IV SA/Gl 22/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Walentek (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Elżbieta Kaznowska Asesor WSA Edyta Żarkiewicz Protokolant st. sekr. sąd. Agnieszka Wita-Łyskawa po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 maja 2008r. sprawy ze skargi D. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę Decyzją z dnia [...] Nr [...] Dyrektor Ośrodka Pomocy Społecznej w G., działając z upoważnienia Prezydenta Miasta G., uznał, że zasiłki celowe przyznane D. B. decyzjami z dnia [...] Nr [...], z dnia [...] Nr [...], [...]. Nr [...], [...] Nr [...]; [...] Nr [...]; [...] Nr [...]; [...] Nr [...]; [...] Nr [...]. [...] Nr [...]; [...] Nr [...]; [...] Nr [...]; i z dnia [...] Nr [...] w łącznej wysokości [...] stanowią świadczenia nienależnie pobrane oraz zażądał ich zwrotu do dnia [...]. Organ wskazał, że postanowieniem z dnia [...] wznowiono postępowanie administracyjne w trybie art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a., w wyniku którego ustalono, że w okresie od dnia [...] do [...] strona pobierała stypendium socjalne na Uniwersytecie Ś. o czym nie poinformowała pracownika socjalnego, a co miało wpływ na uprawnienia do otrzymania pomocy w formie zasiłków celowych. W konsekwencji decyzją z dnia [...] Nr [...] uchylono w/w decyzje i odmówiono D. B. przyznania pomocy w formie zasiłków celowych. Decyzja ta uprawomocniła się [...]. Na tej podstawie wszczęto postępowanie, w wyniku którego organ uznał wypłacone kwoty zasiłków celowych za świadczenia nienależnie pobrane w rozumieniu art. 6 pkt. 16 ustawy o pomocy społecznej i po myśli art. 98 tej ustawy zażądał ich zwrotu. Na skutek odwołania strony Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. decyzją z dnia [...], w trybie art 138 § 2 k.p.a., uchyliło zaskarżone rozstrzygnięcie w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpoznania. Organ odwoławczy stwierdził, że w świetle akt sprawy zachodzą okoliczności do ustalenia świadczeń nienależnie pobranych w okresie od dnia [...] do [...] z tytułu przyznanych zasiłków celowych. Strona bowiem zataiła fakt pobierania stypendium socjalnego przysługującego mu jako studentowi [...] Uniwersytetu Ś. Jednakże z uwagi na nieuwzględnienie regulacji z art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej organ orzekł jak w sentencji. Decyzją z dnia [...] nr [...] organ I instancji ponownie ustalił świadczenia nienależnie pobrane w łącznej wysokości [...] zł, z tytułu zasiłków celowych pobranych w okresie od dnia [...] do dnia [...] oraz zażądał zwrotu świadczeń nienależnie pobranych do dnia [...] do kasy lub na konto OPS. Organ wskazał, iż zaistniała podstawa do uznania powyższej kwoty za świadczenia nienależnie pobrane w rozumieniu art. 6 pkt 16 ustawy o pomocy społecznej wobec faktu, iż strona niepoinformowała o swojej sytuacji finansowej mającej wpływ na ustalenie prawa do świadczeń pieniężnych. Nadto stwierdził, że strona nie wystąpiła z wnioskiem o odstąpienie od żądania zwrotu świadczeń nienależnie pobranych mimo pouczenia jej o tym prawie. Natomiast w wyniku analizy sytuacji życiowej strony, w szczególności mając na uwadze fakt, iż strona ze względu na wiek i wykształcenie ma duże szanse na znalezienie zatrudnienia i zarobkowania organ nie dopatrzył się szczególnych okoliczności uzasadniających odstąpienie od żądania zwrotu świadczeń nienależnie pobranych. Dodatkowo wskazał, że w trakcie wywiadu środowiskowego strona miała możliwość zapoznania się z aktami sprawy. W odwołaniu od tej decyzji D. B. wniósł o jej uchylenie podnosząc, iż niesłusznie uznano za świadczenia nienależnie pobrane również świadczenia przyznawane w okresie wakacyjnym tj. lipiec-wrzesień, kiedy nie otrzymywał stypendium. W tym okresie sytuacja dochodowa uzasadniała przyznanie mu tego typu świadczeń. Zaskarżoną tu decyzją z dnia [...] nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Organ odwoławczy po przeanalizowaniu materiału dowodowego uznał prawidłowość dokonanych ustaleń w postępowaniu przed organem pierwszej instancji stwierdzających, że świadczenia w postaci zasiłków celowych pobranych przez D. B. w okresie od [...] do [...] w łącznej kwocie [...] są świadczeniami nienależnie pobranymi w rozumieniu art. 6 pkt 16 ustawy o pomocy społecznej i podlegają zwrotowi. D. B. nie poinformował bowiem organu o fakcie pobierania stypendium socjalnego na Uniwersytecie Ś. , co spowodowało przyznanie mu świadczeń z pomocy społecznej, do których nie był uprawniony z uwagi na przekroczenie ustawowego kryterium dochodowego. Kolegium podzieliło również stanowisko tegoż organu o braku podstaw do odstąpienia od żądania zawrotu tych świadczeń, jako że w przypadku strony nie stwierdzono żadnych szczególnych okoliczności, które uzasadniałyby takie odstąpienie. Odnosząc się do zarzutów odwołania Kolegium stwierdziło, że decyzjami wydanymi w okresie wakacyjnym przyznano świadczenia na podstawie wniosków strony złożonych [...] i [...] , a więc w okresie gdy strona pobierała stypendium socjalne. Jednocześnie organ wyjaśnił, że świadczenia z pomocy społecznej przyznawane są z uwzględnieniem dochodu z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku, a w przypadku utraty dochodu z miesiąca w którym wniosek został złożony. Mając to na uwadze organ stwierdził, iż świadczenia pobrane na podstawie decyzji z dnia [...] i [...] również są świadczeniami nienależnie pobranymi, zostały bowiem przyznane na podstawie dochodu z miesiąca poprzedzającego złożenie wskazanych wyżej wniosków, kiedy strona pobierała stypendium i nie utraciła go w miesiącu złożenia wniosku. W skardze D. B. domagał się uchylenia zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu I instancji zarzucając rażące naruszenie prawa, a to art. 7, art. 8 oraz art. 77 § 1 k.p.a. poprzez nieuwzględnienie dowodów i okoliczności mających istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, tj. stanu zdrowia w kontekście możliwości odstąpienia od żądania zwrotu świadczeń uznanych przez ten organ za "świadczenia pobrane nienależnie". Podniósł, iż od dłuższego czasu przechodzi załamanie nerwowe, leczy się w [...] w G. i fakt ten był wielokrotnie zgłaszany organowi I instancji co zostało odnotowane w aktach, w których znajdują się stosowane dokumenty i zaświadczenia lekarskie. Zdaniem skarżącego organ I instancji powinien z urzędu rozpatrzyć możliwość odstąpienia od żądania zawrotu świadczeń biorąc pod uwagę jego stan zdrowia czego jednak nie uczynił i to nawet po złożeniu przez niego stosowanego wniosku. Zachodzi natomiast uzasadnione podejrzenie, iż żądanie zwrotu tych świadczeń w obecnej sytuacji zdrowotnej stanowi realne zagrożenie dla jego zdrowia fizycznego (jest osobą bezrobotną, bez dochodów, żyjącą w skrajnym ubóstwie) i psychicznego, a nawet utraty życia ([...]). Ponadto zarzucił organowi naruszenie art 107 § 3 k.p.a. art. 8 i art. 11 k.p.a. polegające na braku pełnego i wyczerpującego uzasadnienia zaskarżonych decyzji w szczególności poprzez wskazanie na racje i dowody na których oparto treść tych rozstrzygnięć. W odpowiedzi na skargę Kolegium nie znajdując podstaw do jej uwzględnienia wniosło o oddalenie skargi , podtrzymując argumentację zawartą w motywach zaskarżonej decyzji, a ponadto odniosło się do zarzutów skarg. Na rozprawie w dniu 30 maja 2008 r. skarżący podniósł, iż został wprowadzony w błąd przez pracownika socjalnego, bowiem nie wyjaśniono mu pojęcia dochodu, on zaś był przekonany, że stypendium jakie otrzymywał nie stanowiło dochodu bowiem nie podlegało opodatkowaniu. Ponadto w jego ocenie nawet przy uwzględnieniu tego stypendium przysługiwałoby mu prawo do świadczeń z pomocy społecznej w formie zasiłku celowego na kontynuowanie nauki. Ponadto podniósł, iż w związku z uchylaniem innych decyzji organu odmawiających mu świadczeń z pomocy społecznej musiał zaciągać pożyczki, które jest zobowiaznay spłacać, co również miałoby wpływ na odstąpienie od zwrotu popranych przez niego świadczeń. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Na wstępie należy podkreślić, iż w świetle art. 3 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Kontrolę tę sprawują stosując jedynie kryterium legalności, a więc zgodności z prawem zaskarżonych aktów. Oznacza to, iż tylko ustalenie, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, z naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub z innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, może skutkować uchyleniem przez Sąd zaskarżonej decyzji – art. 145 § 1 tej ustawy. Na mocy art. 134 § 1 cyt. wyżej ustawy sąd dokonuje również z urzędu kontroli rozstrzygnięć administracji publicznej pod względem ich zgodności z prawem i nie jest związany w tym zakresie zarzutami, podstawą prawną i wnioskami sformułowanymi w skardze. Przeprowadzając w tych ramach prawnych ocenę zapadłych w sprawie decyzji Sąd doszedł do przekonania, iż nie naruszają one prawa w stopniu uzasadniającym ich wzruszenie. Zarówno organ I jak i II instancji, nie dopuściły się naruszenia przepisów prawa materialnego ani też przepisów postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Przedmiotem skargi w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K., utrzymująca w mocy decyzję organu pierwszej instancji w przedmiocie zwrotu przez D. B. w terminie do dnia [...] nienależnie pobranych świadczeń w formie zasiłków celowych pobranych w okresie od [...] do [...] w łącznej kwocie [...]. Wydanie rozstrzygnięcia w powyższym zakresie nastąpiło w konsekwencji podjęcia przez organ pierwszej instancji, w trybie art. 151 § 1 pkt 2 Kodeksu postępowania administracyjnego, decyzji z dnia [...] Nr [...], którą uchylono decyzje ostateczne z [...] Nr [...], z [...] Nr [...], z [...] Nr [...], z [...] Nr [...] z [...] Nr [...]; z [...] Nr [...]; [...] Nr [...]; z [...] N[...] z [...] Nr [...]; [...] Nr [...]; z [...] Nr [...] i z dnia [...] Nr [...] przyznające skarżącemu zasiłki celowe oraz odmówiono przyznania pomocy w formie zasiłków celowych, gdyż strona nie spełniała warunków ustawowych do przyznania tego typu świadczenia. W uzasadnieniu tej decyzji wskazano, iż D. B. nie poinformował pracownika socjalnego o fakcie otrzymywania w okresie od [...] do [...] stypendium socjalnego z Uniwersytetu Ś. w K. , gdzie studiował na studiach stacjonarnych, co miało wpływ na prawo do otrzymania pomocy w formie zasiłków celowych. Dochód strony po doliczeniu stypendium socjalnego przekraczał bowiem kryterium dochodowe uprawniające do przyznania pomocy w tej formie. Jak wynika z akt administracyjnych decyzja ta stała się ostateczna, bowiem strona nie wniosła od niej odwołania. Podstawę rozstrzygnięcia w sprawie zwrotu nienależnie pobranych świadczeń stanowił art. 98 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. (Dz. U. Nr 64, poz. 593 ze zm.), zgodnie z którym świadczenia nienależnie pobrane podlegają zwrotowi od osoby lub rodziny korzystającej ze świadczeń z pomocy społecznej, niezależnie od dochodu rodziny. Art. 104 ust. 4 stosuje się odpowiednio. Natomiast w myśl art. 6 pkt 16 tej ustawy świadczenie nienależnie pobrane to świadczenie pieniężne uzyskane na podstawie przedstawionych nieprawdziwych informacji lub niepoinformowania o zmianie sytuacji materialnej lub osobistej. Wysokość należności podlegającej zwrotowi oraz termin zwrotu należności podlegającej zwrotowi ustala się w drodze decyzji administracyjnej, o czym stanowi art. 104 ust. 3 cyt. ustawy. Zgodnie z art. 32 ust. 1 ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 1998 r. Nr 64, poz. 414 ze zmianami), pod rządem której przyznano skarżącemu zasiłki celowe w okresie od [...] do [...], zasiłek ten mógł być przyznawany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej. Zasiłek taki przysługiwał osobom i rodzinom spełniającym kryterium dochodowe określone w art. 4 ust. 1 powołanej ustawy, tj. 447 zł, zaś od 1 czerwca 2002 r. w kwocie 461 zł na osobę samotnie gospodarującą. Natomiast od 1 kwietnia 2004 r. przyznawanie świadczeń z pomocy społecznej reguluje ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, na podstawie której skarżący, zgodnie z art. 39, otrzymywał zasiłki celowe w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej od [...] do [...]. Przyznanie pomocy w tej formie zostało również uwarunkowane spełnieniem kryterium dochodowego, które w tym okresie wynosiło 461 zł. Z bezspornych ustaleń organów wynika, że dochód skarżącego w miesiącach poprzedzających złożenie wniosków o przyznanie przedmiotowego świadczenia przewyższał kryterium dochodowe i wynosił od [...] do [...]. Na wysokość tego dochodu miały wpływ kwoty pobieranego przez skarżącego w tym okresie stypendium socjalnego na Uniwersytecie Ś., o czym skarżący nie poinformował organu. Jak wynika z akt administracyjnych sprawy, w wywiadzie środowiskowym przeprowadzonym w dniu [...], skarżący podał, iż jego głównym źródłem dochodu (utrzymania) jest dodatek mieszkaniowy oraz do [...] zasiłek dla bezrobotnych (poz. 10 rubr. od 13 do 14, poz. V rubr.1 formularza k-99 akt adm.). Co więcej w oświadczeniu o stanie majątkowym z tej samej daty skarżący w pkt V podał, że w ostatnich miesiącach otrzymywał pomoc żywnościową od rodziny (k- 102 akt adm.). Powyższe wskazuje, że skarżący pomimo, iż otrzymywał stypendium socjalne m.in. od [...] do [...], co wynika z pisma Dziekana Wydziału [...] Uniwersytetu Ś. z dnia [...] (k-118 akt adm.), faktu tego nie ujawnił. Należy również wskazać, że wydanie kolejnych decyzji przyznających skarżącemu zasiłki celowe poprzedzane było aktualizacją wywiadu środowiskowego, w których jako dochód wykazywany był wyłącznie dodatek mieszkaniowy, zaś informacje podane w wywiadzie skarżący poświadczał za zgodne z prawdą własnoręcznym podpisem. Nadto każda z decyzji przyznających przedmiotowe świadczenie wydana w okresie od [...] do [...] zawierała pouczenie o obowiązku poinformowania organu o każdej zmianie sytuacji majątkowej, która wiąże się z podstawą do przyznania świadczenia. Pomimo tego skarżący nieinformował organów o pobieranym stypendium socjalnym. W tych okolicznościach trafnie, zdaniem Sądu, organy uznały, mając na względzie treść powołanego wyżej art. 6 pkt 16 ustawy o pomocy społecznej, że zachodzi podstawa do uznania pobranych w tym okresie świadczeń w formie zasiłków celowych za świadczenia nienależnie pobrane i zobowiązania skarżącego, na podstawie art. 98 tej ustawy, do ich zwrotu w łącznej kwocie [...]. Wbrew twierdzeniom skarżącego zarówno pod rządem ustawy z dnia 29 listopada 1990 r., jak i ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej stypendium socjalne, jakie otrzymywał studiując na [...] Uniwersytetu Ś. w K., podlegało zaliczeniu do dochodu, co w sposób jednoznaczny wynika z art. 2a ust. 1 pkt 2 ustawy z 1990 r. , a w przypadku drugiej ustawy z art. 8 ust. 3. W świetle tych regulacji dochodem jest suma przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania za wyjątkiem świadczeń, które wyraźnie zostały wymienione w art. 2a ust. 1 pkt 2 ( ustawy z 1990 r.) oraz ust. 4 (ustawy z 2004 r.). Do tych świadczeń nie zalicza się otrzymywanego przez skarżącego stypendium socjalnego. Za bezzasadną Sąd uznał argumentację skarżącego, iż był przekonany, że stypendium socjalne nie stanowiło dochodu, bowiem nie podlegało ono opodatkowaniu. Należy zauważyć, że wykazywany w formularzach wywiadów środowiskowych jako dochód dodatek mieszkaniowy również nie podlega opodatkowaniu. Ponadto we wskazanym już oświadczeniu majątkowym skarżący faktu otrzymywanego stypendium nie ujawnił, choć w pozycji "inne dodatkowe informacje o stanie majątkowym" wymienił pomoc rodziny otrzymaną w formie żywności. Przyjdzie jednocześnie podkreślić, że ubiegający się o świadczenie z pomocy społecznej obowiązany jest udzielić organowi prowadzącemu postępowanie wszelkich informacji dotyczących jego sytuacji materialnej, w tym o uzyskiwanych środkach finansowych ponieważ, to nie do niego, a do organu należy ich ocena w kontekście przyznania wnioskowanego świadczenia, a więc również ocena czy środki pieniężne jakie uzyskuje stanowią dochód w rozumieniu ustawy będącej podstawą do przyznania świadczeń. Zdaniem Sądu, organy nie naruszyły reguł prowadzenia postępowania dowodowego określonych w art. 7 i 77 k.p.a. i ustaliły istotne dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności faktyczne, zaś wniosek organów wyprowadzony z zebranego w sprawie materiału dowodowego nie wykracza poza swobodną ocenę dowodów (art. 80 k.p.a.), nie stanowi więc naruszenia prawa. Nie można uznać, że wydane w sprawie decyzje nie spełniają norm art. 107 § 3 k.p.a., skoro organy orzekające odwołują się w nich do ustaleń faktycznych mających swoje odzwierciedlenie w materiale dowodowym znajdującym się w aktach administracyjnych sprawy, a nadto decyzja organu odwoławczego odnosi się do zarzutów zawartych w odwołaniu. W kwestii niewyjaśnenia wszystkich okoliczności w kontekście zastosowana art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej, wskazać należy, że przepis ten ma odpowiednie zastosowanie do sytuacji określonej w art. 98 tej ustawy. Zgodnie z jego brzmieniem "w przypadkach szczególnych, zwłaszcza jeżeli żądanie zwrotu wydatków na udzielone świadczenie w całości lub w części stanowiłoby dla osoby zobowiązanej nadmierne obciążenie lub też niweczyłoby skutki udzielanej pomocy, właściwy organ na wniosek pracownika socjalnego lub osoby zainteresowanej może odstąpić od żądania takiego zwrotu". Z przepisu tego jednoznacznie wynika, że sprawa dotycząca odstąpienia od żądania zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wszczynana jest na wniosek osoby zainteresowanej bądź pracownika socjalnego. Jak wynika z akt administracyjnych sprawy przed wydaniem decyzji przez organ I instancji pracownik socjalny przeprowadził wywiad środowiskowy jednakowoż nie dopatrzył się szczególnych okoliczności uzasadniających odstąpienie od zwrotu nienależnie pobranego świadczenia. Natomiast przyjdzie stwierdzić, że po wydaniu decyzji przez organ I instancji skarżący złożył w tym organie wniosek w przedmiotowym zakresie, który winien być rozpoznany w odrębnym postępowaniu. Zatem okoliczności podniesione na etapie skargi, które zdaniem skarżącego przemawiają za odstąpieniem od zwrotu świadczeń uznanych przez organ za nienależnie pobrane, skarżący powinien zgłosić w toku postępowania uruchomionego na podstawie złożonego przez siebie wniosku. Mając powyższe na uwadze Sąd uznał, że wydane w sprawie decyzje nie naruszają prawa, zatem skarga, jako pozbawiona uzasadnionych podstaw podlegała oddaleniu, co orzeczono na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.