IV SA/Gl 205/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia WSA Stanisław Nitecki (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Beata Kozicka Sędzia NSA Tadeusz Michalik Protokolant Monika Rał po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 kwietnia 2014 r. sprawy ze skargi J. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zatrzymania prawa jazdy z tytułu niepłacenia alimentów oddala skargę. Decyzją z dnia [...], nr [...] wydaną na podstawie art. 5 ust. 3b ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2009 r., nr 1, poz. 7 ze zm.) oraz w oparciu o art. 104 Kodeksu postępowania administracyjnego, Starosta [...] zatrzymał J.S. dokument prawa jazdy kategorii ABCDET nr [...], wydany przez tego Starostę w dniu [...]. Organ pierwszej instancji podniósł, że niniejsze rozstrzygnięcie podjęto w następstwie stosownego wniosku o zatrzymanie prawa jazdy wspomnianemu dłużnikowi alimentacyjnemu, złożonego przez Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej we W. Wskazano przy tym, iż strona po zapoznaniu się ze sprawą nie złożyła dodatkowych wyjaśnień. W odwołaniu do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. J.S. dał wyraz swojemu niezadowoleniu z rozstrzygnięcia zapadłego w pierwszej instancji. Podniósł bowiem, że jest instruktorem nauki jazdy i odebranie prawa jazdy uniemożliwi mu pracę w tym zawodzie, a w rezultacie nie przyczyni się do poprawy skuteczności egzekucji alimentów, lecz przeciwnie - doprowadzi do wzrostu zadłużenia z tego tytułu. Równocześnie wskazał, iż został zwolniony przez pracodawcę z dniem [...], aktualnie pozostaje bez zatrudnienia i dlatego wpłat na poczet zobowiązań alimentacyjnych dokonuje nieregularnie. Nadto strona wywiodła, że wystąpiła do sądu z wnioskiem o obniżenie alimentów, gdyż ich aktualna wysokość jest nieadekwatna do jej możliwości płatniczych. Decyzją z dnia [...] nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w C. utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu organ odwoławczy przywołał treść art. 5 ust. 3b ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów wywodząc, że organ właściwy dłużnika alimentacyjnego kieruje do starosty powiatowego wniosek o zatrzymanie jego prawa jazdy, gdy wydana wobec tego dłużnika decyzja o uznaniu za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych stanie się ostateczna. Zgodnie przy tym z treścią art. 5 ust. 5 przywołanej ustawy z dnia 7 września 2007 r., na podstawie tego wniosku, starosta powiatowy wydaje decyzję o zatrzymaniu dokumentu prawa jazdy. W tym miejscu Kolegium podniosło, że J.S. został uznany za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych mocą decyzji Wójta Gminy W. z dnia [...] nr [...]. Doręczenie tej decyzji stronie nastąpiło w dniu [...], zaś J.S. nie wniósł od niej odwołania, w następstwie czego zyskała ona walor ostateczności z dniem [...]. W konsekwencji, okoliczności sprawy obligowały organ pierwszej instancji do wydania decyzji o zatrzymaniu prawa jazdy. Kategoryczne sformułowanie art. 5 ust. 5 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów nie budzi bowiem wątpliwości, że decyzja ta ma charakter związany, co oznacza, że w sytuacji spełnienia wskazanych wyżej przesłanek starosta powiatowy ma obowiązek podjąć takie rozstrzygnięcie. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach J.S. oświadczył, iż nie zgadza się z decyzją organu odwoławczego. Skarżący ponownie podkreślił, że zatrzymanie prawa jazdy uniemożliwi mu podjęcie pracy w swoim zawodzie instruktora nauki jazdy. Równocześnie powtórnie zaakcentował, iż kwota alimentów, do uiszczania której jest obowiązany, to jest [...] zł miesięcznie, znacznie przekracza jego możliwości. Z dniem [...] stracił bowiem pracę, po czym w [...] pobierał zasiłek dla bezrobotnych, w kwotach odpowiednio [...] zł i [...] zł, po czym utracił status bezrobotnego i do chwili obecnej bezskutecznie poszukuje zatrudnienia. Pomimo to, stara się jednak wpłacać alimenty "ile tylko może miesięcznie". Dodatkowo skarżący zwrócił uwagę, że przepisy ustawy z dnia 7 września 2007 r. stanowiące podstawę prawną wydanej w sprawie decyzji są sprzeczne z Konstytucją RP, co wynika z wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 22 września 2009 r. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie i powołując się na argumentację analogiczną do zawartej w uzasadnieniu swojej decyzji wywiódł, iż nie znajduje podstaw do zmiany zajętego w sprawie stanowiska. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył co następuje. Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Sądowa kontrola legalności, przeprowadzona stosownie do wskazań zawartych w art. 1 §2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) wykazała bowiem, iż rozstrzygnięcie stanowiące jej przedmiot odpowiada wymogom prawa. Problematyka związana z rozstrzyganiem o zatrzymaniu dłużnikowi alimentacyjnemu prawa jazdy została uregulowana w ustawie z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. z 2012 r., poz. 1228 ze zm. - w dacie wydania zaskarżonej decyzji obowiązywał tekst jednolity opublikowany w Dz. z 2009 r. nr 1, poz. 7 ze zm.). W pierwszej kolejności należy zwrócić uwagę, że od dnia 1 stycznia 2012 r., to jest w wyniku nowelizacji wprowadzonej na mocy ustawy z dnia 19 sierpnia 2011 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. nr 205, poz.1212), uległa zmianie obowiązująca w niniejszym zakresie procedura. Począwszy od wspomnianej daty, wszczęcie postępowania w sprawie zatrzymania dłużnikowi alimentacyjnemu prawa jazdy, uwarunkowane jest ostatecznym zakończeniem postępowania w sprawie uznania tego dłużnika za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Stosownie do treści art. 4 ust. 1 cytowanej ustawy z dnia 7 września 2007 r., organ właściwy dłużnika, po otrzymaniu od organu właściwego wierzyciela stosownego wniosku, o którym mowa w art. 3 ust. 5 przywołanej regulacji, dokonuje w tym zakresie oceny jego sytuacji materialnej, zdrowotnej, rodzinnej i zawodowej, ustalanej w ramach wywiadu alimentacyjnego oraz złożonego przezeń oświadczenia majątkowego. W przypadku zaistnienia jednej z przesłanek wskazanych w art. 5 ust. 3 wspomnianej ustawy, a mianowicie, gdy dłużnik alimentacyjny uniemożliwia przeprowadzenie wywiadu alimentacyjnego, odmawia złożenia oświadczenia majątkowego lub zarejestrowania się w powiatowym urzędzie pracy jako bezrobotny albo poszukujący pracy, lub też bez uzasadnionej przyczyny, w rozumieniu ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, odmówił przyjęcia propozycji odpowiedniego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, wykonywania prac społecznie użytecznych, prac interwencyjnych, robót publicznych, prac na zasadach robót publicznych albo udziału w szkoleniu, stażu lub przygotowaniu zawodowym dorosłych, organ obowiązany jest wszcząć postępowanie dotyczące uznania dłużnika za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Przed wydaniem takiej decyzji organ zobligowany jest zbadać, czy nie zachodzi przesłanka negatywna określona w art. 5 ust. 3a ustawy. Zgodnie bowiem z tym unormowaniem, decyzji o uznaniu dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych nie wydaje się jeżeli przez okres ostatnich 6 miesięcy wywiązywał się on w każdym miesiącu ze zobowiązań alimentacyjnych w kwocie nie niższej niż 50% kwoty bieżąco ustalonych alimentów. Z art. 5 ust. 3b ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów wynika jednoznacznie, że dopiero wówczas, gdy decyzja o uznaniu dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych stanie się ostateczna, organ właściwy dłużnika kieruje do starosty wniosek o zatrzymanie mu prawa jazdy, dołączając do niego odpis rzeczonej decyzji, a nadto składa wniosek o ściganie za przestępstwo określone w art. 209 § 1 Kodeksu karnego. Po myśli art. 5 ust. 5 wspomnianej ustawy, na podstawie takiego wniosku właściwy starosta powiatowy wydaje decyzję o zatrzymaniu prawa jazdy. Z akt niniejszej sprawy wynika, że J.S. został uznany za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych mocą decyzji z dnia [...], nr [...] wydanej przez Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej we W., działającego z upoważnienia Wójta tej Gminy (vide: karta nr 5 akt administracyjnych). Decyzja ta została doręczona skarżącemu w dniu [...], co wynika ze zwrotnego potwierdzenia znajdującego się w aktach administracyjnych, a równocześnie jest poza sporem, że nie została przezeń zakwestionowana odwołaniem. Wyżej wymieniony podnosił jedynie, że w dniu [...] złożył w Starostwie Powiatowym w Z., a następnie w Gminnym Ośrodku Pomocy Społecznej we W. "pismo wyjaśniające", jednak nie budzi wątpliwości, że nie stanowiło ono odwołania od rzeczonej decyzji. Po pierwsze bowiem, skarżący złożył je w dniu [...], czyli na długo po upływie czternastodniowego terminu do wniesienia odwołania, który nastąpił z dniem [...] (i nie wniósł o przywrócenie tego terminu), po drugie zaś, nie podnosił w nim zarzutów odnoszących się do tej decyzji, lecz tylko zażądał "cofnięcia wniosku o zatrzymanie prawa jazdy" powołując się na okoliczności związane ze swoją trudną sytuacją materialną i życiową. W konsekwencji, decyzja o uznaniu skarżącego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych stała się ostateczna z dniem [...], w związku z czym Wójt Gminy W., pismem z dnia [...] skierował do Starosty [...] wniosek, o którym mowa w art. 5 ust. 3b ustawy z dnia 7 września 2007 r. W tym stanie rzeczy stwierdzić przyjdzie, że w sprawie zaistniały przesłanki, które z mocy art. 5 ust. 5 tej ustawy obligowały organ pierwszej instancji do wydania decyzji o zatrzymaniu wyżej wymienionemu prawa jazdy. Jak trafnie zaznaczono w uzasadnieniu zaskarżonego aktu, brzmienie przywołanego przepisu nie pozostawia wątpliwości, że ma on charakter bezwzględnie obowiązującej normy, która w przypadku spełnienia wymienionych w niej - opisanych wyżej - przesłanek nie pozostawia właściwemu staroście żadnego zakresu uznania administracyjnego, lecz obliguje go do wydania takiego rozstrzygnięcia. Dlatego nie zasługuje na uwzględnienie podnoszona przez J.S. argumentacja dotycząca sytuacji materialnej i życiowej, w jakiej się znajduje, podobnie jak jego wywody o tym, że pomimo trudności uiszcza "ile tylko może" w ramach alimentów, jak również o tym, iż odebranie prawa jazdy uniemożliwi mu zatrudnienie w dotychczas wykonywanym zawodzie. Zarzuty tego rodzaju mogłyby bowiem mieć ewentualnie znaczenie przy ocenie decyzji o uznaniu go za dłużnika uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych, która nie stanowi w niniejszej sprawie przedmiotu skargi. Nie mogą one natomiast rzutować na prawidłowość zaskarżonego rozstrzygnięcia o zatrzymaniu prawa jazdy, którego podjęcie determinują wyłącznie dwie ustawowe przesłanki, jakimi są: po pierwsze - ostateczna decyzja, o której mowa w art. 5 ust. 3b ustawy z dnia 7 września 2007 r. i po drugie - skierowanie do starosty przez organ właściwy dłużnika wniosku o zatrzymanie prawa jazdy. Tymczasem, skoro w niniejszej sprawie obie te przesłanki zostały zachowane, zaskarżony akt należy uznać za prawidłowy. Niezależnie od powyższego, wypada jedynie dodać, że art. 5 ust. 6 cytowanej ustawy przewiduje możliwość uchylenia decyzji o zatrzymaniu prawa jazdy, na wniosek organu właściwego dłużnika alimentacyjnego, w przypadku gdy ustanie przyczyna zatrzymania prawa jazdy, o której mowa w ust. 3 tego przepisu oraz dłużnik alimentacyjny przez okres ostatnich 6 miesięcy wywiąże się w każdym miesiącu ze zobowiązań alimentacyjnych w kwocie nie niższej niż 50% kwoty bieżąco ustalonych alimentów lub gdy nastąpi utrata statusu dłużnika alimentacyjnego. Zdaniem Sądu, chybiony jest również zarzut o niezgodności zastosowanych w sprawie przepisów z Konstytucją RP. Należy wyjaśnić, że powołanym przez skarżącego wyrokiem z dnia 22 września 2009 r. (sygn. akt P 46/07) Trybunał Konstytucyjny stwierdził niekonstytucyjność art. 5 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz o zaliczce alimentacyjnej (Dz. U. Nr 86, poz. 732 ze zm.), który nie stanowił podstawy prawnej zaskarżonej decyzji. Jakkolwiek przy tym art. 5 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, co do sposobu postępowania w sprawie zatrzymania prawa jazdy, stanowił powtórzenie objętego przywołanym wyrokiem art. 5 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r., to jednak dotyczy to tylko jego brzmienia przed nowelizacją z 19 sierpnia 2011 r., która weszła w życie z dniem 1 stycznia 2012 r. Nowelizacja ta wprowadziła na tyle istotne zmiany w postępowaniu w przedmiocie zatrzymania prawa jazdy, że obecnie obowiązujące regulacje, które wprowadzono w wykonaniu opisanego wyżej orzeczenia Trybunału (co wynika z uzasadnienia projektu ustawy nowelizującej), nie są obarczone wcześniejszymi wadami. Nowe rozwiązania w procedurze zatrzymywania prawa jazdy dłużnikom alimentacyjnym eliminują automatyzm stosowania tej instytucji niezależnie od okresu zalegania z płatnością alimentów oraz wielkości zadłużenia, a także pozwalają dłużnikowi alimentacyjnemu na podważanie przesłanek koniecznych do uznania go za osobę uchylającą się od zobowiązań alimentacyjnych. Automatyzm wydawania decyzji o zatrzymaniu prawa jazdy został złagodzony wprowadzeniem postępowania w sprawie uznania dłużnika za osobę uchylającą się od zobowiązań alimentacyjnych. Zatrzymanie prawa jazdy nie może nastąpić wobec dłużnika, który częściowo wywiązuje się ze zobowiązań, a postępowanie w sprawie uznania dłużnika za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych, konieczne dla wydania decyzji przesądzającej o powyższym statusie dłużnika, niezbędnej dla uruchomienia procedury zatrzymania prawa jazdy, nie będzie wszczęte wobec dłużnika, który pracuje, nie unika składania oświadczenia majątkowego, a jeśli jest bezrobotny, to rejestruje się w urzędzie pracy i nie odmawia propozycji odpowiedniego zatrudnienia czy udziału w aktywizacji zawodowej. Dopiero w sytuacji uchylania się od współpracy z organem właściwym dłużnika lub odmowy rejestracji jako bezrobotny albo odmowy podjęcia zatrudnienia, czy innych form aktywizacji zawodowej i po uzyskaniu przymiotu ostateczności przez decyzję o uznaniu dłużnika za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych, stosowany może być środek w postaci zatrzymania prawa jazdy. Skład orzekający w niniejszej sprawie aprobuje analogiczne stanowisko w tym zakresie zajęte przez Wojewódzkie Sądy Administracyjne w Białymstoku (wyrok z dnia 23 października 2012 r., sygn. akt II SA/Bk 645/12) oraz w Olsztynie (wyrok z dnia 27 listopada 2012 r., sygn. akt II SA/Ol 1237/12) - oba orzeczenia dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych. Na potwierdzenie trafności takiego rozumowania wskazuje rozstrzygnięcie zawarte w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 12 lutego 2014 r. (sygn. akt K 23/10). Trzeba bowiem zaznaczyć, że przepis art. 5 ust. 3b wprowadzony do ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów na mocy powyższej nowelizacji z dnia 19 sierpnia 2011 r., również był przedmiotem badania pod kątem zgodności z ustawą zasadniczą. W niniejszym przypadku Trybunał orzekł o zgodności tego unormowania z zasadą proporcjonalności wyrażoną w art. 2 ustawy zasadniczej. Zważywszy wszystkie przedstawione wyżej okoliczności, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach uznał, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa w stopniu uzasadniającym jej uchylenie i dlatego, działając na podstawie art. 132 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270) w związku z art. 151 tej ustawy, orzekł jak w sentencji wyroku.