IV SA/Gl 216/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Stanisław Nitecki, Sędziowie Sędzia WSA Bożena Miliczek-Ciszewska, Sędzia WSA Edyta Żarkiewicz (spr.), Protokolant Katarzyna Lisiecka-Mitula, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 września 2017 r. sprawy ze skargi R. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie specjalnego zasiłku opiekuńczego oddala skargę. Decyzją z dnia [...] r. Prezydent Miasta B., odmówił R.J. przyznania prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego, w związku z opieką nad niepełnosprawną żoną S.J. od 1.11.2016 r. W uzasadnieniu organ wskazał, że zgodnie z art. 23 ust. 4e ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych ( tekst jedn. Dz.U. z 2016 r. poz. 1518 ze zm.) wystąpił o przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, o którym mowa w ustawie o pomocy społecznej, w celu weryfikacji okoliczności dotyczących sprawowania przez skarżącego opieki nad niepełnosprawną żoną. W dniu 8.11.2016r. pracownik socjalny skontaktował się telefonicznie ze skarżącym w celu ustalenia terminu przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. Podczas tej rozmowy skarżący kategorycznie odmówił ustalenia terminu przeprowadzenia wywiadu, używając przy tym słów powszechnie uznanych za obraźliwe. Pracownik socjalny kilkakrotnie podejmował próby porozumienia się ze stroną, jednak bez żadnych efektów. W związku z tym, w dniu 14.11.2016r. do Działu Świadczeń Rodzinnych wpłynęło pismo z Działu Pomocy Środowiskowej informujące o okolicznościach zdarzenia i odmowie przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. Następnie organ I instancji przytoczył art. 28 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. decyzją z dnia [...]r., wydaną na podstawie art. 1 i 2 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (Dz. U. z 2015 r. poz. 1659 z późn. zm.) i art. 138 § 2 Kodeksu postępowania administracyjnego, w wyniku rozpoznania odwołania R.J., uchyliło powyższą decyzję w całości i przekazało sprawę organowi pierwszej instancji do ponownego rozpatrzenia. Organ odwoławczy wskazał, że zgodnie z art. 23 ust. 4e ustawy o świadczeniach rodzinnych, ustalając prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, organ właściwy zwraca się do kierownika ośrodka pomocy społecznej o przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, o którym mowa w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, w celu weryfikacji okoliczności dotyczących sprawowania opieki, o której mowa w art. 16a ust. 1. Ponadto podniósł, że na podstawie art. 28 ust. 1 cytowanej ustawy, organ właściwy lub marszałek województwa odmawiają przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego lub specjalnego zasiłku opiekuńczego, jeżeli osoba ubiegająca się o to świadczenie lub ten zasiłek uniemożliwi przeprowadzenie wywiadu, o którym mowa odpowiednio w art. 23 ust. 4aa lub 4e, lub nie udzieli podczas tego wywiadu wyjaśnień co do okoliczności objętych wywiadem. Organ odwoławczy wskazał, że przyznanie wyżej wymienionego świadczenia jest uzależnione od dwóch kryteriów łącznie, tj. od spełnienia kryterium dochodowego określonego w art. 5 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, wynoszącego 674 zł na osobę w rodzinie oraz wykazania związku przyczynowego pomiędzy niepodejmowaniem lub rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. W związku z tym organ podkreślił, że brak spełnienia jednej z tych przesłanek powoduje, iż wnioskodawca nie spełnia warunków do przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego. Podniósł, że w aktach sprawy znajduje się notatka służbowa pracownika socjalnego Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w B. z dnia 8.11.2016r. z której wynika, że skontaktował się telefonicznie ze skarżącym w celu ustalenia terminu przeprowadzenia wywiadu, jednakże wyżej wymieniony "kategorycznie odmówił ustalenia terminu przeprowadzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego, używając przy tym wulgarnych słów, obrażających pracownika socjalnego". W tym zakresie organ wskazał, że rozmowa telefoniczna i sporządzona na jej okoliczność notatka służbowa nie stanowią dowodu w świetle przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego. Organ I instancji powinien pisemnie, z zastosowaniem reguł wynikających z przepisów K.p.a., wyznaczyć termin wywiadu środowiskowego w związku ze złożonym przez stronę wnioskiem o przyznanie specjalnego zasiłku opiekuńczego. Z powyższego powodu organ odwoławczy uchylił decyzję organu I instancji i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez ten organ, celem przeprowadzenia, zgodnie z regułami postępowania dowodowego, rodzinnego wywiadu środowiskowego. W skardze wniesionej od powyższej decyzji do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, skarżący przedstawił szereg zarzutów dotyczących sposobu działania organów orzekających w niniejszej sprawie. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasową argumentację. W piśmie z dnia 28 lipca 2017 r. pełnomocnik skarżącego wniosła o oddalenie skargi i o zasądzenie zwrotu kosztów zastępstwa adwokackiego. Podniosła, że w niniejszej sprawie skarżący, nie mając wiadomości specjalnych, ani też nie będąc prawnikiem, nie ocenił w sposób prawidłowy zaskarżonej decyzji, która jest dla niego korzystna. Podkreśliła, że w związku z tym, nie popierając stanowiska skarżącego, działa na jego korzyść. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na podstawie art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2016 r. poz. 1066), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości w zakresie swojej właściwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym § 2 cytowanego przepisu stanowi, że kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli przepisy nie stanowią inaczej. Natomiast zgodnie z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 z późn. zm.), zwanej dalej P.p.s.a. Sąd, uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla zaskarżoną decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi; naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W wyniku przeprowadzenia kontroli zaskarżonej decyzji – w zakresie i według kryteriów określonych cytowanymi wyżej przepisami - stwierdzić należało, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Decyzją z dnia [...]r. organ odwoławczy uchylił decyzję organu pierwszej instancji w całości i przekazał sprawę temu organowi do ponownego rozpatrzenia. Podstawę prawną tej decyzji stanowił przepis art. 138 § 2 Kodeksu postępowania administracyjnego, który - według stanu z daty decyzji – stanowił, że organ odwoławczy może uchylić zaskarżoną decyzję w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji, gdy decyzja ta została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. Przekazując sprawę, organ ten powinien wskazać, jakie okoliczności należy wziąć pod uwagę przy ponownym rozpatrzeniu sprawy. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ odwoławczy przede wszystkim podniósł, że zgodnie z art. 28 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, odmowa przyznania prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego następuje, jeżeli osoba ubiegająca się o ten zasiłek uniemożliwi przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, o którym mowa w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, przeprowadzanego w celu weryfikacji okoliczności dotyczących sprawowania opieki, o której mowa w art. 16a ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Z akt administracyjnych wynika, że prawidłowo organ odwoławczy wskazał, że w aktach sprawy znajduje się notatka służbowa pracownika Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w B. z dnia 8.11.2016r., według której, pracownik socjalny skontaktował się telefonicznie ze skarżącym w celu ustalenia terminu przeprowadzenia wywiadu, jednakże wyżej wymieniony "kategorycznie odmówił ustalenia terminu przeprowadzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego". W związku z tym organ odwoławczy stwierdził, że rozmowa telefoniczna i sporządzona na jej okoliczność notatka służbowa nie stanowią dowodu w świetle przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego. Z powyższego powodu organ odwoławczy wskazał, że przy ponownym rozpoznaniu sprawy, organ pierwszej instancji powinien pisemnie, z zastosowaniem reguł wynikających z przepisów K.p.a., wyznaczyć termin wywiadu środowiskowego w związku ze złożonym przez stronę wnioskiem o przyznanie specjalnego zasiłku opiekuńczego. W podsumowaniu podkreślenia zatem wymagało, że czynności, których przeprowadzenie zostało pominięte przez organ pierwszej instancji, miały istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, gdyż dotyczyły podstaw stwierdzenia, czy wystąpiła wyżej wymieniona przesłanka odmowy przyznania skarżącemu prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego. Wobec tego nie ulega wątpliwości, że decyzja organu pierwszej instancji, została wydana bez należytego wyjaśnienia okoliczności sprawy, a przez to doszło do naruszenia w istotnym stopniu przepisów postępowania, w tym art. 7, art. 8, art. 77 § 1, art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego. W związku ze stwierdzonymi wyżej naruszeniami przepisów postępowania przez organ pierwszej instancji - jako zgodną z prawem ocenić należało zaskarżoną decyzję - uchylającą decyzję organu pierwszej instancji i przekazującą sprawę temu organowi do ponownego rozpoznania. W konsekwencji podkreślenia wymagało, że w przedmiotowej sprawie nie doszło do naruszenia art. 138 § 2 Kodeksu postępowania administracyjnego. Wydanie przez organ odwoławczy decyzji kasatoryjnej, było bowiem wynikiem stwierdzenia, że organ pierwszej instancji całkowicie pominął przeprowadzenie czynności w zakresie ustalenia okoliczności mających kluczowe znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. Powyższe rozstrzygnięcie było zatem również zgodne z art. 136 Kodeksu postępowania administracyjnego – uzupełnienie bowiem przez organ odwoławczy braków postępowania w tak znaczącej części – sprowadzałoby się w istocie, do pominięcia rozpatrzenia sprawy przez organ pierwszej instancji, a to byłoby sprzeczne z zasadą dwuinstancyjności postępowania administracyjnego. W konsekwencji przeprowadzenia kontroli zaskarżonej decyzji pod względem zgodności z prawem, Sąd – nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi – stwierdził, że przy jej wydaniu nie zostały naruszone przepisy postępowania, a wobec tego skarga nie zasługiwała na uwzględnienie. W związku z tym - na podstawie art. 151 P.p.s.a. - skargę powyższą należało oddalić.