarzutów skargi należy wskazać, że organ administracji publicznej nie może odstąpić od wyjaśnienia okoliczności warunkujących przyznanie świadczenia oraz określenia jego wysokości. Powinien więc między innymi badać źródła finansowe utrzymania strony. Natomiast w toku postępowania odwoławczego przeprowadzono uzupełniające postępowanie dowodowe i jak wynika z oświadczenia skarżącego złożonego w dniu 7 listopada 2013 r. w związku z wniesieniem odwołania zapewniono mu czynny udział w postępowaniu, w tym też poinformowano go o złożonym przez matkę oświadczeniu o odstąpieniu od alimentacji. Wobec powyższego uznać należało, że decyzja organu odwoławczego wydana została zgodnie z obowiązującym prawem materialnym, w wyniku prawidłowo przeprowadzonego postępowania i ustalenia istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności faktycznych oraz prawidłowej ich oceny. W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, skargę oddalił.