IV SA/Gl 207/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Szczepan Prax Sędziowie Sędzia WSA Elżbieta Kaznowska Sędzia WSA Małgorzata Walentek (spr.) Protokolant Referent stażysta Izabela Auguścik-Michułka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 lutego 2007 r. sprawy ze skargi P. U. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie zaliczki alimentacyjnej uchyla zaskarżoną decyzję. Decyzją z dnia [...]r. Nr [...] Zastępca Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w K., działając z upoważnienia Prezydenta Miasta K., po rozpatrzeniu wniosku P. U., odmówił przyznania prawa do zaliczki alimentacyjnej dla S. U.. W podstawie prawnej przedmiotowej decyzji podano art. 7-10 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz. U. Nr 86, poz. 732 ze zm.) oraz art. 104 Kodeksu postępowania administracyjnego. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia wskazano, że warunkiem przyznania zaliczki alimentacyjnej jest prowadzona za okres 3 ostatnich miesięcy egzekucja, w wyniku której nie wyegzekwowano należności z tytułu świadczeń alimentacyjnych. Natomiast z zaświadczenia Sądu Okręgowego wynika, że Bank Transferowy zaprzestał udzielania zezwoleń na transfer alimentów z [...] do innych państw od 1994 r co oznacza, że egzekucja alimentów nie jest prowadzona. Nie zgadzając się z powyższą decyzją P. U. wniosła odwołanie. Jej zdaniem, skoro Bank Transferowy nie udziela zezwoleń na transfer alimentów to egzekucja jest bezskuteczna, co stanowi podstawę do przyznania zaliczki alimentacyjnej. Zaskarżoną tu decyzją z dnia [...]r. nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu organ ten wskazał, że zgodnie z art. 2 pkt 1 ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej. bezskuteczność egzekucji oznacza egzekucję , w wyniku której nie wyegzekwowano należności z tytułu świadczeń alimentacyjnych za okres trzech ostatnich miesięcy. Bezskuteczność musi być potwierdzona stosownym zaświadczeniem komornika, natomiast w przypadku, gdy świadczenia alimentacyjne dochodzone są od dłużnika alimentacyjnego zamieszkałego za granicą, osoba mająca prawo do świadczeń powinna złożyć informację sądu okręgowego o stanie egzekucji lub zaświadczenie zagranicznej instytucji egzekucyjnej o stanie egzekucji za okres trzech ostatnich miesięcy. Zdaniem Kolegium przedłożone przez skarżącą zaświadczenie sądu okręgowego nie potwierdza stanu egzekucji. Wprawdzie posługuje się ono określeniem, iż "egzekucja jest bezskuteczna" jednakże jednocześnie informuje ono, iż P. U. złożyła wniosek o egzekucję alimentów w trybie Konwencji nowojorskiej dla syna S. U. od M. A. zamieszkałego w [...] to jednak Ambasada RP w [...] powiadomiła, ze w 1994 r. [...] Bank Transferowy zaprzestał udzielania zezwoleń na transfer alimentów z [...] do innych państw. Na tej podstawie organ stwierdził, że o stanie egzekucji mówić można wyłącznie w stosunku do egzekucji prowadzonej natomiast z zaświadczenia wynika, że egzekucja ta w ogóle nie jest prowadzona. W konsekwencji czego organ uznał, że wobec braku wymaganego w art. 10 ust. 1a zaświadczenia, a tym samym braku dowodów na bezskuteczność egzekucji w rozumieniu art. 1 i 2 ust. 1 wskazanej ustawy przyznanie zaliczki alimentacyjnej jest prawnie niedopuszczalne. W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach P. U. podniosła, iż przedłożyła wszelkie dokumenty niezbędne do przyznania zaliczki alimentacyjnej. Zaświadczenia jakie przedstawiła w Ośrodku Pomocy Społecznej były uprzednio wydawane przez sąd rejonowy i na ich podstawie uzyskiwała alimenty z funduszu alimentacyjnego. Ponadto podała, że wytłumaczono jej, iż z uwagi na zaprzestanie udzielania zezwoleń na transfer alimentów z [...] do Polski prowadzenie kosztownej egzekucji byłoby bezskuteczne. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. wniosło o jej oddalenie i nie znajdując podstaw do zmiany zajętego w sprawie stanowiska, powtórzyło argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Ponadto podkreślono, iż w ukształtowanym stanie prawnym niemożliwe jest przyznanie zaliczki w sytuacji, gdy wobec rodzica nie są prowadzone czynności egzekucyjne albowiem niemożliwym byłoby wówczas nałożenie na dłużnika obowiązku zwrotu organowi właściwemu należności w wysokości zaliczek wypłaconych osobie uprawnionej powiększonej o 5%. W konsekwencji zaliczka zmieniłaby swój charakter prawny przekształcając się w darowiznę. Ponadto z punkt widzenia ustawy nie ma znaczenia z jakiego powodu egzekucja nie jest prowadzona. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 1 § 2 ustawy Prawo o ustroju sądów administracyjnych Sąd sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, w świetle art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm. ) że tylko ustalenie, iż zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, z naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, może skutkować uchyleniem przez Sąd zaskarżonej decyzji. Jednocześnie zgodnie z art. 134 § 1 P.p.s.a sąd dokonuje z urzędu kontroli rozstrzygnięć administracji publicznej pod względem ich zgodności z prawem i nie jest związany w tym zakresie zarzutami, podstawą prawną i wnioskami sformułowanymi w skardze. Przeprowadzając, w oparciu o powyższe uregulowania, ocenę zgodności z prawem zaskarżonej decyzji Sąd doszedł do przekonania, że uchybia ona przepisom prawa procesowego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, rzutującym również na poprawność zastosowania przepisów prawa materialnego, co uzasadniało konieczność wyeliminowania jej z obrotu prawnego. Organ I instancji wszczął postępowanie w przedmiotowej sprawie na wniosek skarżącej z dnia 30 sierpnia 2005 r., w którym wystąpiła ona o ustalenie prawa do zaliczki alimentacyjnej dla syna S. U.. Postępowanie administracyjne prowadzone było zatem na podstawie przepisów ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz. U. Nr 86, poz. 732) zwanej dalej ustawą o zaliczce alimentacyjnej. Przepis art. 1 pkt 2 tej ustawy określa m.in. zasady przyznawania zaliczek alimentacyjnych dla osób samotnie wychowujących dzieci, uprawnionych do świadczenia alimentacyjnego na podstawie tytułu wykonawczego, którego egzekucja jest bezskuteczna. W myśl art. 2 pkt 1 powołanej wyżej ustawy egzekucja jest bezskuteczna, jeżeli w wyniku jej przeprowadzenia nie wyegzekwowano należności z tytułu świadczeń alimentacyjnych za okres trzech ostatnich miesięcy. Bezskuteczność egzekucji musi być potwierdzona stosownym zaświadczeniem komornika (art. 10 ust. 1 ustawy). Natomiast w przypadku, gdy świadczenia alimentacyjne dochodzone są od dłużnika alimentacyjnego zamieszkałego za granicą Rzeczypospolitej Polskiej, osoba mająca prawo do świadczeń alimentacyjnych składa do organu właściwego wierzyciela wniosek o ustalenie prawa do zaliczki alimentacyjnej łącznie z informacją sądu okręgowego o stanie egzekucji lub zaświadczeniem zagranicznej instytucji egzekucyjnej o stanie egzekucji świadczeń alimentacyjnych za okres trzech ostatnich miesięcy oraz wymaganą dokumentacją (art. 10 ust. 1a cyt. ustawy). W rozpatrywanej spawie świadczenie alimentacyjne dochodzone jest od ojca dziecka zamieszkałego w [...], w związku z czym skarżąca do wniosku o przyznanie zaliczki dołączyła zaświadczenie Sądu Okręgowego w K. z dnia [...]r. Z zaświadczenia tego wynika, że P. U. Działając w imieniu małoletniego dziecka złożyła wniosek w trybie Konwencji nowojorskiej w Sądzie Rejonowym w K. o egzekucję alimentów od ojca dziecka M. A. zamieszkałego w [...]. Ambasada Rzeczpospolitej Polskiej w [...] powiadomiła, że w 1994 r. [...] Bank transferowy zaprzestał udzielania zezwoleń na transfer alimentów z [...] do innych państw, z uwagi na to egzekucja alimentów jest bezskuteczna. Zdaniem organu zaświadczenie to nie potwierdza stanu egzekucji, bowiem wynika z niego, że egzekucja ta nie jest prowadzona. Stanowisko to, w ocenie Sądu, nie znajduje oparcia w treści przedmiotowego zaświadczenia, które nie wskazuje, że procedura egzekucyjna nie została uruchomiona. Treść zaświadczenia wskazuje, że skarżąca złożyła wniosek do sądu w trybie Konwencji nowojorskiej. Zatem skarżąca dokonała czynności niezbędnej do uruchomienia procedury zmierzającej do wyegzekwowania świadczeń alimentacyjnych od ojca dziecka zamieszkałego w [...]. Dochodzenie roszczeń alimentacyjnych we wskazanym trybie może bowiem odbywać się wyłącznie za pośrednictwem organów do tego uprawnionych (art. 3 ust. 1 Konwencji o dochodzeniu roszczeń alimentacyjnych za granicą z dnia 20 czerwca 1956 r. – Dz. U. z 1961 r. Nr 17, poz. 87). Sąd w przedmiotowym zaświadczeniu stwierdził fakt bezskuteczności egzekucji. Z treści zaświadczenia nie wynika, że egzekucja świadczeń nie była prowadzona, wynika z niej natomiast, że jest ona bezskuteczna. W przeciwnym razie Sąd stwierdziłby, że nie podjął czynności bądź, że nie nadał biegu wnioskowi o egzekucję świadczeń alimentacyjnych na skutek przeszkody wskazanej w zaświadczeniu. Trzeba zauważyć, że zaświadczenie Sądu jest dokumentem urzędowym, zatem organ nie może dowolnie odrzucać, bez przeprowadzenia przeciwdowodu, istnienia faktu stwierdzonego w tym dokumencie. Stwierdzona przez sąd bezskuteczność egzekucji określa jej stan zaś nieuznanie tego faktu przez organ stanowi naruszenie prawa procesowego. Organ bowiem nie przeprowadził w tym zakresie postępowania dowodowego ograniczając się do interpretacji, która nie znajduje oparcia w treści tego dokumentu. Ponadto w rozpoznawanej sprawie nie można, zdaniem Sądu, tracić z pola widzenia sensu regulacji ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej, zgodnie z którą prawo do zaliczki przysługuje gdy egzekucja świadczeń jest bezskuteczna. Oznacza to, że osoba, która spełnia pozostałe warunki wynikające z ustawy powinna uruchomić procedurę zmierzającą do wyegzekwowania świadczeń alimentacyjnych, natomiast z przyczyn od niej niezależnych nie jest w stanie na drodze prawnej świadczeń tych uzyskać. Procedura określona w ustawie ma przy tym zapewnić, aby bezzasadnie nie były wydatkowane środki publiczne. W niniejszej sprawie, jak wynika z przedmiotowego zaświadczenia, strona skarżąca taką procedurę prawną uruchomiła. Zatem dopełniła niezbędnych czynności zmierzających do wyegzekwowania świadczeń alimentacyjnych. Inną rzeczą jest, czy wyegzekwowanie tych świadczeń w tym przypadku jest faktycznie możliwe. Z zaświadczenia Sądu jednoznacznie wynika, że nie ma możliwości skutecznego ich wyegzekwowania wobec zaprzestania udzielenia transferu alimentów przez Bank transferowy [...]. Zatem nawet gdyby przyjąć, że formalnie egzekucja nie była prowadzona w państwie miejsca zamieszkania dłużnika alimentacyjnego, to wskazaną w zaświadczeniu sytuację, zdaniem składu orzekającego, należałoby traktować na równi z bezskutecznością egzekucji w rozumieniu przepisów ustawy o zaliczce alimentacyjnej, skoro z góry wiadomo, że egzekucja będzie bezskuteczna wobec istnienia przeszkody wykazanej przez Sąd, uniemożliwiającej wyegzekwowanie należności z tytułu zasądzonych alimentów. Nieuprawnione jest, w ocenie Sądu, twierdzenie organu, iż w każdym przypadku warunkiem przyznania zaliczki jest prowadzenie egzekucji. Mogą bowiem wystąpić przypadki, gdy uruchomienie postępowania egzekucyjnego z przyczyn niezależnych od osoby uprawnionej nie jest możliwe, a okoliczność ta znajduje potwierdzenie nie w oświadczeniu osoby zainteresowanej uzyskaniem zaliczki, lecz pochodzi od uprawnionego do tego organu państwa, który stwierdza, że nie jest możliwe uruchomienie takiego postępowania. Oznacza to, że w takim przypadku zachodzi nie tylko bezskuteczność samej egzekucji, ale bezskuteczność możliwości dochodzenia na drodze prawnej wyegzekwowania wyroku sądu powszechnego. W tej sytuacji treść art. 10 ust. 1a cyt. ustawy mówiąca o informacji sądu okręgowego o stanie egzekucji należy ujmować szeroko, to znaczy obejmować nią zarówno sytuacje, gdy postępowanie jest prowadzone jak również i takie, gdy jego skuteczne uruchomienie nie jest możliwe. Dokonanie literalnej interpretacji przepisów ustawy o zaliczce alimentacyjnej w omawianym zakresie byłoby nie do pogodzenia z jej celem, tj. udzielaniem pomocy osobom, które na drodze prawnej nie są w stanie przy wykorzystaniu własnych uprawnień wyegzekwować należności z tytułu świadczeń alimentacyjnych od osoby zobowiązanej na mocy tytułu wykonawczego do ich uiszczania. Zatem wbrew twierdzeniu organu istotnym dla rozstrzygnięcia danej sprawy mogą okazać się przyczyny, w oparciu o które odmówiono wszczęcia oraz prowadzenia egzekucji, które mogą niweczyć skuteczne dochodzenie należności z tytułu świadczeń alimentacyjnych. W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że zaskarżona decyzja narusza przepisy prawa procesowego oraz materialnego w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy, w związku z czym uchylił zaskarżoną decyzję na podstawie art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a i c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Wskazania do dalszego postępowania wynikają wprost z wyżej naprowadzonych rozważań Sądu. Z uwagi na to, że mocą zaskarżonej decyzji odmówiono skarżącej przyznania zasiłku rodzinnego nie zachodzi okoliczność orzekania w trybie art. 152 powołanej wyżej o jej wykonalności.