IV SA/Gl 222/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Walentek, , , po rozpoznaniu w dniu 29 czerwca 2009r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi M. H. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odpłatności za pobyt dziecka w rodzinie zastępczej w kwestii wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata z urzędu postanawia przyznać skarżącemu prawo pomocy poprzez ustanowienie adwokata. W dniu [...] M. H. wniósł za pośrednictwem Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. skargę na decyzję tego organu z dnia [...] nr [...] utrzymującą w mocy decyzję Kierownika Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie w Ż. ustalającą częściową odpłatność za pobyt córki J. H. w rodzinie zastępczej. W skardze zawarty został również wniosek o przyznanie prawa pomocy. Na skutek wezwania referendarza sądowego skarżący przedłożył w dniu [...] urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy w którym określił, iż domaga się przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zarówno zwolnienie od kosztów sądowych, jak i ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu wniosku wskazał, że obecnie jest osobą bezrobotną i pobiera zasiłek w wysokości 662,20 zł. Podkreślił także, iż opiekuje się chorą matką, która ma orzeczoną I grupę inwalidztwa i z którą prowadzi wspólne gospodarstwo domowe. Skarżący wskazał ponadto, że nie potrafi sam reprezentować przed Sądem swoich interesów z uwagi na brak wiedzy prawniczej. Zadeklarował również, iż posiada dom o powierzchni 74 m2 oraz "inną nieruchomość" o powierzchni 477 m2. Dochód gospodarstwa domowego prowadzonego wspólnie z matką określony został przez wnioskodawcę na kwotę 1.648,90 zł, z czego 662,20 zł to pobierany przezeń zasiłek a 986,70 zł - emerytura jego matki. Miesięczne koszty utrzymania określił na kwotę 506,34 zł, na którą składają się opłata za: opał – 91,67 zł, energię elektryczną – 50,00 zł, telefon – 50,00 zł, czynsz – 60,00 zł, gaz – 92,00 zł, leki dla matki – 150,00 zł i wywóz nieczystości - 12,67 zł. Postanowieniem z dnia 20 maja 2009 r. referendarz sądowy umorzył postępowanie w zakresie wniosku skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych oraz odmówił ustanowienia adwokata. W motywach swojego rozstrzygnięcia podał, że skarżący nie spełnia wymogu warunkującego przyznanie prawa pomocy bowiem z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie wynika, że może być właścicielem dwóch domów. Z decyzji Wójta Gminy R. z dnia [...] w sprawie podatku od nieruchomości i podatku rolnego wynika bowiem, że M. H. jest właścicielem nieruchomości gruntowej zabudowanej budynkiem mieszkalnym o powierzchni 54 m2, a we wniosku o przyznanie prawa pomocy wskazał, że jest właścicielem domu o powierzchni 74 m2. Nadto z przywołanej wyżej decyzji wynika, iż adres nieruchomości skarżącego to [...], a jego adres zamieszkania to [...]. Powyższe okoliczności wskazują, że skarżący może być właścicielem dwóch nieruchomości, co z kolei ma bezpośredni wpływ na ocenę jego sytuacji majątkowej. W przypadku bowiem, gdyby posiadał dwie nieruchomości miałby możliwość uzyskania środków finansowych poprzez sprzedaż tej z nich, która nie służy zaspokajaniu potrzeb mieszkaniowych jego i jego matki. Następnie, to jest w dniu [...] (data nadania) M. H. wniósł sprzeciw od cytowanego wyżej postanowienia. W uzasadnieniu wskazał, że posiada tylko jedną nieruchomość, na którą składa się działka nr [...] o powierzchni 158 m2 wraz z posadowionym na niej budynkiem nr [...] w stanie wymagającym remontu (obejmującym pomieszczenie gospodarcze o powierzchni 20 m2, które uwzględnił określając jego powierzchnię jako 74 m2) oraz działka nr [...] będąca ogródkiem o powierzchni 319 m2. W tym miejscu podkreślił, że pod drugim z adresów wymienionych we wniosku (R. nr[...]) zamieszkuje jego matka, która wynajmuje tam pokój z kuchnią. Do sprzeciwu skarżący dołączył między innymi kopię mapy zasadniczej dotyczącej posiadanej nieruchomości i fotografię domu, którego jest właścicielem. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje. Stosownie do treści art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) zwanej dalej p.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego, przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Sąd nie znalazł podstaw do odrzucenia sprzeciwu na postanowienie referendarza sądowego z dnia 20 maja 2009 r. a zatem w sprawie zaistniały przesłanki uzasadniające rozpoznanie kwestii przyznania M. H. prawa pomocy. Na wstępie należy wskazać, że w myśl art. 245 §1 p.p.s.a., prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie całkowitym lub częściowym. W tym miejscu trzeba podkreślić, że skarga w niniejszej sprawie została złożona na decyzję wydaną w przedmiocie odpłatności za pobyt dziecka w rodzinie zastępczej, a więc na rozstrzygnięcie dotyczące materii podlegającej przepisom ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2008 r. Nr 115, poz. 728 ze zm.). Zgodnie zaś z treścią art. 239 pkt 1 lit. a) p.p.s.a., strona skarżąca działanie lub bezczynność organu w sprawach dotyczących pomocy i opieki społecznej nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych. Wobec powyższego, skarżący został objęty zwolnieniem od kosztów sądowych z mocy samej ustawy i z tego względu jego wniosek, w części obejmującej zwolnienie od kosztów sądowych należało uznać za bezprzedmiotowy. Sąd zobligowany był natomiast rozpoznać merytorycznie wniosek strony o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienia adwokata. Odnosząc się do tego żądania należy podnieść, iż stosownie do art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym (czyli, po myśli art. 245 §3 tej ustawy mogącym obejmować między innymi ustanowienie jednego z wymienionych w tym przepisie profesjonalnych pełnomocników) następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W tym kontekście uznano, że sytuacja materialna i życiowa, w jakiej znajduje się M. H. uzasadnia uwzględnienie zgłoszonego przezeń żądania. Trzeba bowiem zaakcentować, że wyżej wymieniony jest osobą bezrobotną, utrzymującą się z zasiłku, zaś dochód netto przypadający na jego dwuosobowe gospodarstwo domowe, w kwocie nieco ponad 1.500 zł miesięcznie nie pozwala, zdaniem Sądu, na zaoszczędzenie środków umożliwiających opłacenie fachowego pełnomocnika z wyboru, bez ryzyka powstania szkody dla zaspokojenia niezbędnych potrzeb bytowych tej rodziny. Jakkolwiek bowiem skarżący powoływał się na relatywnie niskie koszty stałe związane z bieżącym utrzymaniem (opał, czynsz, energia elektryczna, gaz, telefon, wywóz śmieci, leki), to jednak nie sposób tracić z pola widzenia, że jego matka jest osobą schorowaną i pobiera dodatek pielęgnacyjny (a zatem wymaga opieki drugiej osoby), co zazwyczaj wiąże się z koniecznością ponoszenia zwiększonych wydatków na inne cele, jak zakup żywności, środków higienicznych itp. W ocenie Sądu, także stan majątkowy wnioskodawcy nie świadczy o tym, aby miał on możliwości płatnicze wystarczające na pokrycie kosztów związanych z udziałem w sprawie adwokata. Z wyjaśnień, które zawarł w sprzeciwie oraz z nadesłanych wraz z nim dokumentów wynika bowiem, że jego własnością jest tylko jedna nieruchomość, a mianowicie niewielki (54 m2 powierzchni użytkowej + pomieszczenie gospodarcze o pow. 20 m2), zdewastowany dom posadowiony na działce siedliskowej wraz ogródkiem. Tymczasem trudno zgodzić się, aby nieruchomość taka mogła stanowić źródło łatwego i szybkiego uzyskania środków pieniężnych na wspomniany cel. Zważywszy wszystkie podniesione wyżej okoliczności, postanowiono jak w sentencji, działając na podstawie art. 260 p.p.s.a. w związku z art. 246 §1 pkt 2 tej ustawy.